1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ

- Diện tích: hơn 28 nghìn km2 (chiếm 8,5% diện tích cả nước năm 2024).

- Bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Đồng Nai* và tỉnh Tây Ninh.

(*Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 30/4/2026. Quyết định này được Quốc hội thông qua ngày 24/4/2026, đưa Đồng Nai trở thành TPTTTW thứ 7 của Việt Nam).

- Tiếp giáp: Đồng bằng sông Cửu Long, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Cam-pu-chia.

- Phía đông nam có vùng biển rộng với một số đảo, quần đảo, có quần đảo Côn Sơn có diện tích lớn nhất vùng.

Quần đảo Côn Sơn

- Vùng là cầu nối giữa Đồng bằng sông Cửu Long với Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, có Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. 

- Vị trí của Đông Nam Bộ thuận lợi để phát triển đầy đủ các loại hình giao thông, kết nối với cả nước và quốc tế.

2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

a. Thế mạnh

* Địa hình và đất:

- Địa hình tương đối bằng phẳng ⇒ thuận lợi xây dựng các cơ sở công nghiệp, giao thông vận tải, đô thị.

- Đất badan và đất xám phù sa cổ ⇒ thuận lợi trồng cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả quy mô lớn.

- Đất phù sa ở ven sông ⇒ thích hợp trồng cây lương thực, rau đậu.

* Khí hậu:

Có tính chất cận xích đạo với nhiệt độ cao, lượng mưa lớn, phân hai mùa mưa - khô rõ rệt ⇒ thuận lợi cho các hoạt động kinh tế diễn ra quanh năm.

* Nguồn nước: 

- Một số sông, hồ lớn (sông Đồng Nai, hồ Dầu Tiếng, hồ Trị An) với nguồn nước ngầm phong phú ⇒ cung cấp nước cho sản xuất và sinh hoạt của người dân.

- Nguồn nước khoáng ⇒ phát triển du lịch.

* Sinh vật:

Tương đối đa dạng, có các vườn quốc gia (Cát Tiên, Côn Đảo...), khu dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai, Cần Giờ ⇒ bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch.

Đảo khỉ - Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ

* Biển đảo: 

- Vùng biển rộng, tài nguyên sinh vật đa dạng, nhiều bãi biển đẹp, tài nguyên dầu mỏ và khí tự nhiên phong phú kết hợp địa thế ven biển ⇒ phát triển tổng hợp kinh tế biển.

b. Hạn chế

- Mùa khô kéo dài (từ 4 - 5 tháng) ⇒ thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt.

- Ảnh hưởng của một số thiên tai: triều cường, xâm nhập mặn,...

Triều cường ở Đông Nam Bộ

3. Dân cư và đô thị hóa

a. Dân cư

- Quy mô và gia tăng dân số:

+ Quy mô dân số lớn, năm 2024 là gần 21,0 triệu người (chiếm khoảng 20,7 % dân số cả nước).

+ Dân số tăng nhanh chủ yếu do nhập cư.

- Cơ cấu dân số: Vàng và đang chuyển sang giai đoạn già hóa.

- Thành phần dân tộc: Có nhiều dân tộc cùng chung sống (Kinh, Hoa, Khơ-me, Xtiêng, Cơ-ho, Chăm,...).

Phố người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh

- Phân bố dân cư: Năm 2024, mật độ dân số là 749 người/km2 (gấp 2,4 lần cả nước); dân cư sống ở thành thị nhiều hơn nông thôn.

b. Đô thị hóa

- Lịch sử khai thác lãnh thổ khoảng 300 năm, từ đó các đô thị dần hình thành và phát triển.

Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thời Pháp thuộc

- Từ công cuộc Đổi mới, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh do tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

- Số lượng đô thị tăng, quy mô đô thị mở rộng.

- Vùng có số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị tăng nhanh và cao nhất cả nước.

- Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh đã thúc đẩy phát triển kinh tế của vùng, nhưng cũng gây áp lực tới môi trường, nhà ở, giao thông,...

- Xu hướng đô thị hóa ở vùng là hình thành hệ thống đô thị thông minh và hiện đại, đô thị xanh,...

Thành phố Hồ Chí Minh - đô thị hiện đại bậc nhất nước ta