I. Lý thuyết

1. Giao lưu và sáng tạo trong văn học trung đại Việt Nam

Văn học trung đại Việt Nam hình thành và phát triển trong quá trình giao lưu với văn học Trung Hoa. Tuy tiếp thu nhiều yếu tố từ bên ngoài, văn học trung đại vẫn thể hiện bản sắc dân tộc thông qua sự giao lưu và sáng tạo ở các phương diện như ngôn ngữ, thể loại, chất liệu và nội dung. Quá trình tiếp nhận luôn gắn với sự chọn lọc, cải biến để phù hợp với văn hoá và tinh thần Việt Nam.

2. Truyện thơ Nôm

Truyện thơ Nôm là thể loại tự sự bằng thơ của văn học trung đại Việt Nam, chủ yếu được viết bằng thể lục bát hoặc song thất lục bát.

3. Biện pháp tu từ lặp cấu trúc và biện pháp tu từ đối

− Lặp cấu trúc là biện pháp tu từ sử dụng các cụm từ hoặc câu có cùng kiểu cấu trúc để nhấn mạnh nội dung, tạo nhịp điệu và tăng sức biểu cảm.

− Đối là biện pháp tu từ sắp xếp các từ ngữ hoặc câu có cấu trúc cân xứng, tương ứng về ý và hình thức nhằm làm nổi bật nội dung, tạo nhịp điệu và tăng tính thẩm mĩ cho lời văn, lời thơ.

II. Thực hành

Câu 1. Hãy giới thiệu vị trí, nội dung và đặc điểm nghệ thuật của một đoạn trích trong Truyện Kiều do bạn tự chọn.

Gợi ý trả lời:

Câu 2. Trong Kim Vân Kiều truyện, sự kiện Thuý Kiều trao duyên cho Thuý Vân được Thanh Tâm Tài Nhân miêu tả ở Hồi thứ tư. Hãy tìm đọc hồi truyện này và chỉ ra một số điểm khác biệt giữa Nguyễn Du với Thanh Tâm Tài Nhân trong cách miêu tả sự kiện trao duyên.

Gợi ý trả lời: Học sinh tìm đọc hồi truyện và chỉ ra một số điểm khác biệt giữa Nguyễn Du với Thanh Tâm Tài Nhân trong cách miêu tả sự kiện trao duyên theo các phương diện sau:

− Hình thức: Viết bằng thể loại gì?

− Cách miêu tả sự kiện: Rút gọn hay kể đầy đủ? Tập trung vào yếu tố nào?

− Cách khắc hoạ nhân vật: Đi sâu vào phân tích điều gì ở nhân vật? Chủ yếu thể hiện nhân vật qua phương diện nào?

− Giá trị: Làm nổi bật điều gì?

Câu 3. Các văn bản đọc ở Bài 6 (Tác gia Nguyễn Du, Trao duyên − trích Truyện Kiều, Độc Tiểu Thanh kí) đã giúp bạn hiểu gì về những giá trị đặc sắc trong sáng tác của Nguyễn Du?

Gợi ý trả lời:

Câu 4. Truyện Kiều đã nhiều lần miêu tả cảnh Thuý Kiều đánh đàn. Hãy viết một đoạn văn (khoảng 150 chữ) bình luận về tiếng đàn của Thuý Kiều trong một lần được Nguyễn Du miêu tả.

Gợi ý trả lời: Học sinh viết đoạn văn theo trình tự sau:

− Giới thiệu: Lần Thúy Kiều đánh đàn mà học sinh lựa chọn và hoàn cảnh diễn ra.

− Phân tích tiếng đàn: Âm điệu, ý nghĩa và tâm trạng, số phận của Thúy Kiều được gửi gắm qua tiếng đàn.

− Nhận xét nghệ thuật: Cách Nguyễn Du miêu tả tiếng đàn kết hợp với khắc hoạ tâm lí nhân vật.

− Đánh giá: Nêu giá trị biểu đạt của tiếng đàn và cảm nhận của bản thân.

Câu 5. Viết bài văn ngắn giới thiệu một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du. Sử dụng bài viết để lập dàn ý cho bài nói (Giới thiệu một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du theo lựa chọn cá nhân).

Gợi ý trả lời:

− Học sinh có thể viết bài văn ngắn theo trình tự sau:

+ Giới thiệu khái quát về một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du và hoàn cảnh sáng tác (nếu có).

+ Trình bày nội dung chính và thông điệp của bài thơ.

+ Phân tích một số đặc sắc về nghệ thuật (hình ảnh, ngôn ngữ, giọng điệu, biện pháp tu từ,...) của bài thơ.

+ Đánh giá giá trị của bài thơ và nêu cảm nhận của bản thân.

− Học sinh có thể lập dàn ý cho bài nói theo trình tự sau:

+ Mở đầu: Giới thiệu bài thơ và lí do lựa chọn.

+ Nội dung: Trình bày khái quát nội dung, đặc sắc nghệ thuật và ý nghĩa của bài thơ.

+ Kết thúc: Khẳng định giá trị của bài thơ và chia sẻ cảm nhận hoặc bài học rút ra.

− Một số bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du: Đạo ý, Sở kiến hành, Quỷ Môn quan,...