I. Lý thuyết

1. Văn học trung đại Việt Nam

− Văn học trung đại Việt Nam hình thành và phát triển từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX, gồm hai bộ phận: Văn học viết bằng chữ Hán và văn học viết bằng chữ Nôm. Văn học trung đại vừa tiếp nối văn học dân gian, vừa chọn lọc, tiếp thu tinh hoa văn học khu vực, đặc biệt là văn học cổ điển Trung Hoa.

− Văn học trung đại gắn bó với vận mệnh đất nước, dân tộc và chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho, Phật, Đạo. Sáng tác thường tuân theo những quy phạm nhất định về nội dung và hình thức, nhưng vẫn có sự đổi mới, sáng tạo để thể hiện cá tính và ý thức của tác giả.

2. Tác giả văn học trung đại Việt Nam

Tác giả văn học trung đại Việt Nam chủ yếu là tầng lớp trí thức có tinh thần yêu nước, ý thức tự tôn dân tộc. Họ tiếp thu tinh hoa văn hoá dân gian và tư tưởng Nho, Phật, Đạo; nhiều người còn là anh hùng dân tộc có đóng góp lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

3. Văn nghị luận Việt Nam thời trung đại

Văn nghị luận Việt Nam thời trung đại có nội dung phong phú, được viết theo nhiều thể loại như hịch, cáo, chiếu, biểu, thư, trát, luận thuyết, tấu, bạt,... nhằm trình bày tư tưởng, ý kiến và lập luận về các vấn đề chính trị, xã hội. Trong đó, hịch, cáo, chiếu, thư là những thể văn tiêu biểu.

4. Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận

Yếu tố biểu cảm giúp văn nghị luận không chỉ thuyết phục bằng lí lẽ và dẫn chứng mà còn tạo sức lay động đối với người đọc.

II. Thực hành

Câu 1. Từ những hiểu biết về tác phẩm

Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, hãy nêu các yếu tố cơ bản làm nên sức thuyết phục của một văn bản chính luận.

Gợi ý trả lời:

Câu 2. Các văn bản đọc (Tác gia Nguyễn Trãi, Bình Ngô đại cáo, Bảo kính cảnh giới − bài 43, Dục Thuý sơn) đã giúp bạn có thêm hiểu biết gì về đóng góp của Nguyễn Trãi cho nền văn học, văn hoá dân tộc?

Gợi ý trả lời:

Câu 3. Tìm đọc một số tác phẩm của Nguyễn Trãi thuộc các mảng sáng tác khác nhau: văn chính luận, thơ chữ Hán và thơ chữ Nôm. Chỉ ra đặc điểm cơ bản về thể loại của một tác phẩm tự chọn.

Gợi ý trả lời:

Câu 4. Học thuộc lòng một số đoạn trong bản dịch Bình Ngô đại cáo và các bài thơ của Nguyễn Trãi có trong bài học này (Bảo kính cảnh giới − bài 43, Dục Thuý sơn).

Gợi ý trả lời: Một số mẹo giúp học sinh học thuộc lòng hiệu quả:

− Chia văn bản thành từng đoạn hoặc từng cặp câu để học, không học dồn một lúc.

− Đọc thành tiếng nhiều lần, kết hợp ngắt nhịp đúng để ghi nhớ tốt hơn.

− Hiểu nội dung, mạch ý của từng đoạn trước khi học thuộc.

− Che văn bản và tự đọc lại; sau đó đối chiếu để sửa những chỗ còn quên.

− Ôn lại sau vài giờ và vào ngày hôm sau để ghi nhớ lâu hơn.

Câu 5. Hãy chọn viết về một đề tài xã hội mà bạn quan tâm. Dựa vào bài viết này để lập dàn ý cho một bài thuyết trình và tập thuyết trình trên cơ sở dàn ý đó.

Gợi ý trả lời:

− Học sinh có thể tham khảo các đề tài sau: "Văn hoá ứng xử trên mạng xã hội của học sinh.", "Ý thức bảo tồn di sản văn hoá của người trẻ hiện nay.", "Ý nghĩa của việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành du lịch thời hiện đại.",...

− Một số lưu ý khi tập thuyết trình:

+ Nói rõ ràng, mạch lạc, đúng trình tự dàn ý.

+ Sử dụng ngôn ngữ hình thể linh hoạt, phù hợp, tự nhiên.

+ Điều chỉnh tốc độ nói, nhấn mạnh những ý quan trọng.

+ Kết thúc bài thuyết trình bằng thông điệp ngắn gọn, tạo ấn tượng.