I. ĐỌC HIỂU (4 điểm)
Đọc văn bản sau:
TRUYỆN THẦN NÚI MINH CHỦ ĐỒNG CỔ
Theo truyện Báo cực thì thần là Minh Chủ Chiêu Cảm Linh Thần Đức Đại Vương, vốn là thần núi Đồng Cổ. Núi này ở xã Đan Nê Thượng, huyện Yên Định.
Xưa, Vua Lý Thái Tông đi đánh Chiêm thành, đến đóng quân ở Trường Yên, canh ba đêm đó nằm mơ thấy một dị nhân, mặc nhung phục nói với Vua Thái Tông rằng: “Thần là thần núi Đồng Cổ, nghe Vua đi đánh phương Nam xin theo Vua để lập chiến công”. Vua trong giấc mơ cho phép thần đi theo. Dẹp xong Chiêm Thành, Vua phải hoàn về kinh đô, rồi ra lệnh cho quần thần dựng đền thờ ở chùa Từ Ân bên trái bờ sông ở Kinh sư. Khi Thái Tổ băng hà, Thái Tông theo di chiếu lên ngôi. Đêm ấy, ngài mơ thấy thần đến nói với mình rằng: “Ba người em là Dực Thánh Vương, Đông Chinh Vương và Vũ Đức Vương âm mưu làm phản”. Sáng sớm hôm sau, ba Vương đã phục binh ở trong Long thành, tiến công đến các cửa thành. Thái Tông sai Lê Phụng Hiểu đem quân chống giữ(1).
Phụng Hiểu vốn là người Na Sơn, huyện Thanh Hóa, người cao 7 thước, râu ria rậm rạp, sức mạnh phi thường. Thời còn bé, có người ở giáp Lương Giang mượn sức ông để đánh nhau với người khác. Ông liền nhổ cây, bật cả rễ lên nên đối phương khiếp sợ. Lúc ba vương làm phản, Lê Phụng Hiểu vâng mệnh mở cửa thành, rút kiếm đến chỗ cửa Quảng Phúc và thét lớn: “Dực Thánh, Đông Chinh, Vũ Đức nhòm ngó ngôi vua, coi thường vua mới, vong ân, bội nghĩa, Phụng Hiểu tôi xin lấy đầu các ông dâng nộp!”. Rồi xông thẳng vào chém chết Vũ Đức Vương. Đông Chinh và Dực Thánh sợ hãi bỏ chạy, bọn tay chân đền tan tác. Nội loạn dẹp yên, y như thần đã báo mộng trợ giúp. Thái Tông liền phong cho thần làm “Thiên hạ Minh Chủ”. Mỗi năm đến ngày mồng 4 tháng 4, nhà vua hội họp trăm quan làm lễ thề ở đền thần. Nội dung lời thề như sau: “Làm bề tôi mà bất trung thì sẽ bị thần giết chết”. Từ đấy, thần được dân chúng hương khói hằng ngày.
Còn như Lê Phụng Hiểu có công dẹp yên nội loạn, Lý Thái Tông sắc phong thưởng: “Trung nghĩa, anh dũng vượt xa Kính Đức đời Đường”(2). Về sau, ông lại theo vua đi đánh Chiêm Thành, có nhiều công tích to lớn, nức tiếng xa gần. Khi ông mất, được dựng đền thờ phụng. Các đời sau cũng phong tặng tước Vương.
(Trần Thế Pháp, Lĩnh Nam chích quái – NXB Kim Đồng, 2019)
(1) Việt Sử Lược chép rằng: “Vua Lý Thái Tông húy là Đức Chánh, tên là Phật Mã (52 – 3), con trưởng của vua Thái Tổ, mẹ người họ Lê. Thái Tổ lên ngôi phong Phật Mã làm Khai Thiên Đại Vương và lập làm Thái tử. Năm Thuận Thiên thứ 11 (1020) Thái tử có công đi dẹp yên được các bọn giặc rợ. Lý Thái Tổ mất, quần thần vâng theo di chiếu, đến cung Long Đức mời Thái Tử lên ngôi. Lúc bấy giờ Dực Thánh Vương, Võ Đức Vương đều đem binh mai phục ở ngoài cửa Quảng Phúc muốn đánh lén. Vua từ cửa Tường Phù vào đến điện Càn Nguyên, binh ở ba phủ kéo đến đánh rất gấp. Vua sai Nguyễn Nhân Nghĩa chống cự, quân của ba phủ thất bại, Võ Đức Vương bị Lê Phụng Hiểu giết chết. Trong ngày ấy, vua lên ngôi trước linh cữu vua Thái Tổ, hạ lệnh đại xá tù tội, đổi niên hiệu, lấy năm Thuận Thiên thứ 19 (1028) là năm đầu hiệu Thiên Thành. Quần thần dâng tôn hiệu là: “Khai Thiên Thống Vận Tôn Đạo Qúy Đức Thánh Văn Quảng Võ Sùng Nhân Thượng Thiện Chính Lý Dân An Thần Phù Long Hiện Thể Nguyên Ngự Cực Ức Tuế Công Cao Ứng Chân Bửu lịch Thông Nguyên Chí Áo Hưng Long Đại Định Thông Minh Từ Hiếu Hoàng Đế”.
(2) Kính Đức: Tức Úy Trì Cung (585 – 658), danh tướng thời mạt Tùy, sơ Đường, tên là Cung, tên chữ là Kính Đức. Khi Lý Thế Dân (sau này là Đường Thái Tổ) bị vây khốn, Kính Đức liều mình cứu giúp chạy thoát. Từ đó Kính Đức trở thành bộ hạ mật thiết của Lý Thế Dân.
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn):
Câu 1. Văn bản Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ thuộc thể loại gì?
Câu 2. Chỉ ra những chi tiết tưởng tượng kì ảo có trong văn bản Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ.
Câu 3. Xác định sự việc chính của văn bản Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ.
Câu 4. Việc hai lần Vua Lý Thái Tông mơ gặp thần núi Đồng Cổ trong văn bản Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ có ý nghĩa gì?
Câu 5. Chủ đề của văn bản Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ là gì?
Câu 1 (0,5 điểm): Văn bản “Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ” thuộc thể loại gì? Văn bản thuộc thể loại truyền thuyết (truyền thuyết dân gian kết hợp yếu tố lịch sử và tín ngưỡng thờ thần núi, thần linh bảo hộ). Câu 2 (0,5 điểm): Chỉ ra những chi tiết tưởng tượng kì ảo có trong văn bản “Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ”. Những chi tiết tưởng tượng kì ảo: Vua Lý Thái Tông nằm mơ thấy thần núi Đồng Cổ hiện về, tự xưng là “Minh Chủ Chiêu Cảm Linh Thần Đức Đại Vương”, hứa giúp vua lập chiến công. Thần núi hiện hình giúp vua dẹp yên nội loạn, khiến giặc tan tác khi quân vua đến nơi. Vua sắc phong thần làm “Thiên hạ Minh Chủ”, dân chúng lập đền thờ, hàng năm tế lễ vào mùng 4 tháng 4 âm lịch. Những chi tiết này mang tính chất huyền thoại, thể hiện niềm tin của dân gian vào sự phù hộ của thần linh. Câu 3 (1,0 điểm): Xác định sự kiện chính của văn bản “Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ”. Sự kiện chính của văn bản là: Vua Lý Thái Tông nằm mơ được thần núi Đồng Cổ hiện về phù hộ, giúp vua dẹp yên nội loạn ở Long Thành, sau đó vua sắc phong thần làm “Thiên hạ Minh Chủ”, dân chúng lập đền thờ và tế lễ hàng năm. Sự kiện này gắn liền với việc vua đánh Chiêm Thành, thể hiện niềm tin vào sự trợ giúp của thần linh trong việc bảo vệ đất nước và ổn định triều chính. Câu 4 (1,0 điểm): Việc hai lần vua Lý Thái Tông mơ gặp thần núi Đồng Cổ trong văn bản “Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ” có ý nghĩa gì? Việc vua Lý Thái Tông hai lần mơ gặp thần núi Đồng Cổ mang ý nghĩa: Thể hiện sự linh thiêng, uy lực của thần núi, đồng thời khẳng định tính chính danh của triều Lý trong việc được thần linh phù hộ. Giải thích nguồn gốc của việc lập đền thờ và lễ hội, củng cố niềm tin của dân chúng vào sự bảo vệ của thần linh đối với vương triều và đất nước. Mang tính chất chính trị – tôn giáo: vua dùng giấc mơ để hợp thức hóa quyền lực, biến thần núi thành biểu tượng bảo hộ triều đại, giúp dân chúng đoàn kết, trung thành. Phản ánh tư tưởng “thiên nhân hợp nhất” trong văn hóa Việt Nam cổ: vua được trời đất, thần linh ủng hộ để trị quốc, dẹp giặc. Câu 5 (1,0 điểm): Chủ đề của văn bản “Truyện thần núi Minh Chủ Đồng Cổ” là gì? Chủ đề của văn bản là: Ca ngợi sức mạnh của niềm tin, sự phù hộ của thần linh đối với triều đại và dân tộc, đồng thời khẳng định mối quan hệ gắn bó giữa con người (vua, dân) với thiên nhiên, thần linh quê hương. Văn bản thể hiện lòng biết ơn, sự tôn kính của dân chúng đối với thần núi – biểu tượng cho quê hương, đất nước – và vai trò của tín ngưỡng dân gian trong việc củng cố khối đại đoàn kết, ổn định xã hội thời Lý.
Câu 1.
Văn bản Truyện thần núi Minh Chủ Đông Cổ thuộc thể loại truyền thuyết.
Câu 2.
Những chi tiết tưởng tượng kì ảo:
Câu 3.
Sự việc chính: Thần núi Đông Cổ hai lần báo mộng giúp vua Lý Thái Tông đánh giặc và dẹp loạn, sau đó được phong là “Thiên hạ Minh Chủ” và nhân dân thờ phụng.
Câu 4.
Việc hai lần vua Lý Thái Tông mơ gặp thần có ý nghĩa: thể hiện sự linh thiêng của thần, khẳng định tính chính nghĩa của nhà vua và niềm tin của nhân dân vào sự phù trợ của thần linh đối với đất nước.
Câu 5.
Chủ đề: Ca ngợi sự linh thiêng của thần núi Đông Cổ, đề cao tinh thần trung quân ái quốc và khẳng định niềm tin của nhân dân vào chính nghĩa.