I. Lý thuyết
1. Khái niệm hài kịch
Hài kịch là một thể loại kịch dùng tiếng cười để phê phán những thói tật, hiện tượng lệch chuẩn của cá nhân và xã hội (vụ lợi, keo kiệt, cực đoan, lạc hậu, ảo tưởng,...). Tiếng cười nảy sinh từ sự mâu thuẫn, không tương thích giữa mục đích và cách thực hiện, giữa bản chất và biểu hiện, giữa tham vọng và khả năng,... Có nhiều sắc thái tiếng cười như đùa vui, hài hước, châm biếm, mỉa mai, đả kích. Thông qua tiếng cười, hài kịch hướng người đọc, người xem đến cách nhìn đúng đắn về các hiện tượng xã hội, khẳng định lối sống tích cực, lạc quan; vì vậy, thường có kết thúc vui vẻ hoặc có hậu.
2. Nhân vật, tình huống, xung đột, hành động và kết cấu hài kịch
3. Thủ pháp trào phúng và ngôn từ trong hài kịch
− Thủ pháp trào phúng gồm những cách tạo tiếng cười như xây dựng tình huống hiểu lầm, trớ trêu; cường điệu cử chỉ, điệu bộ, thói tật; tạo tương phản gây cười (hoán đổi vị trí, nghịch lí, cải trang, biến dạng bất cân xứng,...).
− Ngôn từ trong hài kịch (chỉ dẫn sân khấu, tên nhân vật, lời đối thoại, độc thoại) thường sử dụng các biện pháp như cường điệu, tương phản, lặp, nhại, chơi chữ, nói bóng gió, nói lái, nói quá, nói lỡ, nói không ra tiếng,...
II. Thực hành
Câu 1. Tổng hợp và đối chiếu các thông tin cơ bản về hai văn bản hài kịch đã được học trong bài theo các gợi ý sau: nhân vật, xung đột, tình huống, hành động, kết cấu, thủ pháp trào phúng, ngôn từ (có thể lập bảng).
Gợi ý trả lời:
Câu 2. Thảo luận về đề tài: Theo bạn, điều gì làm nên sức sống của một vở hài kịch qua các thời đại khác nhau và trong các bối cảnh tiếp nhận khác nhau?
Gợi ý trả lời:
Câu 3. Tìm đọc thêm một số vở hài kịch; nêu nhận xét khái quát về nét đặc sắc nghệ thuật của từng vở hài kịch đã đọc.
Gợi ý trả lời:
Câu 4. Xác định một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội có tính tổng hợp, khái quát; thu thập tài liệu, lập đề cương và trao đổi kết quả chuẩn bị trong nhóm học tập.
Gợi ý trả lời: Một số lưu ý khi thực hiện:
− Chọn một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội có tính tổng hợp, khái quát và phù hợp với khả năng nghiên cứu.
− Tìm kiếm thông tin từ sách, báo, internet hoặc các nguồn đáng tin cậy; chọn lọc tư liệu cần thiết.
− Khi lập đề cương cần xác định mục tiêu, nội dung chính, các luận điểm và cách trình bày.
