1. Khái niệm

- Là phần của vỏ Trái Đất có sự sống tồn tại, bao gồm:

+ Phần thấp của khí quyển (tới tầng ô-dôn).

+ Toàn bộ thủy quyển (nước trên Trái Đất).

+ Phần trên của thạch quyển (đất đá nơi có rễ cây, vi sinh vật).

- Ranh giới sinh quyển:

+ Trên cao: đến tầng ô-dôn trong khí quyển.

+ Dưới sâu: đến đáy đại dương, hồ, và lớp vỏ phong hóa trên đất liền.

Giới hạn của sinh quyển

2. Đặc điểm của sinh quyển

- Khối lượng của sinh quyển nhỏ hơn nhiều so với khối lượng vật chất của các quyển còn lại trong vỏ Trái Đất.

- Sinh quyển có khả năng tích lũy năng lượng:

Thực vật quang hợp → biến đổi năng lượng Mặt Trời và vật chất vô cơ thành vật chất hữu cơ → truyền cho các sinh vật khác qua chuỗi thức ăn.

- Sinh quyển có mối quan hệ chặt chẽ với khí quyển, thủy quyển, thạch quyển:

+ Điều hòa thành phần khí quyển (hấp thụ CO₂, giải phóng O₂).

+ Tham gia vòng tuần hoàn nước qua thoát hơi nước của cây.

+ Góp phần hình thành đất từ xác sinh vật phân hủy.

3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển, phân bố sinh vật

a. Khí hậu

- Nhiệt độ: ảnh hưởng đến sự thích nghi của sinh vật. Vùng nhiệt đới có nhiều loài ưa nóng, vùng núi cao lạnh giá có loài chịu rét.

- Ánh sáng: Ánh sáng còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp.

+ Cây ưa sáng phát triển ở nơi nắng nhiều.

+ Cây ưa bóng phát triển dưới tán rừng.

b. Nước

Là nguồn dinh dưỡng và môi trường trao đổi chất của sinh vật.

+ Với thực vật: nước cần cho quang hợp.

+ Với động vật: nước là môi trường vận chuyển dinh dưỡng, điều hòa thân nhiệt,...

📌Ví dụ: Ở sa mạc Xa-ha-ra, sinh vật sống rất thưa thớt do thiếu nước, trong khi rừng A-ma-dôn có hệ sinh thái phong phú nhờ nguồn nước dồi dào.

Thực vật thưa thớt tại hoang mạc Xa-ha-ra

Thực vật rậm rạp ở rừng A-ma-dôn

c. Đất

- Tính chất vật lí – hóa học của đất (kết cấu, độ pH, độ phì nhiêu) ảnh hưởng lớn đến sự phát triển và phân bố thực vật.

d. Địa hình

- Độ cao: quy định nhiệt độ, độ ẩm, chất dinh dưỡng → ảnh hưởng đến phân bố và phát triển của hệ sinh thái.

- Độ dốc và hướng sườn: quyết định lượng ánh sáng, gió, nước → tác động đến sự phân bố thực vật.

e. Sinh vật

- Nguồn thức ăn quyết định nơi sinh sống của nhiều loài. Nơi nào nguồn thức ăn phong phú → sinh vật tập trung đông → đa dạng sinh học cao.

f. Con người

- Tác động tích cực: mở rộng diện tích cây trồng, chăn nuôi, tạo giống mới → đa dạng sinh học nhân tạo.

- Tác động tiêu cực: phá rừng, ô nhiễm, săn bắt → suy giảm số lượng và nơi sống của sinh vật.