I. Lý thuyết

1. Khái niệm bi kịch

− Bi kịch là một thể loại thuộc về kịch, phản ánh những xung đột gay gắt giữa khát vọng, hành động cao đẹp của con người với hiện thực khắc nghiệt hoặc những trở ngại không thể vượt qua.

− Bi kịch thường kết thúc bằng mất mát hoặc đau thương, qua đó khẳng định vẻ đẹp của con người trong cuộc đấu tranh chống lại nghịch cảnh và số phận.

2. Nhân vật chính trong bi kịch

Nhân vật chính trong bi kịch thường mang khát vọng cao đẹp, có tính cách mạnh mẽ và hành động theo chính kiến, niềm tin của mình. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với những xung đột, thử thách lớn nên thường rơi vào bi kịch, song họ vẫn giữ được ý chí, phẩm chất và khát vọng.

3. Xung đột trong bi kịch

− Xung đột làm nổi bật tính cách và bi kịch của nhân vật.

4. Hiệu ứng thanh lọc của bi kịch

Hiệu ứng thanh lọc của bi kịch là tác động của tác phẩm khiến người xem, người đọc vừa xót thương, đồng cảm với nhân vật, vừa cảm phục những phẩm chất cao đẹp của họ. Qua đó, con người được thức tỉnh về nhận thức, tình cảm và những giá trị nhân văn.

II. Thực hành

Câu 1. Tổng hợp những thông tin cơ bản về hai văn bản kịch đã học trong bài (Sống, hay không sống − đó là vấn đề, Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài) theo gợi ý sau: tình huống, nhân vật, xung đột, thông điệp.

Gợi ý trả lời:

Câu 2. Tìm đọc các vở bi kịch khác; chỉ ra tình huống, nhân vật, xung đột và thông điệp chính trong các tác phẩm mà bạn đã đọc.

Học sinh tìm đọc các vở bi kịch khác, gợi ý: Lôi vũ (Tào Ngu), Vua Lear (William Shakespeare), Mê Đê (Euripide),...

Câu 3. Tìm hiểu thêm về các nhân vật, sự kiện lịch sử được nhắc tới trong đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài. Yếu tố lịch sử đã được Nguyễn Huy Tưởng sử dụng như thế nào và có vai trò gì trong tác phẩm?

Gợi ý trả lời:

− Một số nhân vật, sự kiện lịch sử được nhắc tới trong đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài: Lê Tương Dực, Vũ Như Tô, Đan Thiềm, Trịnh Duy Sản, khởi loạn lật đổ Lê Tương Dực, công trình Cửu Trùng Đài,...

− Cách sử dụng yếu tố lịch sử:

Câu 4. Thu thập, phân tích và đánh giá các thông tin về một trong số các vấn đề gợi ý sau:

− Nghệ thuật thời Phục hưng;

− Kiến trúc thành Thăng Long;

− Lịch sử Việt Nam thế kỉ XVI − XVII.

Gợi ý trả lời:

Câu 5. Xác định một đề tài nghiên cứu, xây dựng đề cương cho đề tài đó (dựa trên các thông tin đã tìm được) và trình bày đề cương nghiên cứu của bạn.

Gợi ý trả lời:

− Xác định đề tài nghiên cứu: Chọn một vấn đề cụ thể (Ví dụ: Với văn bản "Những công trình cổ trong Hoàng thành Thăng Long", học sinh có thể nghiên cứu về "Giá trị lịch sử và văn hoá của Hoàng thành Thăng Long" hoặc "Đặc điểm kiến trúc của một số công trình trong Hoàng thành Thăng Long").

− Xây dựng đề cương nghiên cứu gồm:

+ Lí do chọn đề tài.

+ Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu.

+ Nội dung chính cần tìm hiểu.

+ Nguồn tài liệu dự kiến sử dụng.

− Trình bày đề cương: Sắp xếp các ý theo trình tự logic, ngắn gọn, rõ ràng và dễ theo dõi.