I. Lý thuyết

1. Kí

Kí là nhóm thể/ tiểu loại văn xuôi phi hư cấu, phản ánh sự việc, con người có thật và bộc lộ cảm nghĩ của tác giả. Tuỳ mục đích và cách viết, kí gồm các thể loại như tùy bút, tản văn, phóng sự, hồi kí, nhật kí,...

2. Tự sự và trữ tình trong tuỳ bút, tản văn

Trong tuỳ bút, tản văn, yếu tố tự sự và trữ tình luôn kết hợp linh hoạt, tùy theo nội dung, đối tượng phản ánh và phong cách của người viết.

3. Phi hư cấu và hư cấu trong truyện kí

Truyện kí kể về người thật, việc thật nên thuộc loại văn học phi hư cấu. Tuy nhiên, yếu tố hư cấu vẫn được sử dụng ở mức độ nhất định trong cách lựa chọn, sắp xếp chi tiết và diễn đạt để tăng sức biểu cảm, nhưng không làm thay đổi bản chất sự thật.

II. Thực hành

Câu 1. Nêu những dấu hiệu để có thể nhận biết các yếu tố trữ tình trong ba văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông?, "Và tôi vẫn muốn mẹ...", Cà Mau quê xứ.

Gợi ý trả lời:

Câu 2. Cho đề bài:

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường nhận thấy dòng sông Hương "không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ". Hãy phân tích sự độc đáo trong cảm hứng của chính tác giả về sông Hương qua đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

a. Lập dàn ý cho bài viết.

b. Chọn hai ý và triển khai thành hai đoạn văn có liên kết với nhau.

Gợi ý trả lời:

a. Dàn ý:

− Mở bài:

+ Giới thiệu tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường, đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

+ Nêu vấn đề: Cảm hứng độc đáo của tác giả về sông Hương.

− Thân bài:

− Kết bài: Khẳng định nét độc đáo trong cảm hứng về sông Hương và giá trị của đoạn trích.

b. Định hướng tham khảo:

− Đoạn 1: Phân tích một phương diện thể hiện cảm hứng độc đáo của tác giả về sông Hương, kết hợp dẫn chứng tiêu biểu.

− Đoạn 2: Phân tích một phương diện khác, chỉ ra nghệ thuật biểu đạt và khẳng định giá trị của cảm hứng ấy.

Câu 3. Cho đề tài:

Để thành công, dứt khoát phải dựa vào nội lực, không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài.

a. Chuẩn bị nội dung thảo luận, tranh luận về đề tài trên.

b. Tổ chức tập thảo luận, tranh luận trên cơ sở nội dung đã chuẩn bị.

Gợi ý trả lời:

a. Gợi ý chuẩn bị nội dung:

b. Yêu cầu khi tập thảo luận, tranh luận:

− Trình bày rõ ràng, mạch lạc quan điểm của bản thân.

− Sử dụng lí lẽ và bằng chứng phù hợp để thuyết phục người nghe.

− Lắng nghe, tôn trọng ý kiến khác và phản hồi trên tinh thần xây dựng.

− Điều chỉnh hoặc bổ sung quan điểm nếu thấy hợp lí.

Câu 4. Chọn ba văn bản thuộc các thể loại tuỳ bút, tản văn, truyện kí,... mà bạn yêu thích; đọc; chỉ ra và phân tích những nét đặc sắc về nghệ thuật của từng văn bản.

Gợi ý trả lời: