I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 ĐIỂM)
Đọc văn bản sau:
VỠ BỜ
Bão rơi rồi lại mưa tuôn
Bể dâng nước mặn, lụt nguồn tràn sông
Hai phen nước bạc ngập đồng
Hai phen nước mắt đầy lòng héo hon!
Chưa nguôi khóc mạ chết non
Ruột đau như mất đứa con đầu lòng
Lệ cay đã đổ ròng ròng
Nghẹn ngào khóc lúa đòng đòng đen thâm
Trời ơi! Công khó quanh năm
Bỗng tiêu tan dưới lụt ngâm mấy ngày
Cửa nhà, vốn liếng lâu nay
Gió mưa một trận, vụt bay cả rồi!
Ngẩn ngơ trông ruộng trông trời
Khổ ơi là khổ, buồn ơi là buồn!
Vì ai đê vỡ nước tuôn
Để cho lụt bể, lụt nguồn liên miên?
Chém cha lũ giặc cường quyền
Gian tham cướp sạch của tiền dân ta
Đàn ca đú đởn xa hoa
Túi đầy chẳng chịu nhả ra một hào
Mặc ta chống với trời cao
Đê điều sụt lở bay nào biết chi!
Yên vui, bay cứ ngủ khì
Mặc ta với ruộng, chết đi nửa người!
Còn chi đâu nữa vụ mười
Mà bay cứ chực cướp nồi cơm ta?
(Tố Hữu, thivien.net)
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:
Câu 1. Văn bản "Vỡ bờ" được viết theo thể thơ gì?
Câu 2. Chỉ ra hai chi tiết cho thấy thiệt hại của người nông dân do bão lụt gây ra.
Câu 3. Phân tích ý nghĩa của biện pháp tu từ so sánh trong hai dòng thơ: "Chưa nguôi khóc mạ chết non/ Ruột đau như mất đứa con đầu lòng".
Câu 4. Theo tác giả, nguyên nhân sâu xa gì đã dẫn đến cảnh "lụt bể, lụt nguồn triền miên"? Tác giả thể hiện thái độ gì đối với vấn đề này?
Câu 5. Từ nỗi buồn của người dân vì những mất mát do bão lụt, anh/ chị thấy mình cần có thái độ, ứng xử như thế nào đối với những thành quả lao động của bản thân? (Trình bày ngắn gọn khoảng 5 – 7 dòng)
Câu 1. Văn bản được viết theo thể thơ lục bát.
Câu 2. Hai chi tiết cho thấy thiệt hại của người nông dân do bão lụt gây ra (bạn có thể chọn 2 trong các chi tiết sau):
- "Mạ chết non", "lúa đòng đòng đen thâm" (mất trắng mùa màng).
- "Cửa nhà, vốn liếng... vụt bay cả rồi" (mất tài sản, nhà cửa).
- "Công khó quanh năm/ Bỗng tiêu tan dưới lụt ngâm mấy ngày".
Câu 3. Phân tích ý nghĩa biện pháp tu từ so sánh "Ruột đau như mất đứa con đầu lòng":
- Nội dung: Ví nỗi đau mất đi cây mạ, nhành lúa (thành quả lao động) ngang bằng với nỗi đau mất đi người thân ruột thịt (đứa con đầu lòng).
- Ý nghĩa: Nhấn mạnh sự gắn bó máu thịt giữa người nông dân với đồng ruộng. Cây lúa không chỉ là tài sản mà là hy vọng, là sự sống; qua đó làm nổi bật bi kịch thê thảm và sự xót xa tột độ của người dân khi nhìn công sức cả năm tan thành mây khói.
Câu 4. * Nguyên nhân sâu xa: Do sự thờ ơ, vô trách nhiệm và sự bóc lột của "lũ giặc cường quyền". Chúng mải mê "đàn ca đú đởn xa hoa", "túi đầy chẳng chịu nhả ra một hào" để tu bổ đê điều, mặc kệ dân chúng đối mặt với thiên tai.
- Thái độ của tác giả: Phẫn nộ, căm tức và khinh bỉ tột cùng (thể hiện qua các từ ngữ mạnh: chém cha, lũ giặc, gian tham, mặt mo...). Tác giả đứng về phía nhân dân để tố cáo sự thối nát của giai cấp thống trị.
Câu 5. Từ nỗi buồn của người dân trong văn bản, em nhận thấy mình cần có thái độ trân trọng và bảo vệ thành quả lao động của bản thân cũng như của người khác. Mỗi sản phẩm, mỗi kết quả đạt được đều đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và cả sự kỳ vọng, do đó không được phép lãng phí hay coi thường. Trước những rủi ro khách quan như thiên tai, ta cần có ý thức chuẩn bị, phòng tránh và tinh thần kiên cường để gây dựng lại. Đồng thời, sự thấu hiểu nỗi khổ của người lao động giúp chúng ta sống có trách nhiệm và biết sẻ chia hơn với cộng đồng.
Câu 1. Văn bản “Vỡ bờ” được viết theo thể thơ lục bát. ⸻ Câu 2. Hai chi tiết cho thấy thiệt hại của người nông dân do bão lụt gây ra: • “Bỗng tiêu tan dưới lụt ngâm mấy ngày” → mùa màng bị phá hủy. • “Cửa nhà, vốn liếng lâu nay / Gió mưa một trận, vụt bay cả rồi!” → mất hết tài sản, nhà cửa. ⸻ Câu 3. Biện pháp tu từ so sánh “Ruột đau như mất đứa con đầu lòng” đã làm nổi bật nỗi đau đớn tột cùng của người nông dân khi mất mùa. Nỗi đau ấy được so sánh với nỗi đau mất con – một nỗi đau lớn nhất trong đời người, qua đó thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặng của người nông dân với ruộng đồng, cây lúa. Đồng thời, biện pháp này cũng làm tăng sức biểu cảm, khiến nỗi đau trở nên chân thực và ám ảnh hơn. ⸻ Câu 4. • Nguyên nhân sâu xa: do bọn cường quyền gian tham, vô trách nhiệm, không chăm lo đê điều, chỉ lo hưởng thụ, bóc lột nhân dân. • Thái độ của tác giả: căm phẫn, lên án gay gắt và bày tỏ sự thương xót sâu sắc đối với người nông dân. ⸻ Câu 5. Từ nỗi buồn của người dân trước những mất mát do bão lụt, em nhận thấy cần biết trân trọng những thành quả lao động của bản thân. Mỗi thành quả đều là kết tinh của thời gian, công sức và ý chí, vì vậy không được lãng phí hay xem nhẹ. Em cần có ý thức giữ gìn, bảo vệ những gì mình tạo ra, đồng thời sống có trách nhiệm hơn với công việc. Bên cạnh đó, cũng cần chia sẻ, cảm thông với những người gặp khó khăn để biết quý trọng cuộc sống hiện tại. Như vậy, ta sẽ sống ý nghĩa và trưởng thành hơn.