Đọc văn bản sau:

SAU CƠN LŨ

(Kim Hài^(*))

Trời xanh trong. Mặt trời như đang đổ lửa xuống ruộng đồng, người, vật. [...]

Mồ hôi tươm đầy trán, Dong cởi trần, đánh vật với đống sách vở bề bộn trên sàn nhà. Chỉ còn ba hôm nữa là khai trường. Dong vừa nhận được sách nhà trường cho mượn dùng trong niên học mới. Quyển nào cũng cũ, nhàu nát vì đã qua tay nhiều học sinh. Vì vậy, Dong phải quấy hồ, dán lại những chỗ rách rồi bao cẩn thận.

– Anh Cả, cho Tèo cái nhãn vở nhé?

Dong chưa kịp ngẩng đầu lên, thằng Tèo đã nhanh như chớp, chộp cái nhãn vở, bỏ chạy. [...] Thằng Tèo vẫn bỏ chạy. Nhưng chỉ một thoáng sau. Nó quẳng trả tờ nhãn, giờ đã nhăn nhúm rách mép. Giận quá, Dong quay lại. Thuận tay, tát em một cái thật mạnh. Thằng Tèo lảo đảo ngẩng nhìn anh rồi oà lên khóc.

Mẹ đã vào tới nơi. Thằng Tèo càng khóc to hơn.

– Anh Cả đánh con.

Dong ngừng tay phân bua:

– Nó nghịch quá, làm rách cả nhãn. Mai mốt nhập học rồi, làm đâu kịp.

Mẹ ôn tồn trách Dong:

– Sao con lại đánh em? Có gì thì bảo ban em từ từ. Đừng đánh nhau. Mẹ buồn. Con lớn rồi chứ nhỏ nhít gì?

Dong thấy tưng tức vì Tèo lỗi mà mẹ lại bênh. Dong cau mặt cúi xuống lầm bầm:

– Mẹ cứ bênh đi, hèn chi nó hư không ai ưa nổi!

Mẹ đã kéo thằng Tèo ra giếng. Dong thu dọn sách vở. Trời nóng quá lại bị bực mình nên không muốn làm tiếp. Giờ này mà ra sông tắm thì thích nhất.

(Lược một đoạn: Dong bỏ ra sông Nậm La tắm rồi trở về nhà. Chiều hôm ấy, trời bắt đầu nổi sấm, gió thổi và mây kéo đến. Mưa lớn trút xuống, nước lũ nhanh chóng dâng cao, khiến cả gia đình phải trèo lên mái nhà tránh lũ.)

Bình minh đến càng làm lộ rõ những đau thương và khủng khiếp. Dong nhìn quanh và ý thức được sự việc đáng sợ đến dường nào. Xung quanh nhà, không còn đường xá, vườn tược mà là một bể nước mênh mông vô tận. Nước tràn qua các chỗ trũng tạo thành những dòng xoáy, bứt gốc cây cối, mang luôn cả nhà cửa đồ đạc, thú vật trôi đi trong dòng xoáy đỏ đục. Những căn nhà như những hòn đảo nổi, lềnh bềnh. Tiếng kêu cứu, tiếng la khóc vang lên từng chặp. Mẹ khóc lặng lẽ. Thằng Tèo giương cặp mắt sưng húp hoảng loạn nhìn. Bố phờ phạc loay hoay tìm cách thoát khỏi tai nạn. Dong không còn nghĩ được điều gì. Tim thắt lại từng hồi khi thấy mức nước nhích dần lên từng viên gạch một. Mưa lại bắt đầu tuôn mạnh, cả gió nữa. Mẹ nói lạc giọng:

– Cũng đến chết mất!

Bỗng bố la lên, giọng khàn khàn nhưng vang lớn:

– Cứu chúng tôi với, cứu chúng tôi với!

Bất chợt, Dong cũng la theo với những âm thanh tắt cứng trong cổ họng:

– Cứu với... Cứu với...

*

* *

Cơn lũ đã rút đi để lại một cảnh hoang tàn đổ nát kỳ dị. [...] Nhà Dong chỉ còn cái sườn và bốn bức tường. Cả khu vườn, chuồng heo, chuồng gà không còn dấu vết.

(Lược một đoạn: Sau trận lũ, gia đình Dong mất gần như toàn bộ tài sản. Bố mẹ và Dong phải dọn dẹp đống đổ nát để có chỗ ở. Mọi thứ trong nhà đều bị nước lũ cuốn trôi, kể cả sách vở và đồ dùng học tập của hai anh em.)

Và khi tất cả đã tạm yên. Dong buồn bã nhìn kệ vở ở góc trong cạnh giường: trống trơn, không sách, không vở, không bút mực. Ngày khai trường đã qua rồi. Vùng bị lũ sẽ có một ngày khai trường khác. [...] Lũ đã cuốn trôi tất cả.

Bên kia sông, ngôi trường nhờ ở trên ngọn đồi cao nên vẫn còn nguyên với mái ngói đỏ. Nay mai, bố sẽ đem về vài cuốn sách, tập viết. Dong sẽ nhường cho em, sẽ bao vở, làm nhãn và dắt em qua cầu sông Nậm, đưa em vào lớp. Còn Dong với cảnh nhà, chắc niên học nầy khó có thể đến trường. Những dự định tiêu tan. Ngày khai trường trở nên xa xôi không riêng cho mình Dong mà rất nhiều bạn bè cùng tuổi.

Đâu đây, hình như có tiếng trống đổ dồn giục giã. [...] Nhưng lũ rồi đã ngưng. Ngôi trường vẫn còn đó. Một ngày nào, Dong sẽ trở lại trường, cũng giống như bây giờ, gia đình Dong trở về nhà. Miễn sao trường không bị cuốn trôi trong cơn lụt dữ. Dong quệt nước mắt. Trên mặt nước đục ngầu của dòng sông Nậm, những trang vở nhoè nhoẹt của ai đang lừ đừ trôi. Dong dùng thanh tre dài vớt lên, nhìn và khóc.

(Nhiều tác giả, Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho thiếu nhi, tập 1, NXB Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2008)

Chú thích:

^(*)Nhà văn Kim Hài tên thật là Đào Thị Thái, sinh ngày 27 tháng 12 năm 1946 tại Hội An (nay thuộc thành phố Đà Nẵng), hiện là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và Hội viên Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh.

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5.

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể được sử dụng trong tác phẩm.

Câu 2 (0,5 điểm). Sau trận lũ, vì sao Dong khó có thể đến trường trong năm học ấy?

Câu 3 (1,0 điểm). Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu sau: Dong chưa kịp ngẩng đầu lên, thằng Tèo đã nhanh như chớp, chộp cái nhãn vở, bỏ chạy.

Câu 4 (1,0 điểm). Nhân vật Dong có những thay đổi nào về tâm trạng từ đầu đến cuối truyện? Sự thay đổi ấy góp phần thể hiện điều gì về nhân vật?

Câu 5 (1,0 điểm). Qua câu chuyện trong văn bản, em có suy nghĩ gì về việc giữ gìn ước mơ trong hoàn cảnh khó khăn? (Trình bày ngắn gọn khoảng 5 − 7 dòng)