Câu 1 (2,0 điểm): Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích những nét đặc sắc về nghệ thuật kể chuyện trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu. Đoạn trích trong truyện ngắn “Con chim quên tiếng hót” của Nguyễn Quang Sáng nổi bật với nghệ thuật kể chuyện giản dị, gần gũi nhưng giàu sức gợi và ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất qua lời kể của cháu nội, kết hợp lời kể của bà nội, tạo cảm giác chân thực, như một câu chuyện gia đình được truyền miệng từ đời này sang đời khác, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và tiếp nhận bài học. Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện bất ngờ và cao trào được thể hiện rõ nét: con nhồng vốn ngoan ngoãn, biết nói lời hay, lịch sự, bỗng trở thành “nạn nhân” của lời nói tục tĩu do bắt chước trẻ con, dẫn đến cái chết oan uổng dưới tay quan huyện. Ngôn ngữ kể chuyện mộc mạc, đậm chất đời thường, xen lẫn lời thoại trực tiếp của con nhồng (“Đồ đê!”, “Thôi, thôi thôi!”, “Cút đi!”) làm tăng tính sinh động, hài hước ban đầu rồi chuyển sang bi kịch, tạo sự tương phản mạnh mẽ. Kết thúc bằng lời dặn dò của bà (“biết thì nói, không biết thì đừng nói theo lời người khác, chết thì oan đó, các con!”) vừa giản dị vừa thấm thía, nâng tầm câu chuyện từ một kỷ niệm tuổi thơ thành bài học nhân sinh sâu sắc về trách nhiệm với lời nói. (Khoảng 220 chữ) Câu 2 (4,0 điểm): Viết một bài văn nghị luận (khoảng 400–500 chữ) bàn về trách nhiệm của tuổi trẻ trước thực trạng nguồn nước sạch đang dần cạn kiệt. Trong bối cảnh nguồn nước sạch trên toàn cầu và tại Việt Nam đang ngày càng cạn kiệt do ô nhiễm, khai thác quá mức và biến đổi khí hậu, tuổi trẻ – thế hệ tương lai của đất nước – chịu trách nhiệm lớn lao trong việc bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên quý giá này. Trước hết, thực trạng nguồn nước sạch đang báo động. Nhiều sông hồ bị ô nhiễm nặng bởi nước thải công nghiệp, rác thải sinh hoạt, thuốc trừ sâu từ nông nghiệp. Theo thống kê, khoảng 70% nguồn nước mặt ở Việt Nam bị ô nhiễm ở mức độ khác nhau, nhiều nơi người dân phải dùng nước nhiễm asen hoặc nước nhiễm phèn. Biến đổi khí hậu làm mực nước ngầm suy giảm, hạn hán kéo dài ở miền Trung và Tây Nguyên càng khiến tình hình trầm trọng. Nếu không hành động, thế hệ mai sau sẽ đối mặt với khủng hoảng nước sạch nghiêm trọng. Tuổi trẻ có trách nhiệm gì trước thực trạng này? Trước hết là thay đổi nhận thức và hành vi cá nhân. Mỗi bạn trẻ cần tiết kiệm nước trong sinh hoạt: tắm nhanh, tắt vòi khi đánh răng, không xả rác xuống sông hồ, phân loại rác tại nguồn. Thứ hai, lan tỏa ý thức cộng đồng: tham gia các chiến dịch dọn vệ sinh sông hồ, tuyên truyền trên mạng xã hội, kêu gọi bạn bè hạn chế dùng túi ni-lông, sản phẩm nhựa dùng một lần. Thứ ba, tham gia các hoạt động thiết thực: tham gia câu lạc bộ môi trường ở trường học, tình nguyện trồng cây ven sông, giám sát việc xả thải của các nhà máy. Nhiều bạn trẻ đã làm được điều đó, như các nhóm “Sạch sông Sài Gòn” hay “Chủ nhật xanh” ở các địa phương. Tuy nhiên, trách nhiệm của tuổi trẻ không thể thay thế vai trò của nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần ban hành chính sách nghiêm ngặt hơn về xử lý nước thải, đầu tư công nghệ lọc nước, còn doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm xử lý chất thải trước khi xả ra môi trường. Tuổi trẻ chính là lực lượng giám sát, lên tiếng và thúc đẩy sự thay đổi. Tóm lại, nguồn nước sạch không chỉ là tài nguyên mà còn là điều kiện sống cơ bản. Tuổi trẻ hôm nay nếu biết hành động ngay từ những việc nhỏ, ý thức trách nhiệm và lan tỏa giá trị bảo vệ môi trường, sẽ góp phần bảo đảm một tương lai có nước sạch cho chính mình và các thế hệ sau. Như lời nhắc nhở trong câu chuyện “Con chim quên tiếng hót”: biết thì làm, không biết thì đừng làm theo những hành vi gây hại – ở đây là bảo vệ nguồn nước, đừng thờ ơ để rồi “chết oan” vì thiếu nước sạch. (Khoảng 480 chữ)

II. PHẦN LÀM VĂN

Câu 1 (khoảng 200 chữ)

Đoạn trích thể hiện những nét đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện của Nguyễn Quang Sáng. Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, giúp câu chuyện trở nên chân thực, giàu cảm xúc vì người kể trực tiếp tham gia và chứng kiến sự việc. Tác giả xây dựng tình huống truyện giản dị nhưng giàu ý nghĩa: cái chết của con nhồng và thái độ của mọi người xung quanh. Chi tiết bà quỳ xuống, rơi nước mắt trước xác con chim là điểm nhấn xúc động, thể hiện tình yêu thương sâu sắc và làm nổi bật thông điệp của truyện. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đặc biệt qua lời dặn cuối cùng của bà, đã khắc sâu bài học về trách nhiệm trong lời nói. Ngoài ra, việc sử dụng lời dẫn trực tiếp khiến câu chuyện tự nhiên, sinh động, tăng sức thuyết phục. Nhờ những yếu tố đó, đoạn trích để lại ấn tượng sâu sắc và giàu tính giáo dục.

Câu 2 (khoảng 400 chữ)

Nguồn nước sạch đang dần cạn kiệt là một vấn đề nghiêm trọng của toàn cầu. Trước thực trạng ấy, tuổi trẻ – lực lượng năng động và sáng tạo của xã hội – cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình.

Nước là điều kiện thiết yếu cho sự sống. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm nguồn nước, khai thác quá mức và biến đổi khí hậu khiến nguồn nước sạch ngày càng khan hiếm. Ở nhiều nơi, người dân thiếu nước sinh hoạt, sản xuất bị ảnh hưởng, sức khỏe con người bị đe dọa. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hành động ngay từ hôm nay.

Trước hết, mỗi bạn trẻ cần thay đổi từ những việc nhỏ nhất như tiết kiệm nước trong sinh hoạt hằng ngày, không xả rác xuống sông hồ, sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, tuổi trẻ cần tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường như dọn rác, trồng cây, tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng. Trong thời đại công nghệ, thanh niên có thể tận dụng mạng xã hội để lan tỏa thông điệp bảo vệ nguồn nước, kêu gọi mọi người chung tay hành động.

Ngoài ra, học tập tốt, nghiên cứu và ứng dụng khoa học kĩ thuật vào xử lí, tái chế nước cũng là cách thiết thực để góp phần giải quyết vấn đề lâu dài. Tuổi trẻ không chỉ là người thụ hưởng mà còn phải là người bảo vệ tài nguyên cho thế hệ mai sau.

Bảo vệ nguồn nước sạch chính là bảo vệ sự sống của chính mình. Khi mỗi người trẻ có ý thức và hành động cụ thể, chúng ta sẽ góp phần giữ gìn nguồn nước trong lành cho hôm nay và cho cả tương lai.