PHẦN II. LÀM VĂN (6.0 điểm)

Câu 1: Nghị luận xã hội về lối sống chủ động

Trong thời đại kỷ nguyên số biến đổi không ngừng, lối sống chủ động chính là "chiếc chìa khóa vàng" để mỗi cá nhân mở cánh cửa thành công. Sống chủ động là khả năng tự kiểm soát, tự định hướng cuộc đời mà không đợi hoàn cảnh hay người khác thúc đẩy.

• Tầm quan trọng: Người chủ động luôn trong tư thế sẵn sàng đón nhận cơ hội và đối mặt với thách thức. Họ không thụ động ngồi chờ "may mắn" mà tự tạo ra giá trị cho bản thân thông qua việc tự học, rèn luyện kỹ năng và mở rộng tư duy.

• Giá trị thực tế: Lối sống này giúp chúng ta làm chủ thời gian, giảm bớt áp lực và sự lo âu khi đối mặt với những biến cố bất ngờ. Trong công việc, người chủ động luôn được đánh giá cao bởi sự sáng tạo và tinh thần trách nhiệm.

• Bài học: Ngược lại, nếu sống thụ động, chúng ta sẽ dễ dàng bị đào thải hoặc trở thành "bản sao" mờ nhạt của người khác.

Để rèn luyện, mỗi bạn trẻ cần bắt đầu từ những việc nhỏ nhất như lập kế hoạch mỗi ngày, dám lên tiếng bảo vệ quan điểm và không ngừng trau dồi kiến thức. Hãy nhớ rằng: "Con tàu không chìm vì nước vây quanh nó, nó chỉ chìm khi nước tràn vào bên trong". Chủ động chính là cách bạn xây dựng một "thân tàu" vững chãi để ra khơi.

Câu 2: Cảm nhận bài thơ "Cảnh ngày hè" của Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi không chỉ là một nhà quân sự lỗi lạc mà còn là một tâm hồn thi sĩ nhạy cảm, yêu thiên nhiên và tha thiết với cuộc đời. Bài thơ "Cảnh ngày hè" (Bảo kính cảnh giới số 43) là minh chứng rõ nét cho bức tranh thiên nhiên rực rỡ và tấm lòng "ưu quốc ái dân" của ông.

1. Bức tranh thiên nhiên ngày hè tràn đầy sức sống

Mở đầu bài thơ, Nguyễn Trãi hiện lên trong tâm thế tự tại: "Rồi hóng mát thuở ngày trường". Cụm từ "rồi" (rảnh rỗi) cho thấy một khoảnh khắc hiếm hoi nhà thơ được thảnh thơi sau những lo toan việc nước. Từ đó, cảnh sắc mùa hè hiện ra đầy ấn tượng:

• Sức sống mãnh liệt: Các động từ mạnh như "đùn đùn", "trương", "phun" cho thấy nhựa sống đang căng tràn, ứa căng từ bên trong cảnh vật. Màu xanh của cây hòe, màu đỏ của hoa lựu hòa quyện tạo nên một không gian đa sắc.

• Sự chuyển mình của thời gian: "Hồng liên trì đã tịn mùi hương". Hoa sen cuối mùa vẫn tỏa hương ngào ngạt, cho thấy sự tinh tế trong cảm nhận thính giác của tác giả.

2. Bản giao hưởng âm thanh cuộc sống

Không chỉ có sắc, cảnh ngày hè còn rộn rã âm thanh:

• Âm thanh đời thường: "Lao xao chợ cá làng ngư phủ". Tiếng họp chợ từ xa vọng lại gợi lên sự ấm no, thanh bình của làng quê.

• Âm thanh thiên nhiên: "Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương". Tiếng ve ngân vang như tiếng đàn trong buổi chiều tà, biến không gian trở nên sống động, không hề hiu hắt dù là lúc cuối ngày.

3. Tâm nguyện cao cả của bậc đại nhân

Hai câu kết là nhãn tự của toàn bài, chuyển từ tình cảm với thiên nhiên sang nỗi lòng với dân nước:

"Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng / Dân giàu đủ khắp đòi phương."

Tác giả mượn điển tích về khúc đàn của vua Thuấn để gửi gắm khát vọng của mình. Ông không mong gì cho bản thân, chỉ mong có được cây đàn thần để gảy lên khúc ca thái bình, cầu cho nhân dân khắp mọi miền được ấm no, hạnh phúc. Đây chính là tư tưởng "lấy dân làm gốc" xuyên suốt cuộc đời Nguyễn Trãi.

"Cảnh ngày hè" không chỉ vẽ nên một bức tranh thiên nhiên rực rỡ, sống động mà còn là bức chân dung tâm hồn cao khiết của Nguyễn Trãi. Qua thể thơ thất ngôn xen lục ngôn độc đáo, chúng ta thấy một vị anh hùng dù tro thao thức vì hạnh phú của nhân dân

Câu1:

Lối sống chủ động Lối sống chủ động là khả năng tự quyết định và chịu trách nhiệm cho hành động, thái độ và cuộc sống của chính mình, thay vì chỉ phản ứng lại các tác động từ bên ngoài. Tầm quan trọng của lối sống này trong cuộc sống ngày nay được thể hiện qua các khía cạnh sau: 

• Kiểm soát cuộc sống: Giúp cá nhân nắm quyền kiểm soát vận mệnh của mình, không bị cuốn theo hoàn cảnh hay sự sắp đặt của người khác. 
• Phát triển bản thân: Thúc đẩy sự tự giác học hỏi, rèn luyện kỹ năng, từ đó nâng cao năng lực và đạt được mục tiêu cá nhân. 
• Tạo ra cơ hội: Người sống chủ động thường tìm kiếm giải pháp, dự đoán trước các thách thức, biến khó khăn thành cơ hội phát triển. 
• Xây dựng mối quan hệ: Thể hiện sự đáng tin cậy, trách nhiệm, được mọi người tôn trọng và tin tưởng hơn.

Câu2:

• Hòa hợp thiên nhiên: Bức tranh mùa hè với màu xanh của hoè, sắc đỏ của thạch lựu, hương thơm của sen hồng, cùng âm thanh lao xao của chợ cá và tiếng ve dắng dỏi tạo nên một khung cảnh sống động, thanh bình. 
• Tâm hồn thanh tịnh: Nhân vật trữ tình ung dung, tự tại "hóng mát thuở ngày trường" giữa khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp, thể hiện sự thoát tục, an nhiên tự tại. 
• Ưu dân, ái quốc: Câu kết "Dân giàu đủ khắp đòi phương" bộc lộ khát vọng mãnh liệt, mong muốn dân chúng có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, thể hiện tấm lòng lo nước thương dân sâu sắc của Nguyễn Trãi. 
• Nghệ thuật đặc sắc: Bài thơ sử dụng ngôn ngữ Nôm mộc mạc, gần gũi, hình ảnh thơ chọn lọc, giàu sức gợi cảm, thể hiện tài năng nghệ thuật bậc thầy của tác giả.

Câu 1. Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2. Những hình ảnh nói về nét sinh hoạt hàng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả: ăn măng trúc, ăn giá, tắm hồ sen, tắm ao.

Câu 3:

– Biện pháp tu từ liệt kê: Một mai, một cuốc, một cần câu.

– Tác dụng:

+ Tạo sự cân xứng, nhịp nhàng, hài hòa cho lời thơ.

+ Nhấn mạnh: sự lựa chọn phương châm sống, cách ứng xử của tác giả – chọn lối sống tĩnh tại, an nhàn; vừa thể hiện sắc thái trào lộng, mỉa mai đối với cách sống ham danh vọng, phú quý…

Câu 4:

Quan niệm khôn – dại của tác giả:

– Dại: “tìm nơi vắng vẻ” – nơi tĩnh tại của thiên nhiên, thảnh thơi của tâm hồn.

– Khôn: “đến chốn lao xao” – chốn cửa quyền bon chen, thủ đoạn sát phạt.

=> Đó là một cách nói ngược: khôn mà khôn dại, dại mà dại khôn của tác giả.

Câu 5:

Là người sống giản dị, thanh bạch.

– Là người có trí tuệ, cốt cách thanh cao.

– Là người bản lĩnh: coi thường danh lợi.

Câu 1. Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2. Những hình ảnh nói về nét sinh hoạt hàng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả: ăn măng trúc, ăn giá, tắm hồ sen, tắm ao.

Câu 3:

– Biện pháp tu từ liệt kê: Một mai, một cuốc, một cần câu.

– Tác dụng:

+ Tạo sự cân xứng, nhịp nhàng, hài hòa cho lời thơ.

+ Nhấn mạnh: sự lựa chọn phương châm sống, cách ứng xử của tác giả – chọn lối sống tĩnh tại, an nhàn; vừa thể hiện sắc thái trào lộng, mỉa mai đối với cách sống ham danh vọng, phú quý…

Câu 4:

Quan niệm khôn – dại của tác giả:

– Dại: “tìm nơi vắng vẻ” – nơi tĩnh tại của thiên nhiên, thảnh thơi của tâm hồn.

– Khôn: “đến chốn lao xao” – chốn cửa quyền bon chen, thủ đoạn sát phạt.

=> Đó là một cách nói ngược: khôn mà khôn dại, dại mà dại khôn của tác giả.

=>Thái độ tự tin vào sự lựa chọn của bản thân và hóm hỉnh mỉa mai quan niệm sống bon chen của thiên hạ.

Câu 5:

Một số gợi ý:

– Là người sống giản dị, thanh bạch.

– Là người có trí tuệ, cốt cách thanh cao.

– Là người bản lĩnh: coi thường danh lợi.

Nguyệt xuất hiện thông qua lời kể của một người lính lái xe tên là Lãm, người có chị gái tên là Tính là một nữ công nhân ở công trường cầu Đá Xanh. Chị đã làm mai mối cho Lãm với một cô gái tên là Nguyệt mà chị rất ưng bụng cho làm em dâu. Thế nhưng vì chiến tranh, vì mỗi người đều có một nhiệm vụ khác nhau mà Lãm và Nguyệt chưa từng có một lần "xem mặt" chính thức. Bẵng đi cả một thời gian mấy năm trời, thậm chí đến bản thân Lãm cũng sắp quên cái việc mối mai này thì bất ngờ trong một chuyến xe đi qua cầu Đá Xanh, anh lái phụ "vượt quyền" cho một cô gái đi nhờ. Lãm chính thức gặp mặt Nguyệt, cô gái mà vốn trước đó đọc thư của chị Tính anh đã rất cảm động vì sự đợi chờ của nàng dành cho mình suốt mấy năm trời đằng đẵng, dù chưa một lần gặp mặt. Ban đầu bản thân nhân vật Lãm không hề biết cô gái anh gặp là Nguyệt, người anh dự định sau chuyến xe này sẽ đến thăm. Ngoại hình của nhân vật Nguyệt được Nguyễn Minh Châu dựng lên một cách thật ý nhị và hấp dẫn, độc giả nhận ra vẻ đẹp của cô gái đầu tiên không phải là từ khuôn mặt mà ấy là từ đôi chân "một đôi gót chân hồng hồng sạch sẽ, đôi dép cao su cũng sạch sẽ, gấu quần lụa đen chấm mắt cá". Sự đẹp đẽ chỉn chu đến tận gót chân ấy đã cho người đọc một cảm nhận rằng Nguyệt là cô gái rất tinh tế, tỉ mỉ và biết cách chăm sóc bản thân, dẫu lỡ như khuôn mặt cô không xinh đẹp đi chăng nữa, thì cũng ắt là người duyên dáng, dịu dàng. Khi nhân vật Lãm từ gầm xe lên, chính thức chạm mặt Nguyệt anh đã ấn tượng với cô bởi "một vẻ đẹp giản dị và mát mẻ như sương núi tỏa ra từ nét mặt, giọng nói và tấm thân mảnh dẻ", lại "mặc áo xanh chít hông vừa khít, mái tóc dài tết thành hai dải. Chiếc làn và chiếc nón mới trắng lóa khoác ở cánh tay trông thật nhẹ nhàng". Chỉ từng ấy câu chữ nhưng cũng đủ làm người ta mê say cái vẻ đẹp thơ mộng hiếm có của cô gái, hệt như một bông hoa sen giữa chiến trường khắc nghiệt. Đó là một vẻ đẹp trong ngần, tràn đầy sức sống tươi trẻ của một cô gái độ hai mươi tuổi đầu, một vẻ đẹp hiếm có giữa hàng ngàn nữ công nhân của ngầm Đá Xanh, thảo nào chị Tính lại sốt ruột giành về cho em trai như thế. Không chỉ ở ngoại hình, đến cả giọng nói hay cử chỉ hành động của Nguyệt cũng thật duyên dáng, yêu kiều biết bao, cô nói chuyện rất kiêng dè, lễ phép và đối đáp mạch lạc với anh lái xe chỉ mới quen. Ở những câu nói của cô gái, người ta thấy được sự trẻ trung, thông minh và sự dịu dàng, đáng yêu ví như việc cô hỏi về chi...