Chinh phụ ngâm nguyên văn bằng chữ Hán, do Đặng Trần Côn sáng tác. Bản Nôm hiện hành, nhiều ý kiến thống nhất, là của dịch giả Đoàn Thị Điểm. Trước cảnh chiến tranh liên miên đầu thế kỉ XVIII, cảm động trước thời thế, Đặng Trần Côn đã viết Chinh phụ ngâm. Qua nỗi niềm và tâm trạng cô đơn, tủi hờn của người chinh phụ, tác phẩm đã nói lên sự oán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa, đặc biệt là thể hiện tâm trạng khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa đôi. Bản dịch đã thể hiện tài năng của tác giả và dịch giả trong việc thể hiện những trạng thái tâm lí vô cùng tinh tế và phức tạp của người vợ nhớ chồng.

Về bản dịch Chinh phụ ngâm hiện có tất thảy bảy bản dịch và phỏng dịch bằng các thể song thất lục bát (bốn bản) và lục bát (ba bản) của các dịch giả : Đoàn Thị Điểm, Phan Huy Ích, Bạch Liên Am Nguyễn và hai tác giả khuyết danh, nhưng chưa biết bản dịch nào của ai. Riêng bản dịch thành công nhất và được phổ biến rộng rãi xưa nay, thể song thất lục bát, 412 câu (bản in chữ Nôm cũ hiện còn (1902, AB26), hoặc 408 câu (một bản khác lưu tại thư viện Pa-ri) có người cho là của Đoàn Thị Điểm, có người cho là của Phan Huy Ích.

So bản dịch của bà với bản chữ nho thì thấy văn dịch rất sát nghĩa nguyên văn mà lời văn êm đềm, ảo não, rõ ra giọng một người đàn bà buồn bã, nhưng có vẻ thê lương hơn là vẻ đau đớn, không đến nỗi réo rắt, sầu khổ như giọng văn cung oán, thật là lời văn hợp cảnh vật. Bản dịch viết theo thể "song thất". Có nhiều đoạn đặt theo lối liên hoàn, những chữ cuối câu trên láy lại làm chữ đầu câu dưới, cứ thế đặt dài tới mấy câu, thật hợp với tình buồn liên miên không dứt của người chinh phụ.

Người chinh phụ vốn dòng dõi trâm anh quyền quý, nàng tiễn chồng ra trận với mong muốn người chồng sẽ lập công danh nơi yên ngựa và trở về trong cảnh vinh hoa. Thấm nỗi cô đơn lẻ loi, nàng nhận ra tuổi xuân của mình đang đi qua và hạnh phúc lứa đôi ngày càng xa vời. Người chinh phụ rơi vào tâm trạng cô đơn cùng cực. Khúc ngâm thể hiện tâm trạng cô đơn ấy của người chinh phụ. Đoạn trích miêu tả tâm trạng lẻ loi của người chinh phụ trong cảnh chờ chồng.

Đầu đời Cảnh Hưng, chiến tranh xảy ra liên miên, hết Lê Mạc đánh nhau đến Trịnh Nguyễn kéo dài cuộc phân tranh, đất nước chia làm hai nửa dưới cái ngai vàng mục ruỗng, rồi khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi. Nhân dân sống trong cảnh nồi da nấu thịt, loạn li chinh chiến, cha mẹ xa con, vợ xa chồng. Văn học thời kì này tập trung phản ánh bản chất thối nát, bộ mặt tàn bạo của chế độ phong kiến và nỗi đau khổ của con người những nạn nhân của chế độ xã hội ấy. Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn ra đời đã nhận được sự đồng cảm của rất nhiều nho sĩ. Nhiều bản dịch Chinh phụ ngâm ra đời, trong đó bản dịch được cho là của Đoàn Thị Điểm là bản dịch thành công hơn cả vì dịch giả đã gặp được ở đó sự đồng cảm sâu sắc.

Hình tượng nổi bật của Chinh phụ ngâm là hình tượng người chinh phụ héo mòn trong trông ngóng chờ đợi. Người chinh phụ hiện lên trong khúc ngâm với ước vọng công hầu và khát khao hạnh phúc lứa đôi. Được nuôi dưỡng trong nền giáo dục Nho gia, người phụ nữ quý tộc phong kiến cũng từng mong ước, tự hào về hình ảnh một người chồng dũng mãnh :

Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt
Xếp bút nghiên theo việc đao cung
Thành liền mong tiến bệ rồng
Thước gươm đã quyết chẳng dung giặc trời
Chí làm trai dặm nghìn da ngựa
Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao

Thế nhưng sau những ngày mỏi mòn chờ chồng trong tuyệt vọng, nàng rơi vào tâm trạng cô đơn, tuyệt vọng và cất lời oán trách. Qua tâm trạng của người thiếu phụ, khúc ngâm là tiếng nói oán trách chiến tranh phong kiến đã giày xéo lên hạnh phúc lứa đôi.

Chinh phụ ngâm là một tác phẩm trữ tình, từ đầu đến cuối tác phẩm vẫn chỉ là tâm trạng của nhân vật trữ tình người chinh phụ. Khúc ngâm được phát triển theo mạch tâm trạng và nỗi nhớ nhung của người chinh phụ. Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ đã bao quát được những trạng thái tâm trạng của người chinh phụ. Nội tâm đầy biến động được diễn tả qua những từ ngữ chỉ ngoại hình, tả hành động, tả việc làm của người chinh phụ. Người thiếu phụ trong Khuê oán của Vương Xương Linh vẫn vô tư trang điểm má hồng để lên lầu biếc ngắm cảnh xuân, chỉ khi ngắm màu dương liễu mới bừng tỉnh và nhận ra cảnh ngộ cô đơn của mình ; còn người chinh phụ này luôn chìm đắm trong nỗi cô đơn. Sự trông đợi mỏi mòn và vô vọng đã khiến nàng trễ nải cả việc điểm phấn tô son, công việc quan trọng nhất của người phụ nữ nơi gác tía lầu son như nàng :

Trâm cài xiêm thắt thẹn thùng,
Lệch vòng tóc rối, lỏng vòng lưng eo.

Nỗi đau buồn của người thiếu phụ trong cảnh đợi chồng đi chiến trận đã khiến nàng mất hết sức lực, như người mộng du trong ngôi nhà của mình :

Há như ai hồn say bóng lẫn,
Bỗng thơ thơ thẩn thẩn như không.

Sự chờ đợi vô vọng đã khiến nàng tê liệt cả tinh thần. Với việc miêu tả dáng vẻ bề ngoài, tác giả đã lột tả được trạng thái tâm lí phức tạp trong nội tâm của người thiếu phụ. Người thiếu phụ hiện lên với vẻ mệt mỏi và buông xuôi, nỗi cô đơn đã giày vò cả tâm thần và thể xác của người thiếu phụ khiến nàng nhạt phấn phai hương. Nỗi cô đơn bao trùm cả lên không gian và thời gian, ngày và đêm. Trong và ngoài căn phòng đều tràn ngập nỗi cô đơn. Chỉ có người thiếu phụ đối diện ngọn đèn, tình cảnh lẻ loi càng hiện rõ hơn. Cái vẻ lẻ loi tội nghiệp ấy hiện lên thật rõ ràng với hình ảnh :

Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước

Giữa cái không gian tĩnh mịch của đêm, tiếng bước chân chậm rãi như gieo vào lòng người cái âm thanh lẻ loi cô độc. Puskin trên con đường mùa đông vắng vẻ, cô đơn hơn bởi tiếng lục lạc đơn điệu thì người chinh phụ cô đơn hơn khi nghe tiếng bước chân của mình. Nỗi đau đớn âm thầm nhưng quá lớn ấy khiến nàng khao khát có sự đồng cảm. Nhưng chỉ có ngọn đèn đối diện với nàng mà thôi. Liệu ngọn đèn có thấu hiểu được không hay sức nặng của nỗi cô đơn, của sự nhung nhớ lại dồn cả lên nàng. Ngọn đèn chỉ là vật vô tri vô giác, "có biết dường bằng chẳng biết" :

Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.
Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khá thương.

Cảnh vật không san sẻ mà cộng hưởng cùng nỗi sầu của người chinh phụ khiến nàng đau càng đau, sầu càng sầu. Nỗi chờ đợi ngày càng vô vọng. Dường như người thiếu phụ thức trắng cả năm canh và bị nỗi nhớ nhung giày vò :

Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên.

Dịch giả đã sử dụng rất hợp lí những từ ngữ thuần Việt với những chữ như "eo óc", "phất phơ", những từ ngữ ấy dùng để tả cảnh nhưng đã chuyển tải được nỗi cô độc, buồn sầu của người thiếu phụ. Nó vừa gợi hình ảnh, vừa gợi tâm trạng. Dáng hoè phất qua bên nọ bên kia gợi nên hình ảnh người chinh phụ vật vã trong nhớ nhung giữa đêm khuya lẻ loi. Đếm từng khắc thời gian trôi đi chậm chạp, nhìn xung quanh thì bốn phía chỉ là cây hòe rủ bóng, nàng chìm ngập trong nỗi cô đơn. Khi chờ đợi bao giờ thời gian cũng rất dài. Thuý Kiều trong tâm trạng đợi chờ Kim Trọng :

Sầu đong càng lắc càng đầy,
Ba thu dọn lại một ngày dài ghê !
Giống như tâm trạng người chinh phụ chờ chồng :
Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.

Thời gian cứ dài dằng dặc và không gian thì mênh mông vô tận, người chinh phụ nhỏ bé và đơn độc trước không gian và thời gian. Biết nỗi đợi chờ là vô vọng, nàng đã cố gắng để đưa mình ra khỏi nỗi cô đơn. Gắng gượng điểm phấn tô son, dạo đàn nhưng càng cố gắng vùng vẫy càng lún sâu hơn vào sự tuyệt vọng. Chạm đến đâu cũng là chạm vào nỗi đau, cũng nhìn thấy cảnh lẻ loi đơn chiếc. Soi gương thì nước mắt đầm đìa bởi nàng phải đối diện với gương mặt thanh xuân đang mỏi mòn dần và thì xuân sắc đang phũ phàng trôi qua. Khúc đàn loan phượng thì gợi nhớ cảnh chồng vợ chia lìa.

Nỗi đau đớn, tủi hờn của người chinh phụ thể hiện nỗi khao khát hạnh phúc lứa đôi chân chính. Với nỗi niềm cảm thông sâu sắc, tác giả và dịch giả đã thể hiện rất tinh tế và thành công nhưng trạng thái tâm lí phức tạp của người thiếu phụ, qua đó thể hiện thái độ của mình trước những cuộc chiến tranh, binh biến liên miên dưới chế độ phong kiến thế kỉ XVIII. Tuy tác phẩm không nói rõ tính chất cuộc chiến tranh mà người chinh phu tham gia, song dựa trên những điều kiện lịch sử khi tác...

    Chinh phụ ngâm nguyên văn bằng chữ Hán, do Đặng Trần Côn sáng tác. Bản Nôm hiện hành, nhiều ý kiến thống nhất, là của dịch giả Đoàn Thị Điểm. Trước cảnh chiến tranh liên miên đầu thế kỉ XVIII, cảm động trước thời thế, Đặng Trần Côn đã viết Chinh phụ ngâm. Qua nỗi niềm và tâm trạng cô đơn, tủi hờn của người chinh phụ, tác phẩm đã nói lên sự oán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa, đặc biệt là thể hiện tâm trạng khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa đôi. Bản dịch đã thể hiện tài năng của tác giả và dịch giả trong việc thể hiện những trạng thái tâm lí vô cùng tinh tế và phức tạp của người vợ nhớ chồng.

Về bản dịch Chinh phụ ngâm hiện có tất thảy bảy bản dịch và phỏng dịch bằng các thể song thất lục bát (bốn bản) và lục bát (ba bản) của các dịch giả : Đoàn Thị Điểm, Phan Huy Ích, Bạch Liên Am Nguyễn và hai tác giả khuyết danh, nhưng chưa biết bản dịch nào của ai. Riêng bản dịch thành công nhất và được phổ biến rộng rãi xưa nay, thể song thất lục bát, 412 câu (bản in chữ Nôm cũ hiện còn (1902, AB26), hoặc 408 câu (một bản khác lưu tại thư viện Pa-ri) có người cho là của Đoàn Thị Điểm, có người cho là của Phan Huy Ích.

Hình tượng nổi bật của Chinh phụ ngâm là hình tượng người chinh phụ héo mòn trong trông ngóng chờ đợi. Người chinh phụ hiện lên trong khúc ngâm với ước vọng công hầu và khát khao hạnh phúc lứa đôi. Được nuôi dưỡng trong nền giáo dục Nho gia, người phụ nữ quý tộc phong kiến cũng từng mong ước, tự hào về hình ảnh một người chồng dũng mãnh :

Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt
Xếp bút nghiên theo việc đao cung
Thành liền mong tiến bệ rồng
Thước gươm đã quyết chẳng dung giặc trời
Chí làm trai dặm nghìn da ngựa
Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao

Thế nhưng sau những ngày mỏi mòn chờ chồng trong tuyệt vọng, nàng rơi vào tâm trạng cô đơn, tuyệt vọng và cất lời oán trách. Qua tâm trạng của người thiếu phụ, khúc ngâm là tiếng nói oán trách chiến tranh phong kiến đã giày xéo lên hạnh phúc lứa đôi.

Chinh phụ ngâm là một tác phẩm trữ tình, từ đầu đến cuối tác phẩm vẫn chỉ là tâm trạng của nhân vật trữ tình người chinh phụ. Khúc ngâm được phát triển theo mạch tâm trạng và nỗi nhớ nhung của người chinh phụ. Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ đã bao quát được những trạng thái tâm trạng của người chinh phụ. Nội tâm đầy biến động được diễn tả qua những từ ngữ chỉ ngoại hình, tả hành động, tả việc làm của người chinh phụ. Người thiếu phụ trong Khuê oán của Vương Xương Linh vẫn vô tư trang điểm má hồng để lên lầu biếc ngắm cảnh xuân, chỉ khi ngắm màu dương liễu mới bừng tỉnh và nhận ra cảnh ngộ cô đơn của mình ; còn người chinh phụ này luôn chìm đắm trong nỗi cô đơn. Sự trông đợi mỏi mòn và vô vọng đã khiến nàng trễ nải cả việc điểm phấn tô son, công việc quan trọng nhất của người phụ nữ nơi gác tía lầu son như nàng

Trâm cài xiêm thắt thẹn thùng,
Lệch vòng tóc rối, lỏng vòng lưng eo.

Nỗi đau buồn của người thiếu phụ trong cảnh đợi chồng đi chiến trận đã khiến nàng mất hết sức lực, như người mộng du trong ngôi nhà của mình :

Há như ai hồn say bóng lẫn,
Bỗng thơ thơ thẩn thẩn như không.

Sự chờ đợi vô vọng đã khiến nàng tê liệt cả tinh thần. Với việc miêu tả dáng vẻ bề ngoài, tác giả đã lột tả được trạng thái tâm lí phức tạp trong nội tâm của người thiếu phụ. Người thiếu phụ hiện lên với vẻ mệt mỏi và buông xuôi, nỗi cô đơn đã giày vò cả tâm thần và thể xác của người thiếu phụ khiến nàng nhạt phấn phai hương. Nỗi cô đơn bao trùm cả lên không gian và thời gian, ngày và đêm. Trong và ngoài căn phòng đều tràn ngập nỗi cô đơn. Chỉ có người thiếu phụ đối diện ngọn đèn, tình cảnh lẻ loi càng hiện rõ hơn. Cái vẻ lẻ loi tội nghiệp ấy hiện lên thật rõ ràng với hình ảnh

Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước

Giữa cái không gian tĩnh mịch của đêm, tiếng bước chân chậm rãi như gieo vào lòng người cái âm thanh lẻ loi cô độc. Puskin trên con đường mùa đông vắng vẻ, cô đơn hơn bởi tiếng lục lạc đơn điệu thì người chinh phụ cô đơn hơn khi nghe tiếng bước chân của mình. Nỗi đau đớn âm thầm nhưng quá lớn ấy khiến nàng khao khát có sự đồng cảm. Nhưng chỉ có ngọn đèn đối diện với nàng mà thôi. Liệu ngọn đèn có thấu hiểu được không hay sức nặng của nỗi cô đơn, của sự nhung nhớ lại dồn cả lên nàng. Ngọn đèn chỉ là vật vô tri vô giác, "có biết dường bằng chẳng biết" :

Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.
Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khá thương.

Cảnh vật không san sẻ mà cộng hưởng cùng nỗi sầu của người chinh phụ khiến nàng đau càng đau, sầu càng sầu. Nỗi chờ đợi ngày càng vô vọng. Dường như người thiếu phụ thức trắng cả năm canh và bị nỗi nhớ nhung giày vò :

Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên.

Dịch giả đã sử dụng rất hợp lí những từ ngữ thuần Việt với những chữ như "eo óc", "phất phơ", những từ ngữ ấy dùng để tả cảnh nhưng đã chuyển tải được nỗi cô độc, buồn sầu của người thiếu phụ. Nó vừa gợi hình ảnh, vừa gợi tâm trạng. Dáng hoè phất qua bên nọ bên kia gợi nên hình ảnh người chinh phụ vật vã trong nhớ nhung giữa đêm khuya lẻ loi. Đếm từng khắc thời gian trôi đi chậm chạp, nhìn xung quanh thì bốn phía chỉ là cây hòe rủ bóng, nàng chìm ngập trong nỗi cô đơn. Khi chờ đợi bao giờ thời gian cũng rất dài. Thuý Kiều trong tâm trạng đợi chờ Kim Trọng :

Sầu đong càng lắc càng đầy,
Ba thu dọn lại một ngày dài ghê !
Giống như tâm trạng người chinh phụ chờ chồng :
Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.

Thời gian cứ dài dằng dặc và không gian thì mênh mông vô tận, người chinh phụ nhỏ bé và đơn độc trước không gian và thời gian. Biết nỗi đợi chờ là vô vọng, nàng đã cố gắng để đưa mình ra khỏi nỗi cô đơn. Gắng gượng điểm phấn tô son, dạo đàn nhưng càng cố gắng vùng vẫy càng lún sâu hơn vào sự tuyệt vọng. Chạm đến đâu cũng là chạm vào nỗi đau, cũng nhìn thấy cảnh lẻ loi đơn chiếc. Soi gương thì nước mắt đầm đìa bởi nàng phải đối diện với gương mặt thanh xuân đang mỏi mòn dần và thì xuân sắc đang phũ phàng trôi qua. Khúc đàn loan phượng thì gợi nhớ cảnh chồng vợ chia lìa.

Nỗi đau đớn, tủi hờn của người chinh phụ thể hiện nỗi khao khát hạnh phúc lứa đôi chân chính. Với nỗi niềm cảm thông sâu sắc, tác giả và dịch giả đã thể hiện rất tinh tế và thành công nhưng trạng thái tâm lí phức tạp của người thiếu phụ, qua đó thể hiện thái độ của mình trước những cuộc chiến tranh, binh biến liên miên dưới chế độ phong kiến thế kỉ XVIII. Tuy tác phẩm không nói rõ tính chất cuộc chiến tranh mà người chinh phu tham gia, song dựa trên những điều kiện lịch sử khi tác phẩm ra đời, có thể nhận thấy, đó không phải là cuộc chiến tranh vệ quốc, mà là cuộc chiến giành giật quyền lực của các tập đoàn phong kiến, những cuộc chiến phi nghĩa.

      Chinh phụ ngâm là lời ai oán không mạnh mẽ nhưng uất ức và oán trách. Đó là một trong những giá trị của Chinh phụ ngâm. Nhưng cao hơn cả, tác phẩm là sự tiếp nối xuất sắc cảm hứng nhân đạo của nền văn học dân tộc, một lần nữa, những khao khát hạnh phúc chính đáng của người phụ nữ dưới chế độ phong kiến lại được ủng hộ. Đề tài về thân phận người phụ nữ lại được góp thêm một tiếng nói mới đầy sức mạnh nhân văn..

Chinh phụ ngâm là một tác phẩm nổi tiếng của tác giả Đặng Trần Côn viết bằng chữ Hán và đã được dịch giả Đoàn Thị Điểm dịch lại. Được sáng tác vào nửa đầu thế kỉ XVIII, một giai đoạn của xã hội phong kiến đầy loạn lạc. Những con người trong thời kì này luôn phải sống trong cảnh nước mất nhà tan, gia đình chia cách, đặc biệt những người phụ nữ phải rời xa chồng để họ ra trận chiến đấu. Chinh phụ ngâm đã đem đến cho người đọc những thấu hiểu, niềm cảm thông về cuộc đời của những người phụ nữ bất hạnh, không được sống trong hạnh phúc một cách trọn vẹn. Với 476 câu thơ dài ngắn khác nhau, Chinh phụ ngâm đã để lại trong lòng người đọc những dấu chấm lửng đầy thương cảm và xót xa .Cuộc đời của mỗi con người đều luôn có trong mình một tuổi xuân đẹp đẽ. Đó là khoảng thời gian tươi đẹp nhất với nhiều màu sắc rực rỡ của bức tranh cuộc đời mang đến. Nhưng với những con người trong xã hội phong kiến, đặc biệt là người phụ nữ, họ đã phải hy sinh cả một tuổi xuân của mình để sống trong nỗi nhớ, chờ đợi gia đình mình trở về. Mở đầu đoạn trích, tác giả đã cho người đọc thấy được nỗi cô đơn, nhớ nhung của người chinh phụ trong một trạng thái thường xuyên và nỗi nhớ ấy cứ kéo dài mang một niềm khắc khoải.

                        “Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước

                       Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen

                       Ngoài rèm thước chẳng mách tin

                       Trong rèm dường đã có đèn biết chăng

                       Đèn có biết dường bằng chẳng biết

                       Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi

                       Buồn rầu chẳng nói nên lời

                       Hoa đèn kia với bóng người khá thương”

     Tâm trạng của người chinh phụ cứ lặp đi lặp lại hoài một nỗi nhớ khôn nguôi. Chẳng làm được việc gì, chỉ biết nhớ và mong chờ thấy được bóng hình thân quen từ lâu đã không được nhìn thấy. Cái không gian vắng lặng đến đáng sợ ấy được thể hiện chỉ vỏn vẹn bởi hai chữ “vắng” và “thưa” nhưng lại mang một sức gợi những nỗi buồn đến khó tả. Người chinh phụ chẳng thể ngồi im một chỗ, tâm trạng bồi hồi lo lắng không khi nào yên. Nàng vén tấm rèm để nhìn về hướng xa xăm, nhưng rốt cuộc chẳng nhận được lại một hồi âm nào từ người chồng. Nàng vô thức bởi những hành động của mình, nàng không còn đoái hoài gì đến vạn vật xung quanh của cuộc sống chỉ bởi vì đang chờ đợi một tin vui từ phương xa. Nàng lẩn quẩn trong căn phòng của mình, còn chiếc đèn làm bạn ngày qua ngày. Ngọn đèn ấy là một đồ vật vô tri vô giác, không nghe thấy được, không cảm nhận được nhưng đã chứng kiến được nỗi buồn vô tận của người chinh phụ. Bất chợt nàng nhận ra rằng, ngọn đèn chỉ có thể ở cạnh nàng nhưng lại chẳng thể nào giãi bày được những tâm sự cùng nàng. Và, đèn thì sẽ có lúc sáng rực rỡ và lụi tàn thì cũng thật nhanh, cũng giống nàng, những nỗi nhớ vô hình khiến cho tuổi xuân, cuộc đời của nàng lụi tàn nhanh chóng. Cũng giống như những bài ca dao xưa, tác giả cũng đã mượn ngọn đèn để chỉ về những nỗi nhớ của người phụ nữ. 

                       “Đèn thương nhớ ai mà đèn không tắt”

     Không gian gắn liền với nỗi nhớ của người chinh phụ qua những câu thơ tiếp theo. Cảnh vật có đẹp và yên bình đến mấy mà lòng người không thể cảm nhận được thì cũng chẳng trọn vẹn là bao:

                       “Gà eo óc gáy sương năm trống

                       Hòe phất phơ rủ bóng bốn bên

                       Khắc giờ đằng đẵng như niên

                       Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa”

     Cảnh vật xung quanh gắn liền với tâm trạng của người phụ nữ. Tiếng gà gáy “eo óc”, làn sương cũng được thể hiện rõ nét nhưng người chinh phụ chẳng thèm đoái hoài và cũng chẳng muốn cảm nhận về nó. Không gian yên bình nhưng tâm trạng trong lòng người chinh phụ lại là những cơn sóng trào đầy da diết và mãnh liệt. Với người chinh phụ, mỗi giây mỗi phút trôi qua giờ đây đã dài đằng đẵng biết nhường nào, và cũng chắc rằng thời gian dài đằng đẵng ấy luôn gắn liền với nỗi nhớ dai dẳng không khi nào nguôi. Tác giả đã sử dụng những từ láy một cách thành công để diễn tả nỗi cô đơn của người chinh phụ. Cảnh vật yên bình đến mấy nhưng giờ đây nàng đã cảm nhận được sự hiu quạnh lạnh lẽo vốn có. Không gian trơ trọi hiện ra, chỉ có mình nàng giữa một không gian rộng lớn với nỗi nhớ dài vô tận dành cho người chồng nơi phương xa.

                       “Hương gượng đốt hồn đà mê mải

                       Gương gượng soi lệ lại châu chan

                       Sắt cầm gượng gảy ngón đàn

                       Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng”

     Người chinh phụ đã bắt đầu quan sát mọi thứ xung quanh nàng để tìm lại chính mình sau bao ngày vô thức về tất cả mọi thứ. Nàng bắt đầu soi gương, tìm lại những niềm vui cho mình, nàng đốt hương để cảm nhận lại mọi thứ, nàng gảy những phím đàn để nhớ về những kí ức đẹp đẽ của hai vợ chồng. Nhưng tất cả, nàng chỉ nhận lại sự u buồn đến thê thảm. Trong những giây phút đó, bỗng trong lòng nàng, với những dự cảm, lo lắng về người chồng nơi phương xa.

     Với ngòi bút trữ tình của mình, tác giả đã diễn tả được nỗi cô đơn, trống trải của người phụ nữ xuyên suốt từ đầu tác phẩm, dù nàng có làm gì đi chăng nữa thì cũng đều bị nỗi cô đơn chi phối và lấp đầy. Nỗi niềm của người chinh phụ không thể nào giải tỏa mà luôn đồng hành cùng nàng trong từng giây phút, từng khoảnh khắc. Nàng dần chết mòn, lụi tàn trong tuổi xuân của mình giống như những ngọn đèn, tỏa sáng rồi chợt tắt lúc nào không hay. Nàng chọn cách gửi từng nỗi nhớ của mình qua thiên nhiên, nhờ thiên nhiên gửi đến chàng để rồi nàng lại quay trở về với cuộc sống hiện tại luôn trong một tâm thức chờ và đợi chồng quay về. Chỉ vỏn vẹn tám dòng cuối, nhưng tác giả đã thể hiện được tâm lí nhân vật một cách trọn vẹn và thành công. Kết hợp thêm những từ láy có tính gợi để diễn tả nỗi nhớ của người chinh phụ luôn ẩn chứa trong lòng một cách mãnh liệt.

     Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn đã tái hiện được không chỉ bối cảnh của xã hội phong kiến mà còn thể hiện thái độ, tâm trạng và hoàn cảnh của người phụ nữ có chồng khi ra trận. Bên cạnh đó tác phẩm còn là tiếng lòng, sự cảm thông của tác giả dành cho hoàn cảnh và số phận éo le, thiệt thòi của người chinh phụ. Một lời tố cáo, phê phán dành cho xã hội phong kiến đã đẩy con người vào hoàn cảnh đầy bi kịch nhiều đến như vậy. 

     Thông qua bài viết thuyết minh về tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ trên đây, bạn đọc sẽ cảm nhận rõ nét hơn về thân phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến và dành một niềm cảm thông sâu sắc cho số phận bất hạnh của họ.

Bài làm:

   Chinh phụ ngâm là tác phẩm viết bằng chữ Hán do Đặng Trần Côn sáng tác. Được dịch giả Đoàn Thị Điểm dịch sang thơ Nôm. Trước cảnh chiến tranh liên miên đầu thế kỉ XVIII, Đặng Trần Côn đã viết Chinh phụ ngâm để nói lên tâm trạng cô đơn, sự chán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa, đặc biệt là thể hiện tâm trạng khát khao tình yêu, hạnh phúc của người chinh phụ.

                                    Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước

                                    ...................

                                    Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun.

   Người chinh phụ dòng dõi quyền quý, nàng tiễn chồng ra trận với mong muốn người chồng sẽ lập công danh nơi yên ngựa và trở về trong cảnh vinh hoa. Thấm nỗi cô đơn và lẻ loi, nàng nhận ra rằng tuổi xuân của mình đang trôi qua và hạnh phúc lứa đôi ngày càng xa vời. Người chinh phụ rơi vào cảnh cô đơn cùng cực. Khúc ngâm thể hiện tâm trạng cô đơn ấy của người chinh phụ. Đoạn trích đã miêu tả tâm trạng lẻ loi của người chinh phụ trong cảnh chờ chồng.

                                    Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước

                                    Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen

                                        Ngoài rèm thước chẳng mách tin

                                  Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng?

   Nỗi niềm trăn trở không yên của người chinh phụ được tác giả phổ vào các hành động miêu tả trạng thái bồn chồn lặp đi lặp lại không dứt. Các hành động này tưởng như vô nghĩa nhưng lại thể hiện rất rõ tâm trạng nhớ nhung, mong ngóng của người chinh phụ. Nỗi đau đớn âm thầm nhưng quá lớn ấy khiến nàng khao khát có sự đồng cảm. Nàng mong ngóng tin tốt từ người chồng của mình, gửi nỗi chờ mong vào ngọn đèn nhưng chỉ khiến nàng thêm cô quạnh.

                                     Đèn có biết dường bằng chẳng biết

                                     Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi

                                         Buồn rầu nói chẳng lên lời

                                   Hoa đèn kia với bòng người khá thương

   Trong không gian yên lặng của màn đêm, tiếng bước chân chậm rãi như gieo vào lòng người cái âm thanh cô độc. Cảnh vật không san sẻ mà cộng hưởng cùng nỗi sầu của người chinh phụ khiến nàng đau càng đau, sầu càng sầu. Ngọn đèn kia không thể thấu được nỗi cô đơn của người chinh phụ, chỉ là vật vô tri vô giác. Dường nhưu người chinh phụ thức trắng cả năm canh và bị nỗi nhớ nhung giày vò.

                                      Gà eo óc gáy sương năm trống

                                      Hòe phất phơ rủ bóng bốn bên

                                         Khắc giờ đằng đẵng như niên

                                   Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.

   Dịch giả sử dụng rất hợp lí những từ ngữ thuần Việt như "eo óc", "phất phơ". Những từ ngữ ấy dùng để tả cảnh nhưng cũng diễn tả được nỗi cô độc, buồn sầu của người chinh phụ. Nó vừa gợi hình ảnh, vừa gợi tâm trạng. Dáng hòe phất phơ gợi nên hình ảnh người chinh phụ vật vã trong sự nhớ nhung giữa đêm khuya lẻ loi. Đến từng khắc thời gian trôi đi chậm chạp, nhìn xung quanh chỉ thấy hình ảnh cây hòe rủ bóng, nàng chìm đắm trong nỗi cô đơn tuyệt vọng.

                                      Hương gượng đốt hồn đà mê mải

                                      Gương gượng soi lện lại châu chan

                                          Sắt cầm gượng gảy ngón đàn

                                   Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng

Nàng đốt hương để tìm sự thanh thản, tìm sự che chở trong thế giới tâm linh thế nhwung bản thân nàng lại chìm đắm hơn vào trong nỗi sầu "mê mải". Soi chỉnh dung nhan, tìm thú vui trong việc điểm trang, thế nhưng lại phải đối diện với sự cô đơn, càng thấm hơn cái cảnh ngộ của bản thân mình khi nhận thấy dung nhan ngày một tều tụy, tuổi xuân càng vơi bớt. Khi tìm đến ngón đàn giải khuây nhưng phải đối mặt với nỗi lo lắng khi sợ dây đàn đứt dây, mang đến điềm ý xấu.

                                      Lòng này gửi gió đông có tiện

                                      ............

                                 Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun

   Đoạn thơ tái hiện lại không gian khoảng cách chia xa giữa hai người, thông qua từ "non Yên", ý chỉ người cồng đang đấu tranh và qua hai câu thơ "Nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời/Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu" diễn tả khoảng cách xa xăm ngàn dặm, khó có thể vượt qua. Tuy nhiên với nỗi nhớ thương đong đầy, người chinh phụ đã tìm ra một giải pháp đó là gửi nỗi nhớ "nghìn vàng" ấy cho cơn gió Đông mang theo ra tiền tuyến. Rồi cuối cùng lại quay trở lại đối mặt với bi kịch cô đơn của mình.

   Có thể thấy nỗi cô đơn của nàng bắt nguồn từ bi kịch mà nàng phải chịu đựng. Cuộc chiến tranh phi nghĩa đã đưa người chồng vào vòng chiến trận liên miên. Nàng khao khát chồng trở về nhưng càng khao khát thì người chinh phụ càng cảm thấy cô độc và lẻ loi. Đoạn trích trên đã cho ta thấu hiểu được những giá trị mà tác giả gửi gắm vào đoạn thơ. Ngoài ra nó còn là tác phẩm gián tiếp tố cáo cuộc chiến tranh phi nghĩa liên miên và sự bất lực của triều đình trong việc an dân

Chinh Phụ Ngâm là một trong những tác phẩm văn học trung đại xuất sắc nhất trong lịch sử văn học Việt Nam mà ở đó, lồng ghép những mạch cảm xúc, câu chuyện thấm đẫm nỗi bi thương về thân phận người phụ nữ thời kỳ lúc bấy giờ, đồng thời gián tiếp miêu tả chân thực bức tranh hiện thực xã hội cay đắng, bất công.

"Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen."

Không gian hiên vắng, ngay từ những vần thơ đầu đã gieo vào lòng người đọc những cảm nhận u buồn, kết hợp với các động từ như "dạo, gieo từng bước", cho thấy những bước chân nặng nề mang đầy tâm trạng bâng khuâng, lo lắng, bồn chồn, thấp thỏm của người phụ nữ dưới mái hiên nghèo, những ngày động cứ lặp lại vô nghĩa, càng thể hiện sự hoang hoải và trống rỗng trong tâm trí. Và rồi dường như, nhân vật đang phân tâm để đối thoại độc thoại với chính mình, mà lại vừa có cảm giác như một lời trách móc:

"Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng.
Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi."

Bắt đầu từ đây, người chinh phụ bộc lộ nỗi lòng cô đơn và sự nhớ mong, nhớ thương khôn xiết đến người chinh phụ nơi chiến trận phương xa. Nàng không chỉ mang nỗi nhớ đơn thuần, mà còn mang trong lòng sự khắc khoải khôn nguôi, trằn trọc khi không nhận được tin tức về người chinh phụ. Hình ảnh chim thước - loài vật báo tin tốt lành xuất hiện chính là sự minh họa rõ nhất cho nỗi lòng ấy. Nghệ thuật đối lập "ngoài rèm" và "trong rèm" để cho thấy nỗi cô đơn ấy bao trùm mọi không gian, thậm chí lan thấm vào nhuốm vào màu không gian một sắc buồn ảm đạm. Càng nhớ, càng mong mỏi được giãi bày, và ngọn đèn trở thành người tri kỉ trong vò võ cô đơn để người chinh phụ tâm sự. Ca dao xưa đã từng có bài ca dao khăn thương nhớ ai, cũng miêu tả hoàn cảnh của người phụ nữ trong vò võ đêm trường, một mình bầu bạn với ngọn đèn khuya, chính ngọn đèn khuya leo lét, lạnh lẽo càng nhấn mạnh thêm tình cảnh trơ trọi lẻ loi của người chinh phụ:

"Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khá thương."

Người chinh phụ tự thương cho thân phận mình, bỗng nhận thấy trong bóng đèn dầu kia phản chiếu lên bức tường với số phận, thân phận mình như nhập hòa làm một, nỗi buồn mượn ngọn đèn để san sẻ nhưng cũng chẳng thể thỏa nỗi nhớ mong, niềm khát khao đồng điệu.

“Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hòe phất phơ rủ bóng bốn bên.
Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa."

Không gian khi càng về sáng, càng yên tĩnh, đó cũng là không gian mà tâm trạng những người cô đơn càng thêm đơn độc, lẻ loi biết nhường nào. Cảnh vật xung quanh cũng heo hút, phất phơ, các từ eo óc, phất phơ, càng gợi cho ta cảm giác rằng người buồn cảnh có vui đâu bao giờ. Nỗi nhớ vốn vô hình, vốn không thể cân đong đo đếm, nay được định lượng hóa bằng sự đằng đằng của tháng năm, bằng sự rộng dài của dòng thời gian trường cửu, càng thêm quay quắt và trở nên trơ trọi. Và giờ đây, nỗi nhớ đã trở thành mối sầu tựa miền ải xa, nghĩa là nó không chỉ thuộc về cảm xúc, mà còn đang mang những âu lo, khắc khoải, rợn ngợp về tương lai.

Những phím đàn gảy lên càng gợi cảm giác về sự đơn độc, về sự hoang hoải trống vắng trong tâm hồn, và tràn ngập những nỗi sợ hãi về tương lai, về sự cách lý

Bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, tác giả đã lột tả một cách sống động chân thực cảm xúc cô đơn và nỗi nhớ thương khắc khoải đến quặn thắt của người chinh phụ, đồng thời qua đó gián tiếp vạch trần tội ác của chế độ chiến tranh phi nghĩa năm xưa, khiến gia đình phải tan tác, đau thương.

Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ trích trong bài Chinh phụ ngâm, nguyên tác chữ Hán là của tác giả Đặng Trần Côn, về dịch giả thì có nhiều quan điểm tranh cãi tuy nhiên đến nay người ta đã thống nhất cho rằng đó là Đoàn Thị Điểm. Đây là một trong những tác phẩm văn học xuất sắc nhất của thế kỷ XVIII, cùng mang một nội dung nhân đạo mới mẻ đó là không chỉ đồng cảm thương xót với số phận bất hạnh của con người mà còn hướng tới thể hiện sự trân trọng ngợi ca trước khát vọng hạnh phúc chính đáng của con người, đặc biệt là người phụ nữ dưới chế độ phong kiến có nhiều bất công.

Về tác giả, Đặng Trần Côn có thể được xem là một trong những tác giả bí ẩn nhất của nền văn học Việt Nam, những tài liệu và thông tin về ông cực kỳ ít và dường như không có ghi chép gì đáng kể. Chỉ biết rằng, Đặng Trần Côn sống vào khoảng nửa đầu thế kỷ XVIII, quê ở làng Nhân Mục, thuộc huyện Thanh Trì (nay là Thanh Xuân, Hà Nội). Tương truyền ông là người thông minh hiếu học, đã từng thi đỗ Hương Cống. Sự nghiệp sáng tác ngoài Chinh Phụ Ngâm là tác phẩm nổi tiếng, xuất sắc nhất thì còn có các tác phẩm thơ phú bằng chữ Hán như Tiêu Tương bát cảnh, Tùng bách thuyết thoại, Bích câu kỳ ngộ,...

Về dịch giả, thì Chinh Phụ ngâm có tổng cộng bốn bản dịch của các tác giả khác nhau trong đó bản dịch được khắc in hiện nay là bản dịch được lưu truyền rộng rãi và phổ biến nhất. Và đến nay người ta vẫn còn nhiều tranh cãi về việc bản dịch hiện hành này là của Đoàn Thị Điểm hay Phan Huy Ích. Nói về Đoàn Thị Điểm, bà được đánh giá là người phụ nữ có sắc đẹp và tài văn ưu tú nhất trong số các nữ sĩ thời trung đại. Bà sinh năm 1705, mất năm 1748, hiệu là Hồng Hà nữ sĩ, quê quán ở Văn Giang, nay thuộc tỉnh Hưng Yên, là người nổi tiếng thông minh và xinh đẹp. Tuy nhiên đường tình duyên của bà lại khá lận đận, lấy chồng muộn vào tuổi 37, chồng là tiến sĩ Nguyễn Kiều, và ngay sau cưới chồng lại phải đi sứ xa, có thể điều đó khiến Đoàn Thị Điểm rất sầu muộn và có mối đồng cảm sâu sắc với người chinh phụ trong bài Chinh phụ ngâm, nên đã tiến hành dịch bài thơ này. Về giả thuyết dịch giả là Phan Huy Ích, thì ông sinh vào năm 1750 và mất năm 1822, tự là Dụ An, quê gốc ở Hà Tĩnh, sau đó chuyển sang sinh sống ở Quốc Oai, nay thuộc Hà nội, đỗ tiến sĩ năm 26 tuổi.

Tác phẩm Chinh phụ ngâm, nguyên tác được viết theo thể trường đoản cú, bao gồm tổng thể 476 câu thơ dài ngắn không đều nhau. Bản dịch chữ Nôm được dịch giả dùng thể ngâm khúc, thường diễn tả những tâm tư, tình cảm của con người với những lời than vãn, ai oán, đau khổ. Kết hợp với thể thơ song thất lục bát của dân tộc, gồm hai câu 7 chữ, một câu 6 chữ, một câu 8 chữ, làm cho bài thơ thêm giàu nhạc điệu, uyển chuyển, đậm đà bản sắc dân tộc.

Chinh phụ ngâm được sáng tác vào đời đầu của vua Lê Hiển Tông, trong bối cảnh có nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân liên tục xảy ra xung quanh kinh thành Thăng Long, dẫn tới triều đình phải cất quân đánh dẹp. Nhiều thanh niên trai tráng lần lượt phải lên đường tòng quân, bỏ lại vợ dại, con thơ ở nhà trong nỗi sầu muộn, thương nhớ mòn mỏi. Cảm động và đồng cảm trước tình cảnh của những người vợ lính xa nhà, Đặng Trần Côn đã sáng tác ra bài thơ Chinh phụ ngâm để bày tỏ sự thấu hiểu, sẻ chia với hoàn cảnh của những người phụ nữ này. Nội dung chính của tác phẩm chủ yếu năm ở hai điểm thứ nhất là sự oán ghét chiến tranh phi nghĩa, nội dung thứ hai đóng vai trò chủ đề ấy là diễn tả tâm trạng khao khát tình yêu và hạnh phúc lứa đôi của con người, là nét mới trong cảm hứng nhân đạo văn học thế kỷ XVIII.

Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ nằm từ câu thứ 193 đến câu 216 của bản diễn Nôm. Bố cục đoạn trích có thể được chia làm ba phần, phần đầu từ "Dạo hiên vắng...bóng người khá thương" diễn tả nỗi bồn chồn, ngóng trông của người chinh phụ, phần thứ hai tiếp theo đến "...tựa miền biển xa", cảm giác về thời gian chờ đợi mòn mỏi của chinh phụ, phần thứ ba tiếp theo đến "Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng" là sự gắng gượng để thoát khỏi nỗi cô đơn tột cùng của người chinh phụ, phần còn lại của đoạn trích là niềm mong ước được gửi tấm lòng thương nhớ đến chồng của người chinh phụ. Như vậy ta có thẻ tổng kết được rằng chủ đề chính của đoạn trích chính là những cung bậc cảm xúc cô đơn khác nhau của người chinh phụ luôn có khao khát được sống cuộc sống hạnh phúc, yên ấm bên chồng con. Và điều ấy được thể hiện một cách uyển chuyển qua từng phần của đoạn trích.

Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ trích trong bài Chinh phụ ngâm, nguyên tác chữ Hán là của tác giả Đặng Trần Côn, về dịch giả thì có nhiều quan điểm tranh cãi tuy nhiên đến nay người ta đã thống nhất cho rằng đó là Đoàn Thị Điểm. Đây là một trong những tác phẩm văn học xuất sắc nhất của thế kỷ XVIII, cùng mang một nội dung nhân đạo mới mẻ đó là không chỉ đồng cảm thương xót với số phận bất hạnh của con người mà còn hướng tới thể hiện sự trân trọng ngợi ca trước khát vọng hạnh phúc chính đáng của con người, đặc biệt là người phụ nữ dưới chế độ phong kiến có nhiều bất công.

Về tác giả, Đặng Trần Côn có thể được xem là một trong những tác giả bí ẩn nhất của nền văn học Việt Nam, những tài liệu và thông tin về ông cực kỳ ít và dường như không có ghi chép gì đáng kể. Chỉ biết rằng, Đặng Trần Côn sống vào khoảng nửa đầu thế kỷ XVIII, quê ở làng Nhân Mục, thuộc huyện Thanh Trì (nay là Thanh Xuân, Hà Nội). Tương truyền ông là người thông minh hiếu học, đã từng thi đỗ Hương Cống. Sự nghiệp sáng tác ngoài Chinh Phụ Ngâm là tác phẩm nổi tiếng, xuất sắc nhất thì còn có các tác phẩm thơ phú bằng chữ Hán như Tiêu Tương bát cảnh, Tùng bách thuyết thoại, Bích câu kỳ ngộ,...

Về dịch giả, thì Chinh Phụ ngâm có tổng cộng bốn bản dịch của các tác giả khác nhau trong đó bản dịch được khắc in hiện nay là bản dịch được lưu truyền rộng rãi và phổ biến nhất. Và đến nay người ta vẫn còn nhiều tranh cãi về việc bản dịch hiện hành này là của Đoàn Thị Điểm hay Phan Huy Ích. Nói về Đoàn Thị Điểm, bà được đánh giá là người phụ nữ có sắc đẹp và tài văn ưu tú nhất trong số các nữ sĩ thời trung đại. Bà sinh năm 1705, mất năm 1748, hiệu là Hồng Hà nữ sĩ, quê quán ở Văn Giang, nay thuộc tỉnh Hưng Yên, là người nổi tiếng thông minh và xinh đẹp. Tuy nhiên đường tình duyên của bà lại khá lận đận, lấy chồng muộn vào tuổi 37, chồng là tiến sĩ Nguyễn Kiều, và ngay sau cưới chồng lại phải đi sứ xa, có thể điều đó khiến Đoàn Thị Điểm rất sầu muộn và có mối đồng cảm sâu sắc với người chinh phụ trong bài Chinh phụ ngâm, nên đã tiến hành dịch bài thơ này. Về giả thuyết dịch giả là Phan Huy Ích, thì ông sinh vào năm 1750 và mất năm 1822, tự là Dụ An, quê gốc ở Hà Tĩnh, sau đó chuyển sang sinh sống ở Quốc Oai, nay thuộc Hà nội, đỗ tiến sĩ năm 26 tuổi.

Tác phẩm Chinh phụ ngâm, nguyên tác được viết theo thể trường đoản cú, bao gồm tổng thể 476 câu thơ dài ngắn không đều nhau. Bản dịch chữ Nôm được dịch giả dùng thể ngâm khúc, thường diễn tả những tâm tư, tình cảm của con người với những lời than vãn, ai oán, đau khổ. Kết hợp với thể thơ song thất lục bát của dân tộc, gồm hai câu 7 chữ, một câu 6 chữ, một câu 8 chữ, làm cho bài thơ thêm giàu nhạc điệu, uyển chuyển, đậm đà bản sắc dân tộc.

Chinh phụ ngâm được sáng tác vào đời đầu của vua Lê Hiển Tông, trong bối cảnh có nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân liên tục xảy ra xung quanh kinh thành Thăng Long, dẫn tới triều đình phải cất quân đánh dẹp. Nhiều thanh niên trai tráng lần lượt phải lên đường tòng quân, bỏ lại vợ dại, con thơ ở nhà trong nỗi sầu muộn, thương nhớ mòn mỏi. Cảm động và đồng cảm trước tình cảnh của những người vợ lính xa nhà, Đặng Trần Côn đã sáng tác ra bài thơ Chinh phụ ngâm để bày tỏ sự thấu hiểu, sẻ chia với hoàn cảnh của những người phụ nữ này. Nội dung chính của tác phẩm chủ yếu năm ở hai điểm thứ nhất là sự oán ghét chiến tranh phi nghĩa, nội dung thứ hai đóng vai trò chủ đề ấy là diễn tả tâm trạng khao khát tình yêu và hạnh phúc lứa đôi của con người, là nét mới trong cảm hứng nhân đạo văn học thế kỷ XVIII.

Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ nằm từ câu thứ 193 đến câu 216 của bản diễn Nôm. Bố cục đoạn trích có thể được chia làm ba phần, phần đầu từ "Dạo hiên vắng...bóng người khá thương" diễn tả nỗi bồn chồn, ngóng trông của người chinh phụ, phần thứ hai tiếp theo đến "...tựa miền biển xa", cảm giác về thời gian chờ đợi mòn mỏi của chinh phụ, phần thứ ba tiếp theo đến "Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng" là sự gắng gượng để thoát khỏi nỗi cô đơn tột cùng của người chinh phụ, phần còn lại của đoạn trích là niềm mong ước được gửi tấm lòng thương nhớ đến chồng của người chinh phụ. Như vậy ta có thẻ tổng kết được rằng chủ đề chính của đoạn trích chính là những cung bậc cảm xúc cô đơn khác nhau của người chinh phụ luôn có khao khát được sống cuộc sống hạnh phúc, yên ấm bên chồng con. Và điều ấy được thể hiện một cách uyển chuyển qua từng phần của đoạn trích.

Có thể nói, ở mỗi thời đại, văn học đều là tấm gương phản chiếu lên được mặt tốt và mặt xấu của xã hội. Khai thác và đào sâu vào những vấn đề thuộc về nội tâm của con người. Tác phẩm "Chinh phụ ngâm là một điển hình tiêu biểu như thế, đặc biệt là mười sáu câu đầu đoạn trích "Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ". Đoạn trích phản ánh lên tội ác của những cuộc chiến tranh phi nghĩa. Mười sáu câu đầu đoạn trích là khung cảnh người chinh phụ chờ đợi chồng trong hoàn cảnh u buồn, đơn độc. Những hành động được tiếp diễn đưa cảm xúc lên cao trào.

Mở đầu cho cảm xúc cô đơn, đau buồn kéo dài theo không gian và thời gian vô tận là hành động chậm rãi:

"Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen."

Hành động được hiện ra với dáng vóc đầy suy tư. Những động từ "dạo, gieo từng bước", cho thấy những bước chân nặng nề mang đầy tâm trạng bâng khuâng, lo lắng, không gian im lặng đến mức nghe từng tiếng bước chân. Người chinh phụ dường như đang suy nghĩ trăn trở nên nàng "ngồi" mà lòng thì chẳng để tâm.Và rồi dường như có tiếng thầm thì trách móc:

Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng.
Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi."

Người chinh phụ bắt đầu giãi bày nỗi niềm tâm sự của mình. Thực sự nàng đang rất nhớ người chinh phu điều đó được thể hiện rõ nét qua hình ảnh "chim thước"- chim khách, là loài chim thường mang tin tốt lành. Nàng trách chim thước chẳng báo một chút tin tức nào của người chồng, để nàng phải đợi mong trong vô vọng. Nghệ thuật đối lập "ngoài rèm" và "trong rèm" để cho thấy nỗi cô đơn ấy bao trùm tất cả không gian bên trong và bên ngoài phòng khuê, nàng cũng cần lắm một người tâm sự cùng mình.Dẫu biết rằng"đèn" là thứ vô chi vô rác nhưng nàng vẫn dãi bầy tâm sự với nó bởi nàng chẳng có ai bên cạnh để nàng chia sẻ. Biết bao nỗi niềm chất chứa chẳng nói thành lời:

"Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khá thương."

Nỗi buồn u ám dưới màng đêm, nỗi buồn mà ngay cả nàng cũng chẳng thể nói nên lời được. Có lẽ do nỗi buồn ấy quá lớn và nó lại hiện lên mỗi ngày. Nghệ thuật so sánh "Hoa đèn" với "bóng người", người chinh phụ nhìn hoa đèn mà nghĩ đến cuộc đời của mình có mau lụi tàn như chiếc hoa đèn kia hay không? Hay còn hẩm hiu hơn thế nữa? Càng nghĩ nàng càng thấy buồn, dường như lúc này cảnh vật cũng rũ xuống 

một màu đen tối:

"Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hòe phất phơ rủ bóng bốn bên.
Khác giời đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa."

Trời đã khuya, không gian yên tĩnh, nghe từng tiếng gà gáy. Âm thanh vang lên "eo óc" thưa thớt, hình ảnh hoa hòe "rũ bóng bốn bên", thời khắc cảnh vật mỏi mòn chìm vào đêm tối. Đã qua hết năm canh mà người chinh phụ vẫn còn thao thức với nỗi sầu khó vơi đi được.

Tiếp đến nàng muốn tìm những thú vui tao nhã, tập cách quên đi nỗi buồn trước mắt:

"Hương gượng đốt hồn đà mê mải,
Gương gượng soi lệ lại châu chan.
Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,
Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng."

Nhưng nàng chẳng biết rằng những thú vui tao nhã này lại khi nàng chìm đắm vào nỗi sầu mênh mang. Khi đốt hương, hồn nàng lại rơi vào trạng thái mơ màng, nỗi sầu lại theo đó mà dâng lên.Cũng chỉ vì quá cô đơn, muốn quên đi mà nàng mới làm. Nhưng dù có thú vui tao nhã đến đâu, dù tô son điểm phấn hay đánh đàn thì cũng chẳng bao giờ nàng cảm thấy vui, bởi vì ngay lúc này với nàng là nỗi cô đơn mong mỏi chồng từ nơi chinh chiến sẽ trở về, mong được nghe một lời động viên an ủi từ người chồng của mình. Nhưng tất cả đều không!

Thông qua mười sáu câu đầu của đoạn trích "Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ" càng giúp ta hiểu rõ nét hơn những nỗi cô đơn của người phụ nữ trong xã hội cũ khi có chồng đi chinh chiến.Từ đó cho thấy hậu quả của chiến tranh phong kiến phi nghĩa. Và là lời ca ngợi cho tác giả Đặng Trần Côn, ông quả là một nhà thơ tài năng và tác phẩm của ông đã chạm đến trái tim của độc giả

      Dưới trí tuệ của dịch giả Đoàn Thị Điểm- người "tài sắc " thông minh hiếm có mà tuyệt tác hán ngôn" Chinh Phụ Ngâm "một lần nữa thăng hoa. Loạn lạc của những năm 40 của thế kỷ 14 một lần nữa được phục dựng và đặc biệt trong tám câu đầu của bài thơ "Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ" . Dù ngắn nhưng nó đủ làm nổi bật lên hình ảnh người chinh phụ trong nỗi cô đơn lẻ bóng chờ ngày đoàn tụ.

                                 Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen"
   Hai câu thơ đầu của đoạn trích về các động từ như : dạo, rủ ,thác, gieo từng bước là hình bóng ngóng trông của người chinh phụ vụ. Và thật đặc biệt sự đối lập giữa cảnh vật và nội tâm âm thanh tịnh nhàn nhã với cồn cào mỏi mong nhưng nghe thì thật là kỳ nhưng ngẫm lại cảm thấy cảm thông bấy nhiêu
"Vắng" ,"thưa "như tôn lên sự lẻ loi cô độc bóng chiếc của người phụ nữ trong trong đêm. Như vậy tác giả đã sử dụng ngoại cảnh để tả để thể hiện tâm trạng nhân vật. Ngay sau đó, người chinh phụ hướng ra bên ngoài như chờ một tin báo an lòng:
                            "Ngoài rèm thước chẳng mách tin"
  "Thước" vốn là loài chim Khách báo tin lành nhưng sao vô vọng mà mơ hồ đến vậy, tuyệt nhiên chẳng có lấy một âm thanh tin tức nào. Bởi lẽ đó , người phụ nữ đem mình vào không gian bên trong tìm kiếm chút tâm tình thỏa mãn nỗi cô đơn:

   Đoạn thơ khiến ta liên tưởng đến Vũ Nương trong" Chuyện người con gái Nam Xương" của tác giả Nguyễn Dữ  cũng chọn cách chỉ vào cái bóng trên tường và nói đó là cha Đản để con bớt phần tủi hờn, bớt nỗi nhớ thương chồng. Gửi tâm tư vào đèn ,người chinh phụ trong bài thơ có lẽ cũng đang da diết nhớ nhung lang quân bởi nàng cũng đã gọi" đèn" xưng" thiếp". Ánh đèn như tôn thêm vẻ lẳng lặng đơn côi mòn mỏi chờ đợi cả ngày dài và thổn thức suốt đêm thâu. Phải làm sao nhưng "đèn"chỉ là một vật vô tri vô giác càng không thể  giãi bày tâm tư với người phụ nữ vậy nên nhân vật trữ tình càng thêm buồn rầu không thiết nói năng . Sự bất lực uất nghẹn như bao trùm lấy cảnh và người. Đoạn thơ còn xuất hiện thêm hình ảnh sánh đôi" hoa đèn "-"bóng người" cách dùng từ thay thế đèn này để liên tưởng tới sự tàn lụi cạn dầu tương đương với cảnh người phụ nữ chờ đến héo hon ,thanh xuân qua đi từng ngày. Từng ý thơ đó, từng hành động đó như khắc họa sự bất động đặc biệt hình ảnh người phụ nữ bên ngọn đèn dầu còn kết đọc ở cảm xúc" bi thiết ","khá thương ". Nỗi buồn đau cô đơn mong mà chỉ như vô vọng mới thật nghẹn lòng làm sao. Tất cả đan xen cuộn trào trong lời than vãn "lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi và rồi dị dần buồn rầu chẳng và khá thương cảm xúc của người chinh phụ đã luôn chuyển từ thương chồng đến thương mình than thở để rồi sao chỉ còn toàn tuyệt vọng.

   Hai câu thơ trên nói về thời gian canh khoe tiếng gà gáy óc eo và tiếng “hòe phất phơ” nghe mới buồn não làm sao. Trong cái không gian tĩnh lặng ấy là tiếng gà óc eo cô quạnh, âm thanh thưa thớt vang lên trong một không gian rộng lớn. Cho thấy thời gian đã về đêm, nỗi nhớ dài dằng dặc suốt đêm. Khi đêm xuống, người vợ mới lắng nghe được mọi cảm xúc của âm thanh xung quanh, những âm thanh ấy nó cũng buồn và cô đơn vô cùng. Tác giả đã dùng hình ảnh ước lệ để nói lên tâm trạng của người chinh phụ. Qua hai câu thơ chúng ta có thể hình dung ra bóng dáng cô đơn của người vợ, sự thờ ơ dài dằng dặc của đêm khuya và cảnh vật “rủ bóng bôn bên” buồn sầu não. Trong mắt người vợ chờ chồng, thời gian giờ dài quá, cảnh vật cũng u buồn theo. Câu thơ tuy không tả chi tiết hình ảnh người vợ, những qua thời gian, không gian cho thấy nỗi buồn trùm kín tâm tư.

   Hai câu thơ tiếp theo các khắc thêm nỗi sầu đêm vắng. Đặc biệt tác giả sử dụng từ láy : “Đằng đẵng và dằng dặc” như thể hiện sự chán chường, mệt mỏi kéo dài. Nghe có vẻ hữu hình mà thật cụ thể, tâm tư của người chinh phụ được miêu tả chi tiết, chính xác bằng những cụm từ láy ấy. Câu thơ nói rõ nỗi nhớ “miền biển xa” – đó chính là nỗi nhớ chồng, người đi không biết bao giờ trở lại. Chiến tranh khốc liệt, có thể vài năm, nhiều năm và mãi mãi. Người vợ có chồng đi chiến tranh không khác gì “ngồi trên đống lửa”, sinh li tử biệt, vậy nên nỗi nhớ mới da diết, dằng dặc, đếm từng giờ, từng phút.

   Đặc biệt trong bốn câu thơ tiếp theo là những hành động vô cùng gượng gạo. Khi nỗi nhớ đã trào dâng và cẩm xúc điều khiển hành động, tất cả những việc mà người chinh phụ làm đều vô cùng gượng gạo, ép uổng. Động từ “gượng” được nhắc đi nhắc lại nhiều lần cho thấy người chinh phụ đang cố gắng thoát ra khỏi nỗi cô đơn, nhưng cố gắng thế nào cũng vô cùng mệt mỏi. Nàng đốt hương, cố soi dòng lệ, cố gảy
   Nỗi cô đơn của người Chinh phụ đã được tác giả miêu tả dựa trên không gian, thời gian rất chi tiết và mang lại nhiều sự cảm thông sâu sắc của độc giả. Ta cảm thông cho số phận hẩm hưu của phụ nữ trong xã hội cũ, phải gánh trên mình “tam tòng tứ đức”, hạnh phúc lệ thuộc vào đàn ông và không được quyết định cuộc đời của mình bởi định kiến xã hội. Ta cảm thông cho nỗi cô đơn,bế tắc, oan trái của người chinh phụ. Nỗi cô đơn về người vợ mới có chồng đã li xa và không hẹn ngày trở lại. Điều này cứ kéo dài đằng đẵng, triền miên từ đêm này qua đêm khác, cảnh vật héo hon như chính tâm trạng người chinh phụ. Nỗi héo hon ấy đang giết chết tinh thần người vợ. Qua đây cho thấy sự cảm thông sâu sắc của tác giả đối với nhân vật của mình.
    Tại sao chúng ta lại thương cảm đến vậy?  Câu trả lời có lẽ là ở chính nghệ thuật tả cảnh ngụ tình mà tác giả gửi gắm vào bài thơ. Qua tất cả những thương cảm ấy ,tác giả đã thể hiện được sâu sắc nhất tư tưởng nhân đạo của mình chiếu ngòi bút xuống những nỗi đau của người chinh phụ trong chiến tranh ,cất lên tiếng nói của những con người thời đại- tiếng nói chán ghét chiến tranh phi nghĩa triền miên cất lên tiếng lòng đòi quyền hạnh phúc quyền sống. Xuyên suốt toàn bộ tác phẩm qua nỗi niềm của người chinh phụ có chồng ra trận để lại cho người đọc cảm nhận nỗi đau thương của đôi vợ chồng chinh phu- chinh phụ và của chiến tranh.
    Đoạn trích "Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ "dịch giả Đoàn Thị Điểm là tiếng nói xót thương người phụ nữ trong chiến tranh và đồng cảm với khát vọng sum vầy của họ. Chỉ khi ta chịu tìm hiểu,chịu lắng nghe thì mới có thể hiểu họ . Cho đến tận bây giờ điều đó cũng thực sự đáng quý. Những tấm lòng chân chính xót thương số phận người phụ nữ nhỏ bé sẽ làm tâm hồn họ ,tâm hồn ta ,tinh thần nhân văn như được lan rộng và đó cũng chính là nhân cách cao đẹp của tác giả muốn gửi gắm đến thế hệ mai sau

1

dvsgagagarg

. Đọc hiểu
Câu  1 :
Đoạn trích được viết theo thể thơ : lục bát.
Câu 2 :
Hai hình ảnh thiên nhiên được miêu tả trong đoạn thơ trên là : rừng phong, dặm hồng, bụi cuốn, ngàn dâu, vầng trăng.
Câu 3 :
- Điệp từ : người, kẻ.
- Tác dụng của phép điệp :
  + Diễn tả tình cảnh chia lìa và tâm trạng lưu luyến, nhớ nhung của Thúy Kiều và Thúc Sinh.
  + Giúp lời thơ nhịp nhàng và giàu giá trị biểu cảm.
Câu 4 :
Tâm trạng của nhân vật Thúy Kiều :
- Nỗi buồn li biệt và sự nhớ thương khôn nguôi dành cho Thúc Sinh.
- Sự cô đơn trống trải khi vò võ nơi phòng vắng.
II. Làm văn.
Đặng Trần Côn là một tác giả văn học nổi tiếng sống vào khoảng nửa đầu thế kỉ XVIII. Đây là một giai đoạn lịch sử đầy biến động nên của đất nước khi mà chiến tranh đã làm chia cắt bao gia đình. Có biết bao nhiêu cặp vợ chồng vừa xây dựng hạnh phúc lứa đôi đã phải chia tay để chồng đi chinh chiến phương xa. Từ sự cảm thương với số phận con người trong thời chiến, ông đã viết nên tác phẩm "Chinh phụ ngâm". Đoạn trích "Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ" là một trong những đoạn trích tiêu biểu nói về tâm trạng cô đơn, lẻ bóng của người vợ trẻ khi chồng ra trận vắng nhà.

Ngay từ tám câu thơ đầu, tác giả đã mở ra một tâm trạng cô đơn, lẻ bóng của người chinh phụ

Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen.
Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng?
Đèn có biết, dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.
Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khá thương!

Nỗi cô đơn của người chinh phụ đã được thể hiện trước hết qua hành động một mình nàng dạo hiên vắng. Buông rèm rồi lại cuốn rèm không biết bao nhiêu lần. Hành động này thể hiện sự bối rối, tâm trạng thất thần nhớ nhung khiến cho người phụ nữ còn không thể kiểm soát được hành động của mình. Đó là tâm trạng chờ đợi mong ngóng, tin tức người chồng phương xa. Nỗi buồn nỗi cô đơn của người chinh phụ còn được diễn tả qua sự đối bóng của người với ngọn đèn khuya.

Đèn có biết, dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.

Hai câu thơ được tác giả viết hình thức câu hỏi tu từ, thể hiện tâm trạng bế tắc của người chinh phụ. Nàng hỏi đèn để mong muốn tìm được một sự đồng cảm, sẻ chia, nhưng rồi tự trả lời rằng đèn không biết. Hình ảnh ngọn đèn cùng với nỗi lòng của người chinh phụ như càng góp phần khẳng định nỗi buồn triền miên, cô đơn, không ai chia sẻ.

Đoạn thơ 8 câu cuối có sự chuyển đổi tinh tế để phù hợp với diễn biến tâm trạng của người chinh phụ. Từ những lời tự sự miêu tả nội tâm, đến đoạn thơ này có sự kết hợp giữa ngôn ngữ nhân vật và ngôn ngữ của tác giả.

Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên.
Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền bể xa.
Hương gượng đốt, hồn đà mê mải,
Gương gượng soi, lệ lại chứa chan.
Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,
Dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng.

Đoạn thơ này, tác giả chủ yếu sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình, tức là dùng ngoại cảnh để miêu tả tâm trạng nhân vật, dùng chủ quan để miêu tả cái khách quan. Vì thế, trong bài thời gian vật lí đã biến thành thời gian tâm lý. Tiếng "gà eo óc gáy" là âm thanh báo hiệu năm canh và bóng cây "hòe" tĩnh mịch trong đêm nhằm làm tăng ấn tượng vắng vẻ, cô đơn đáng sợ.

Trong tâm trạng chờ đợi mỏi mòn đó người chinh phụ thấy thời gian trôi qua một cách chậm chạp, một khắc một giờ mà giống như một năm.

Và để giải tỏa nỗi niềm sầu muộn, người chinh phụ đã biết tìm đến những thú vui tao nhã thường ngày: "soi gương, đốt hương, gãy đàn". Nhưng tất cả chỉ làm trong sự gượng gạo, miễn cưỡng chán chường.

Thành công của đoạn trích này là ở khả năng miêu tả tâm lí nhân vật vô cùng tinh tế với bút pháp tả cảnh ngụ tình quen thuộc của văn học trung đại và sử dụng hàng loạt các biện pháp tu từ: câu hỏi tu từ, điệp từ, điệp ngữ…

Chỉ với 16 câu thơ đầu, tác giả đã thể hiện được tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ. Toàn bộ tác phẩm Chinh phụ ngâm được xem là tiếng kêu thương của người phụ nữ nhớ thương người chồng chinh chiến phương xa.

Chinh phụ ngâm được viết bằng chữ Hán, do tác giả Đặng Trần Côn sáng tác khoảng nửa đầu thế kỉ XVIII (thời kì chiến tranh xảy ra liên miên) phản ánh thái độ oán ghét chiến tranh phong kiến phi nghĩa, đặc biệt thể hiện tâm trạng khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa đôi. Nhiều bản dịch xuất hiện, trong đó bản dịch sang chữ Nôm được coi là của bà Đoàn Thị Điểm thành công hơn cả khi thể hiện giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của nguyên tác. 

                                                Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,

                                               Dây uyên kinh đứt phím loan ngại ngùng.

        Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ miêu tả tình cảnh và tâm trạng chinh phụ phải sống cô đơn, buồn khổ trong thời gian dài người chồng đi đánh trận, không có tin tức, không rõ ngày trở về. thể thơ của bản dịch: thể loại ngâm khúc, thể thơ song thất lục bát.Hình ảnh chinh phụ lặng lẽ Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước trong nỗi cô đơn đang tràn ngập tâm hồn khiến bước chân trở nên nặng trĩu. Nàng bồn chồn đứng ngồi không yên, hành động ngóng trông chồng trong vô thức hết buông rèm xuống rồi lại cuốn rèm lên, sốt ruột mong một tiếng chim thước báo tin vui mà chẳng thấy. Nhìn ngọn đèn chong suốt năm canh với mong muốn được đồng cảm, chia sẻ nàng chợt nhận ra tình cảm của mình và trong lòng rưng rưng nỗi thương thân tủi phận Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi. Ngày thì khắc khoải chờ mong, đêm thì câm lặng, lúc nào và ở đâu nàng cũng thấy lẻ loi.Tiếng gà gáy báo canh năm, cây hòe phất phơ rủ bóng trong ánh sáng lờ mờ,… giữa không gian tĩnh mịch ấy, người chinh phụ cảm thấy mình nhỏ bé, cô độc. Trong tâm trạng cô đơn với mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa của nàng thời gian vật lí đã chuyển thành thời gian tâm lí khắc giờ đằng đẵng như niên. Nàng gắng gượng đốt hương, soi gương trang điểm và dạo đàn cho khuây khỏa mong thoát khỏi vòng vây cô đơn nhưng không thoát nổi. Người chinh phụ buồn khổ, bất an, không dám động vào bất cứ thứ gì vì chúng gợi nhắc những ngày đoàn tụ hạnh phúc đã qua và linh cảm đến sự chia lìa đôi lứa trong hiện thực.Mong chờ khắc khoải trong nỗi cô đơn, sầu muộn, người chinh phụ bộc lộ cảm xúc trực tiếp, gửi nhớ thương theo cơn gió tới người chồng ở chiến trường xa. Đây là điều mới mẻ, hiếm thấy trong văn học trung đại. Không gian xa cách giữa hai đầu nỗi nhớ được tác giả so sánh với hình ảnh vũ trụ vô biên. Hai câu thất ngôn chứa đựng sự tương phản sâu sắc giữa trời thăm thẳm và nỗi nhớ chàng đau đáu tạo nên cảm giác xót xa, cay đắng vì nỗi niềm u uất của người chinh phụ không biết kêu ai, chia sẻ với ai. Giữa con người và cảnh vật có sự tương đồng “Cảnh buồn người thiết tha lòng”. Nỗi buồn của tâm hồn làm tăng thêm sự giá lạnh của ngoại cảnh. Cảnh vật xung quanh người chinh phụ đã chuyển thành tâm cảnh bởi nhìn qua đôi mắt đẫm lệ buồn thương cho thân phận bất hạnh, cô đơn. Cảnh và tình có quan hệ mật thiết với nhau, qua cảnh thấy được tình – thế giới nội tâm phong phú của con người. Ngôn ngữ tác giả, dịch giả như hòa cùng một giọng buồn thương, da diết với ngôn ngữ nhân vật; nội tâm nhân vật như được soi chiếu từ bên trong vừa thể hiện tính chân thực của cảm xúc, tính biểu cảm của lời thơ vừa thể hiện lòng cảm thông, đồng cảm sâu sắc của người viết với nỗi cô đơn, sầu muộn và khát khao hạnh phúc lứa đôi của người chinh phụ.

       Tác giả và dịch giả đã thể hiện thành công những trạng thái tâm lí phức tạp của thiếu phụ bằng nghệ thuật miêu tả tâm lí điêu luyện: tả nội tâm qua ngoại hình, hành động lặp đi lặp lại, tả ngoại cảnh, thiên nhiên… Đi sâu khám phá thế giới nội tâm của con người là một thành tựu của Chinh phụ ngâm.

       Bản dịch đánh dấu một bước tiến vượt bậc của ngôn ngữ văn học, thể thơ dân tộc qua việc sử dụng từ ngữ thuần Việt tinh tế, gợi hình gợi cảm (đằng đẵng, dằng dặc, đau đáu, eo óc, phất phơ,…); thể loại ngâm khúc ai oán kết hợp với thể thơ song thất lục bát giàu nhạc điệu diễn tả chân thực mà không nhàm chán nỗi buồn người thiếu phụ phương Đông, mãnh liệt, da diết nhưng kín đáo.

         Thông qua tâm trạng sầu muộn, nhớ nhung của người chinh phụ đang sống trong tình cảnh lẻ loi, tác giả đã nói lên bi kịch của người phụ nữ trong xã hội cũ không được sống hạnh phúc, đồng thời cũng gián tiếp phản ánh thái độ lên án chiến tranh phi nghĩa – nguyên nhân gây ra sự chia rẽ cuộc sống vợ chồng. Tác phẩm Chinh phụ ngâm nói chung, đoạn trích nói riêng đã toát lên tư tưởng nhân đạo mới mẻ trong văn học viết trung đại: đòi quyền sống, quyền được hưởng hạnh phúc rất chính đáng của con người. Bởi vậy “Ra đời trong những năm 40 của thế kỉ XVIII, Chinh phụ ngâm đã đánh dấu một cái mốc chói lọi mở đầu cho chặng đường phát triển rực rõ chưa từng thấy của thơ ca cổ điển Việt Nam”.