Địa học chia tác động tới địa hình thành hai nhóm lực: nội lực và ngoại lực. Nội lực là những lực sinh ra từ bên trong Trái đất do năng lượng nội nhiệt. Chúng gây ra sự cần bằng địa cầu, vận động địa kiển, nâng cao hoặc hạ xuống các mảng địa nâu và hình thành nên các dãy núi, động đất, phun trào magma. Ngoại lực là các tác nhân xuất phát từ bên ngoài bề mặt Trái đất, chủ yếu do năng lượng Mặt Trời, gó, sóng, nước sông suối, băng tôi, sinh vật. Chúng gây ra phong hoá, bắo mòn, vận chuyển và bồi tấ, làm san bằng địa hình. Hai nhóm lực này tương tác lẩn nhau khiến địa hình luôn thay đổi.

Đây là một trong những biểu hiện của quy luật địa đới

A.vòng tuần hoàn của nước

B.các hoàn lưu trên đại dương

C.các đới khí hậu trên trái đất 

D.các vành đai đất và thực vật theo độ cao

C

C

* Ngoại lực

- Khái niệm: Là lực diễn ra trên bề mặt Trái Đất như tác động của gió, mưa, nước chảy, sóng biển, băng, sinh vật và con người.

- Nguyên nhân sinh ra: chủ yếu do nguồn năng lượng bức xạ mặt trời.

* Tác động của quá trình phong hóa, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất

- Quá trình phong hóa (3 quá trình):

+ Phong hóa vật lí: làm thay đổi kích thước của đá (không thay đổi về thành phần hóa học) do sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ, sự đóng băng của nước.

Ví dụ: Ở hoang mạc, do sự chênh lệch nhiệt độ rất lớn giữa ban ngày và ban đêm (Các khoáng vật tạo đá có khả năng dãn nở khi nhiệt độ cao và co lại khi nhiệt độ thấp) => Đá bị vỡ vụn tạo thành cát.

+ Phong hóa hóa học: làm biến đổi thành phần và tính chất hóa học của đá và khoáng do tác động của nước, các chất hòa tan trong nước.

Ví dụ: Các dạng địa hình karst trong động Phong Nha – Quảng Bình là kết quả của sự hòa tan đá vôi do nước.

+ Phong hóa sinh học: làm thay đổi cả về kích thước và thành phần hóa học của đá, do tác động của sinh vật.

Ví dụ: Rễ cây bám vào đá khiến cho các lớp đá bị rạn nứt, làm thay đổi thành phần hóa học của đá.

- Quá trình bóc mòn: làm dời chuyển các sản phẩm phong hóa ra khỏi vị trí ban đầu, dưới tác động của nước chảy, sóng biển, gió, băng hà,…

+ Xâm thực (do nước chảy)

Ví dụ: Các dòng chảy tạm thời ở miền núi khiến địa hình bị xâm thực.

+ Mài mòn (do sóng biển và băng hà)

Ví dụ: Sóng vỗ vào vách biển hình thành dạng địa hình hàm ếch.

+ Thổi mòn (do gió)

Ví dụ: Các nấm đá ở sa mạc hình thành do gió thổi.

- Quá trình vận chuyển và bồi tụ: vận chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác (vận chuyển), sau đó tích tụ tạo thành dạng địa hình mới (bồi tụ).

Ví dụ: Khi mưa, các vật liệu dạng hòa tan, lơ lửng (phù sa) từ miền núi theo dòng nước chảy xuống thấp bồi tụ cho các đồng bằng.

Thuyết kiến tạo mảng cho rằng vỏ Trái Đất gồm một số mảng kiến tạo lớn nổi trên lớp Manti và luôn di chuyển tương đối với nhau do dòng đối lưu vật chất trong Manti.

– Hiện nay người ta xác định có bảy mảng chính: mảng Thái Bình Dương, mảng Bắc Mỹ, mảng Nam Mỹ, mảng Âu–Á, mảng Phi, mảng Ấn Độ–Ôxtrâylia và mảng Nam Cực. Ngoài ra còn nhiều mảng nhỏ như mảng Na‑zca, mảng Phi‑líp‑pin…

– Địa chấn và núi lửa diễn ra chủ yếu ở ranh giới mảng. Nơi các mảng tách xa nhau tạo sống núi giữa đại dương; nơi mảng đại dương lứn xuống dưới mảng lục địa sự hình thành vực sâu và vòng cung núi lửa; nơi hai mảng lục địa va vào nhau tạo dãy núi cao. Vành đai lửa Thái Bình Dương là khu vực tiếp xúc giữa mảng Thái Bình Dương với các mảng Âu–Á, Bắc Mỹ, Phi‑líp‑pin…; dãy An‑đét hình thành do mảng Na‑zca bị hút chìm dưới mảng Nam Mỹ; dãy Hi‑ma‑lay hình thành khi mảng Ấn Độ va vào mảng Âu–Á. Hiểu biết sự vận động của các mảng giúp giải thích sự phân bố núi non và dự báo nguy cơ động đất, núi lửa.

-Phân biệt giữa vỏ trái đất và thạch quyển

+Độ dày:vỏ trái đất có độ dày từ 5-70km còn ở thạch quyển có độ dày khoảng 100km

+Thành phần:vỏ trái đất gồm đá granit,đá trầm tích,và đá ba-dan còn ở thạch quyển bao gồm cả lớp vỏ trái đất và phần trên của lớp manti

-Giải thích sự hình thành của dãy núi Himalaya

+Do sự va chạm giữa mảng Ấn-Úc và mảng Á-Âu

+Khoảng 50 triệu năm trước mảng Ấn-Úc di chuyển về phía bắc,đâm vào mảng Á-Âu

+Khi hai mảng va chạm:

-Lớp vỏ trầm tích ở rìa hai mảng bị nén ép,uốn nếp,đứt gãy và nâng lên

-Qua gàng triệu năm ,quá trình này tạo thành dãy núi Himalaya-dãy núi cao và trẻ nhất thế giới

vỏ trái đất thạch quyển

độ dày 5-70km 100km

thành phần gồm;trầm tích gồm;vỏ trái đất

badan man-ti-trên

granit

tìm hiểu và giải thích sự hình thành dãy núi Himalaya.

dãy núi himalaya được hình do sự va chạm giữa hai mảng kiến tạo lục địa lớn là mảng ấn độ và mảng á âu

Vùng ôn đới có mưa nhiều do:

A.sự hđ của dải hội tụ nhiệt đới và frong địa cực

B.sự hđ của gió mùa và dải hội tụ nhiệt đới

C.hđ của gió Tây ôn đới và frong ôn đới

D.sự chênh lệnh khí áp giữa lục địa và đại dương theo mùa 

- Ngoại lực là lực sinh ra trên bề mặt Trái Đất

- Nguyên nhân tạo nên ngoại lực: năng lượng bức xạ Mặt Trời, các yếu tố khí hậu thủy văn, sinh vật là yếu tố tác động của ngoại lực

- Ngoại lực tác động đến sự hình thành địa hình trái đất như: phong hóa, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ.

mảng lục địa cách xa mảng lục địa khác là do chuyển động tách giãn của các dòng đối lưu trong Manti, khiến bề mặt Trái Đất không đứng yên mà luôn dịch chuyển chậm chạp — khoảng vài cm mỗi năm thôi, nhưng đủ để thay đổi vị trí các châu lục theo thời gian dài.

Mảng lục địa và mảng lục địa tách xa nhau là do sự chuyển động của các mảng kiến tạo, được thúc đẩy bởi đối lưu lớp phủ, lực đẩy của sống núi và lực kéo của rãnh. Các yếu tố này làm cho mảng vỏ Trái Đất nổi trên lớp quyển mềm bán lỏng và di chuyển theo các hướng khác nhau.