Đọc đoạn trích sau:
MỞ RỪNG
(Trích)
(Tóm tắt: Tiểu thuyết Mở rừng được nhà văn Lê Lựu sáng tác trong khoảng thời gian 1973 – 1975. Tác phẩm tái hiện cuộc sống chiến đấu gian khổ, kiên cường của những người lính Trường Sơn trong kháng chiến chống Mỹ. Đoạn trích dưới đây thuộc chương VIII, kể về Vũ – anh lính lái xe – tranh thủ nghỉ phép về thăm nhà. Thị xã quê anh vừa bị bom Mỹ tàn phá, nhà cửa đổ nát, bố và em trai Phúc đã mất, mẹ và em gái Hạnh phải sơ tán, ở nhờ nhà bác Xuân. Trên đường về, Vũ được bác Xuân kể lại tình cảnh đau thương và dặn anh giấu gia đình việc mình đã biết. Khi gặp Vũ, mẹ và em gái cũng nén đau thương, giấu kín mất mát để anh yên tâm trở lại chiến trường. Em gái Vũ, khi trò chuyện với anh, lo anh biết chuyện nên liên tục dò hỏi.)
– Anh đã gặp ai ở thị xã chưa? Mà có quen nhà ta ý.
– Chưa gặp ai, kể cả lạ lẫn quen. Anh có đi đường ấy đâu mà gặp.
– Thế ạ. Giá anh đi đằng ấy thì gặp cậu mới lị em Phúc vẫn coi nhà ở trên phố ấy.
Vũ cố nuốt một làn hơi trồi nóng ở cổ.
– Ừ. Không thấy cậu với em Phúc ở đây, anh cũng đoán thế.
– Thằng Phúc nó học giỏi lắm, viết chính tả được những chín điểm đấy anh ạ.
Vũ vội vàng ngẩng mặt nhìn lên mái nhà. Lúc sau anh từ từ đứng dậy, vẫn ngửa mặt nhìn vào chỗ khuất ánh đèn, giả vờ đang tìm kiếm một cái gì đó để nén tiếng khóc khỏi bật lên. "Em ơi, Hạnh ơi, em cũng biết nói dối anh như một người lớn rồi ư! Trời ơi, ai đã dạy cho em sự chịu đựng kì lạ ấy.". Bà giáo không ngờ con bé Hạnh giữ được với anh nó như thế, khiến bà phải ba lần quay mặt vào tường nuốt nước mắt giàn sặc xuống mũi. Còn bác Xuân gái bấu hai tay vào nhau suốt, dại nhìn, chốc chốc bác lại chạy xuống bếp dụi lửa và lau nước mắt. Thế ra, ba mẹ con vẫn giấu nhau, bác lại nói hết mọi nhẽ với cháu Vũ rồi có tội không? Biết nói lại với cháu nó thế nào bây giờ! Bác vẫn đứng ngoài sân dõi theo từng cử động của hai anh em Vũ và khóc thầm. Ở trong nhà, con Hạnh nhổm dậy gọi: "Anh Vũ ơi, khi nào hoà bình anh lái ô tô đưa em với em Phúc đi Hà Nội xem duyệt binh nhá!". Bác gái Xuân vội vàng chạy đi. Nhưng không thể nào nén lại được nữa, đến giữa sân bác bật lên thành tiếng khóc. Tiếng khóc đầy lên, lạnh và nhọn xuyên vào nhà khiến con bé Hạnh lao bắn ra sân kêu:
– Anh Vũ ơi! Em Phúc ơi, cậu ơi! Con lạy mợ con không giữ được đâu, giời ơi!
Bà giáo đứng dậy hai mắt mở trừng trừng nhìn Vũ. Bác gái Xuân đứng ngoài cửa cũng nhìn vào Vũ. Con Hạnh nén tiếng khóc nhìn qua khe tiếp xem anh có sao không. Dường như mọi nỗi lo lắng đều sáp lại khuôn mặt xám xanh đã từng chịu đựng bao nhiêu thử thách ở mặt trận, lúc này có chịu đựng được thêm nữa không, có đủ sức trở về với đồng đội nữa không? Không nhìn ai, Vũ vẫn nhận ra nỗi lòng mẹ, sự sợ hãi của cái Hạnh, cả tấm lòng thương cảm của bác chủ nhà. Mọi người đang nhìn anh, nhìn vào chân dung người lính ở chiến trường đây. Vũ nghĩ thầm. Anh đi lại bên mẹ:
– Mợ ơi, con biết hết mọi chuyện từ trước khi về nhà rồi mợ ạ.
Tiếng mẹ bị dìm nấc trong nước mắt:
– Mợ chỉ sợ... con... on. Vũ ơi!
– Dạ! Con rất hiểu mợ ạ. Mợ đừng khóc làm em Hạnh nó sợ. Mợ gọi nó vào nói chuyện với con. Bác chủ nhà đang chuẩn bị mọi thứ cho con đi hở mợ?
– Ừ, bác quý hoá lắm. Mợ không khóc nữa đâu. Con xuống bếp nói chuyện với bác. “Đêm nằm năm ở” con ạ. Những ngày qua không có bác thì – Tiếng nấc chẹn trong cổ bà giáo song, bà lại luống cuống: – Thôi mợ không khóc nữa đâu, mợ lau nước mắt đây rồi, con có cố ở nhà được vài ngày nữa không?
– Không thể được đâu mợ ạ. Đêm mai anh em tập trung nhận xe cả rồi. Chỉ có người không thì con có thể xin phép về ở nhà thêm với mợ, nhưng mỗi người một xe không có ai lái thay.
– Ừ thôi, việc đi cứ phải đi, mợ hỏi con thế thôi. Cứ mạnh bước mà đi. Mọi sự ở nhà đã có mợ chịu tất, con đừng buồn phiền, lo nghĩ gì con nhỏ.
Lời mẹ khẩn cầu, những mong con để lại cho mẹ tất cả mọi yếu đuối, lo toan, chỉ mang đi mọi sự vững vàng khoẻ mạnh của con, của mẹ, của em con, của cậu con và em Phúc đã nằm xuống. Tự vì mẹ không chỉ là người mẹ thông thường, mẹ còn là mẹ bộ đội đang còn đi đánh giặc, mẹ là mẹ người chiến sĩ phải lên đường ngay đêm nay cho kịp với bao nhiêu đồng đội đang chờ đợi con ở chỗ tập trung. Có hiểu lòng mẹ không con! Mẹ thèm cái mùi mồ hôi mặn chua ở bộ quần áo ướt xịu của con, mẹ muốn ghì chặt con trong hai cánh tay mẹ. Nhưng việc đánh giặc, cứu nước của con mẹ không cản đâu. Con phải mạnh bước mà đi. Có khóc thì khóc hết với mẹ đi, trút hết cho mẹ đi, đến chỗ chúng bạn không được khóc nữa, không được buồn phiền nữa. Có hiểu lòng mẹ không con. Mẹ không nói ra được điều gì lúc này đâu!
(Trích Tác phẩm văn học được giải thưởng Nhà nước, Lê Lựu, NXB Hội nhà văn, 2015, tr.389-391)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm): Chỉ ra một dấu hiệu hình thức thể hiện ngôn ngữ thân mật ở phần in đậm của đoạn trích.
Câu 2 (0,5 điểm): Trong đoạn trích, Vũ có những hành động nào để nén tiếng khóc khỏi bật lên?
Câu 3 (1,0 điểm): Nêu hiệu quả của điểm nhìn được sử dụng trong những câu văn sau:
Không nhìn ai, Vũ vẫn nhận ra nỗi lòng mẹ, sự sợ hãi của cái Hạnh, cả tấm lòng thương cảm của bác chủ nhà. Mọi người đang nhìn anh, nhìn vào chân dung người lính ở chiến trường đây. Vũ nghĩ thầm.
Câu 4 (1,0 điểm): Anh/ Chị hiểu như thế nào về nhân vật Vũ qua câu trả lời mẹ: Không thể được đâu mợ ạ. Đêm mai anh em tập trung nhận xe cả rồi. Chỉ có người không thì con có thể xin phép về ở nhà thêm với mợ, nhưng mỗi người một xe không có ai lái thay.
Câu 5 (1,0 điểm): Từ đoạn trích trên, hãy nêu một thông điệp ý nghĩa nhất với anh/ chị. Lí giải tại sao.
Câu 1 (2,0 điểm): Viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích ý nghĩa của hình ảnh “những con đường về Nam”
Hình ảnh “những con đường về Nam” trong đoạn thơ gợi nhắc đến một thời kỳ lịch sử hào hùng và đầy gian khổ của dân tộc ta – đó là thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. “Những con đường về Nam” không chỉ là những tuyến đường chiến lược Trường Sơn hay đường mòn Hồ Chí Minh, mà còn là biểu tượng cho lòng yêu nước, cho khát vọng thống nhất non sông. Dẫu “có tên hay không tên”, những con đường ấy đều “không có tuổi” – bởi nó gắn liền với sự hy sinh thầm lặng của biết bao con người, trở thành một phần của lịch sử bất diệt. Các chiến sĩ “như những hạt hồng cầu”, mang theo sự sống, sự tiếp nối, âm thầm nhưng bền bỉ tiếp máu cho cuộc kháng chiến. Họ lặng lẽ dấn thân vì một lý tưởng cao cả, để lại phía sau tất cả những gì thuộc về cá nhân. Như vậy, hình ảnh “những con đường về Nam” không chỉ mang tính chất địa lý mà còn là biểu tượng thiêng liêng cho lòng yêu nước, cho sự hy sinh cao cả và tinh thần bất khuất của cả một thế hệ.
Câu 2 (4,0 điểm): Viết bài văn nghị luận khoảng 600 chữ bàn về: Chọn ngắm nhìn cuộc sống hay phải hành động vì cuộc sống
Trong guồng quay không ngừng nghỉ của cuộc sống hiện đại, con người – nhất là giới trẻ – luôn đứng trước những lựa chọn về cách sống: nên sống chậm lại để cảm nhận, ngắm nhìn cuộc sống, hay cần phải chủ động hành động để chinh phục và làm chủ nó? Đây là một câu hỏi không dễ trả lời, bởi mỗi lựa chọn đều mang trong mình giá trị riêng. Tuy nhiên, từ góc nhìn của một người trẻ, tôi cho rằng hành động vì cuộc sống là điều cần thiết hơn cả, bởi chỉ có hành động, con người mới thật sự trưởng thành và tạo ra giá trị cho chính mình và cho xã hội.
Ngắm nhìn cuộc sống là điều cần thiết. Nó giúp chúng ta cảm nhận được vẻ đẹp của cuộc đời, biết trân trọng những điều bình dị, giúp tâm hồn trở nên sâu sắc và nhân văn hơn. Tuy nhiên, nếu chỉ mãi “đứng bên lề” để ngắm nhìn, để mộng mơ mà không hành động, thì tất cả những gì ta cảm nhận sẽ mãi chỉ là ý niệm trôi qua, không để lại dấu ấn gì trong thực tại. Cuộc sống không chờ đợi những người thụ động. Nó yêu cầu sự dấn thân, nỗ lực và hành động không ngừng để thích nghi, để vượt qua khó khăn và khẳng định bản thân.
Tuổi trẻ là giai đoạn sung sức nhất, cũng là thời điểm quan trọng nhất để khởi tạo giá trị. Nếu không hành động, ta sẽ để lỡ những cơ hội quý giá, đánh mất khả năng làm chủ cuộc sống của chính mình. Không ai có thể vươn tới thành công bằng sự ngồi yên và mơ mộng. Những nhà khoa học, nghệ sĩ, doanh nhân… đều là những người không chỉ biết quan sát mà còn hành động bền bỉ và kiên cường. Hành động không chỉ là cách để thể hiện bản lĩnh, mà còn là cách để chúng ta học hỏi, vấp ngã và trưởng thành.
Tuy nhiên, không vì thế mà chúng ta sống vội, sống gấp. Ngắm nhìn cuộc sống – ở một chừng mực nào đó – giúp ta hiểu mình đang làm gì, đang đi đâu và có đang sống đúng với ước mơ không. Quan sát để cảm nhận, rồi hành động để thay đổi – đó mới là sự kết hợp lý tưởng cho một cuộc sống có ý nghĩa.
Tóm lại, cuộc sống chỉ thực sự có giá trị khi con người biết hành động để tạo ra nó. Ngắm nhìn là một sự chuẩn bị tâm thế, còn hành động mới là con đường để biến khát vọng thành hiện thực. Người trẻ hôm nay đừng chỉ sống để nhìn, mà hãy sống để làm – sống để để lại dấu chân của mình trên hành trình nhân loại.