I. Lý thuyết

1. Lập luận trong văn bản nghị luận

Lập luận là việc sử dụng lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người đọc về một vấn đề. Giá trị của văn bản nghị luận phụ thuộc vào đề tài và nghệ thuật lập luận (cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng) của người viết.

2. Các thao tác được sử dụng trong văn bản nghị luận

3. Lỗi logic của câu

Câu mắc lỗi logic là câu có sự mâu thuẫn trong cách trình bày, lẫn lộn các bình diện khi nói về đối tượng hoặc đặt các đối tượng không cùng cấp độ trong quan hệ đồng đẳng, làm cho câu thiếu chặt chẽ và khó hiểu.

4. Lỗi câu mơ hồ

Câu mơ hồ là câu có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau, khiến người đọc khó xác định chính xác ý mà người viết muốn diễn đạt.

II. Thực hành

Câu 1. Các văn bản đọc của bài (Nhìn về vốn văn hoá dân tộc, Năng lực sáng tạo, Mấy ý nghĩ về thơ) giúp bạn hiểu như thế nào về mối quan hệ giữa luận đề và các luận điểm trong bài văn nghị luận?

Gợi ý trả lời:

Câu 2. Dựa vào các văn bản đọc trong bài, hãy làm rõ tầm quan trọng của vấn đề lập luận trong văn nghị luận.

Gợi ý trả lời:

Câu 3. So sánh nội dung nghị luận và các thao tác được sử dụng ở hai văn bản Năng lực sáng tạo và Mấy ý nghĩ về thơ.

Gợi ý trả lời:

Câu 4. Cho đề tài: Tư duy và tưởng tượng là những năng lực quan trọng mà tuổi trẻ cần trau dồi để có được khả năng sáng tạo.

a. Tìm ý và lập dàn ý cho đề tài trên.

b. Viết thành văn phần Mở bài và ý tiếp theo thuộc phần Thân bài.

c. Chuyển dàn ý bài viết thành dàn ý bài thuyết trình, dựa vào đó để tập luyện nói.

Gợi ý trả lời:

a. Dàn ý:

− Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận: Tư duy và tưởng tượng là những năng lực quan trọng, góp phần hình thành khả năng sáng tạo của tuổi trẻ.

− Thân bài:

− Kết bài:

+ Khẳng định ý nghĩa của tư duy và tưởng tượng đối với khả năng sáng tạo.

+ Liên hệ bản thân: Không ngừng học hỏi, rèn luyện để phát triển năng lực sáng tạo và cống hiến cho xã hội.

b. Một số lưu ý khi thực hiện:

− Mở bài giới thiệu được vấn đề nghị luận, dẫn dắt tự nhiên.

− Thân bài triển khai đúng một ý theo dàn ý, có câu chủ đề, lí lẽ và dẫn chứng phù hợp.

− Diễn đạt mạch lạc, liên kết chặt chẽ, dùng từ và đặt câu chính xác.

c. Một số lưu ý khi thực hiện:

− Chuyển các ý chính thành các ý trình bày ngắn gọn, dễ ghi nhớ.

− Bổ sung lời dẫn và câu chuyển ý giữa các phần để bài nói tự nhiên.

− Luyện nói rõ ràng, đúng thời lượng, kết hợp ngôn ngữ hình thể và ngữ điệu phù hợp.

Câu 5. Tìm đọc thêm hai văn bản nghị luận xã hội và hai văn bản nghị luận văn học đề cập những vấn đề liên quan đến nội dung các văn bản đọc trong bài. Lập bảng, ghi ngắn gọn những thông tin cơ bản: luận đề, các luận điểm, các thao tác lập luận của từng văn bản.

Gợi ý một số văn bản:

− Văn bản nghị luận xã hội: "Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới" (Vũ Khoan), "Thông điệp nhân Ngày Thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2003" (Cô-phi An-nan).

− Văn bản nghị luận văn học: "Tiếng nói của văn nghệ" (Nguyễn Đình Thi), "Một thời đại trong thi ca" (Hoài Thanh).