I. Lý thuyết

1. Phóng sự

− Phóng sự là thể loại thuộc loại hình kí, xuất hiện cùng sự phát triển của báo chí hiện đại. Phóng sự phản ánh chân thực các sự việc, hiện tượng, con người và đời sống xã hội; đề cao tính chiến đấu, dùng sự thật để phản bác những nhận thức sai lệch và tác động đến nhận thức của người đọc.

− Để bảo đảm tính xác thực và độ tin cậy của thông tin, người viết thường sử dụng các nghiệp vụ báo chí như điều tra, phỏng vấn, ghi chép tại chỗ,... Ngoài tư liệu thực tế, tác giả có thể sử dụng yếu tố hư cấu ở mức độ nhất định để tăng sức hấp dẫn. Bên cạnh yêu cầu về thông tin, nhiều phóng sự còn mang tính thẩm mĩ, thể hiện phong cách cá nhân qua nghệ thuật trần thuật, biện pháp tu từ, ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc,...

2. Hồi kí

Hồi kí là thể loại thuộc loại hình kí, có giá trị tư liệu cao, ghi lại từ điểm nhìn chủ quan những sự kiện, biến cố đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả là nhân vật trung tâm hoặc người tham dự, chứng kiến. Hồi kí đề cao tính xác thực của những điều được kể, giúp người đọc hiểu cả trải nghiệm của người viết và bối cảnh lịch sử – xã hội.

3. Ngôn ngữ trang trọng và ngôn ngữ thân mật

− Ngôn ngữ trang trọng là phong cách ngôn ngữ dùng trong giao tiếp có tính nghi thức, có vai vế hoặc danh vị. Phong cách này sử dụng từ ngữ, câu thể hiện ý tứ, thông tin khách quan và thái độ lịch sự, tôn trọng; câu văn thường đầy đủ thành phần và có cấu trúc tương đối phức tạp.

− Ngôn ngữ thân mật là phong cách ngôn ngữ dùng trong giao tiếp thường ngày, giữa những người gần gũi. Phong cách này sử dụng từ ngữ, câu thể hiện thái độ thân thiện, gần gũi; có thể dùng tiếng lóng, biệt ngữ xã hội, từ ngữ địa phương,... Câu văn thường ngắn gọn và có thể rút gọn thành phần.

II. Thực hành

Câu 1. So sánh đặc điểm "ghi chép sự thật" của phóng sự và hồi kí qua hai văn bản Nghệ thuật băm thịt gà và Bước vào đời.

Câu 2. Tìm đọc một số phóng sự và hồi kí tiêu biểu của Việt Nam trong những năm gần đây.

Gợi ý một số tác phẩm:

- Phóng sự:

+ Tuyển phóng sự của tác giả Trần Huy Quang (Nhà xuất bản Văn học).

+ Người từ giới tuyến của nhà văn Phạm Xuân Dũng.

- Hồi kí:

+ Gia đình, bạn bè và đất nước của Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình.

+ Bầu trời - Trường đại học của tôi của Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Trung tướng Nguyễn Đức Soát.

Câu 3. Cho các đề bài sau:

Đề 1: Từ điểm nhìn của thế hệ thanh niên hôm nay, bạn hãy suy nghĩ và phác hoạ chân dung một người thành đạt trẻ tuổi.

Đề 2: Biết trân trọng cái đẹp của người khác cũng là một cách làm đẹp chính mình. Trình bày suy nghĩ của bạn về ý kiến này.

− Lập dàn ý cho một trong hai đề bài trên.

− Chọn một ý mà bạn tâm đắc để viết thành một đoạn văn.

Gợi ý trả lời:

Câu 4. Cho đề tài: Sống phải là toả sáng.

– Chuẩn bị nội dung thuyết trình về ý kiến trên.

– Tổ chức thuyết trình theo nhóm từ nội dung đã chuẩn bị.

Gợi ý trả lời: