Viết dàn ý cho bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai đoạn thơ sau: cíu
Đất Nước
Của thơ ca
Của bốn mùa hoa nở
Đọc trang Kiều tưởng câu hát dân gian
Nghe xôn xao trong gió hội mây ngàn
Đất Nước
Của những dòng sông
Gọi tên nghe mát rượi tầm hồn
Ngọt lịm những giọng hò xứ sở
Trong sáng như trời xanh, mượt mà như nhung lụa
Đất Nước
Của những người mẹ
Mặc áo thay vai
Hạt lúa củ khoai
Bền bỉ nuôi chồng, nuôi con chiến đấu.
("Chúng con chiến đấu cho Người sống mãi Việt Nam ơi!" của Nam Hà).
Kiều mãi đẹp khi đất nước vào xuân
Em vẫn thảo thơm dịu dàng như cô
("tổ quốc chỉ một mẹ thôi" của Nguyễn Tiến Đường).Tấm
Đất nước trải bao mùa binh biến
Tổ quốc sáng ngời... “Đại cáo bình Ngô”
Tổ quốc mình chỉ một mẹ thôi
Chân lấm bùn áo nâu sồng vẫn vậy
Dạy con biết ngọn nguồn sau trước
Qua cay đắng tìm đến ngọt ngào
Đất nước hằn sâu trong những lời ca dao
Yêu biết mấy những đảo chìm, đảo nổi
Từ Hoàng Sa cho đến Trường Sa
Tổ quốc thiêng liêng trong mỗi cuộc đời

I.  ĐỌC – HIỂU: (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

                          Tiếng vọng rừng sâu

      Có một cậu bé ngỗ nghịch thường bị mẹ khiển trách. Ngày nọ giận mẹ, cậu chạy đến một thung lũng cạnh khu rừng rậm. Lấy hết sức mình, cậu bé hét lớn “Tôi ghét người”. Từ khu rừng có tiếng vọng lại “Tôi ghét người”. Cậu hoảng hốt quay về sà vào lòng mẹ khóc nức nở. Cậu không sao hiểu được từ trong khu rừng lại có người ghét cậu.

       Người mẹ nắm tay con, đưa trở lại khu rừng. Bà nói: “Giờ thì con hãy hét thật to: Tôi yêu người”. Lạ lùng thay, cậu vừa dứt tiếng thì có tiếng vọng lại: “Tôi yêu người”. Lúc đó, người mẹ mới giải thích cho con hiểu: “Con ơi, đó là định luật trong cuộc sống của chúng ta. Con cho điều gì con sẽ nhận điều đó. Ai gieo gió thì gặt bão. Nếu con thù ghét người thì người cũng thù ghét con. Nếu con yêu thương người thì người cũng yêu thương con”.

                                    (Theo Quà tặng cuộc sống, Nxb Trẻ, 2004)

Câu 1 (0,5 điểm): Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.

Câu 2 (0,5 điểm): Chỉ ra và gọi tên thành phần biệt lập trong câu sau: “Con ơi, đó là định luật trong cuộc sống của chúng ta”

Câu 3 (0,5 điểm): Trong đoạn trích, tại sao cậu bé lại hoảng hốt, sà vào lòng mẹ khóc nức nở?

Câu 4 (0,5 điểm): Theo em, người mẹ nắm tay cậu bé đưa trở lại khu rừng với mục đích gì?

Câu 5 (1,0 điểm): Từ lời của người mẹ nói với con “Con cho điều gì, con sẽ nhận điều đó. Ai gieo gió thì gặt bão. Nếu con thù ghét người thì người cũng thù ghét con. Nếu con yêu thương người thì người cũng yêu thương con” giúp em hiểu như thế nào về quy luật cho và nhận trong cuộc sống?

Câu 6 (1,0 điểm): Thông qua nội dung đoạn trích trên, hãy nêu cảm nhận của em về ý nghĩa của tình yêu thương với cuộc sống con người. (trả lời trong khoảng 3 đến 5 câu)

1. Ngoại hình:

-Sơn Tinh: Mạnh mẽ, uy nghi, dáng dấp khôi ngô, toát lên vẻ đẹp của núi rừng.

-Thủy Tinh: Dữ dội, khuôn mặt lúc nào cũng đỏ gay vì giận dữ, mang vẻ uy nghiêm của thần nước.

2. Phương tiện di chuyển:

-Sơn Tinh: Đi đến đâu thì núi mọc đến đó, có khả năng dời non, lấp bể.

-Thủy Tinh: Hô mưa, gọi gió, dâng nước biển, nước sông lên cao để di chuyển và tấn công.

3. Phép thuật:

-Sơn Tinh: Nâng đồi núi cao lên, dựng thành lũy, dời từng quả núi để ngăn nước lũ.

-Thủy Tinh: Gọi gió, mưa, bão, làm nước dâng cuồn cuộn, gây lụt lội.

4. Nhận xét chung về hai vị thần:

-Cả hai đều có phép thuật phi thường, đại diện cho sức mạnh của thiên nhiên (núi và nước).

-Sơn Tinh tượng trưng cho sức mạnh chinh phục, chế ngự thiên nhiên, đem lại sự bình yên cho con người.

-Thủy Tinh tượng trưng cho thiên tai, mưa lũ, sự hủy diệt khắc nghiệt.

-Qua đó thể hiện cuộc đấu tranh của người Việt cổ với lũ lụt hằng năm và khát vọng vươn lên làm chủ thiên nhiên.

1. Chủ đề (vấn đề đặt ra)

Con người cần có mục tiêu, tham vọng trong cuộc sống; nếu không có mục tiêu thì cuộc đời sẽ rơi vào sự tầm thường, thất bại.

2. Phương thức biểu đạt

Nghị luận kết hợp miêu tả và bình luận (vừa trình bày khách quan, vừa thể hiện ý kiến chủ quan).

3. Luận điểm chính

• Luận đề: Con người phải có mục tiêu hoặc tham vọng.
• Luận cứ/ minh chứng: dẫn dụ thực tế (tham vọng của Henry Ford; các hệ quả khi thiếu mục tiêu).

4. Cách trình bày khách quan

• Tác giả nêu một sự thật tổng quát, mang tính khái quát: “con người ta phải có mục tiêu hoặc tham vọng…”.
• Việc nêu luận đề ở dạng khẳng định, dùng giọng tường thuật khách quan để tạo nền tảng lý lẽ.

5. Cách trình bày chủ quan (thể hiện cảm xúc, đánh giá)

• Dùng hình ảnh, so sánh giàu sức gợi: “như một con thuyền không có bánh lái, cứ lềnh đênh bất định, cho đến khi mắc cạn bên bờ biển của sự thất vọng, thất bại và nhụt chí.” → so sánh tạo ấn tượng mạnh, gợi cảm xúc lo lắng, bi kịch nếu không có mục tiêu.
• Dẫn chứng cụ thể, cảm thán, nhấn mạnh tham vọng của Ford: “Tham vọng của ông Ford vượt quá chiều cao của bản thân…” → đánh giá tích cực, khích lệ.
• Sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc (tham vọng, thất vọng, nhụt chí, sợ tầm thường…) để tác động đến người đọc.

6. Tác dụng nghệ thuật và hiệu quả lập luận

• Việc kết hợp lối trình bày khách quan (nêu luận đề rõ ràng) và chủ quan (hình ảnh, dẫn chứng, cảm xúc) làm cho luận điểm vừa có tính thuyết phục lý trí, vừa chạm tới cảm xúc người đọc → tăng sức thuyết phục.
• So sánh, hình ảnh và dẫn chứng cụ thể giúp minh họa rõ hậu quả của việc sống không có mục tiêu; đồng thời nêu gương người thành đạt để khích lệ.

(4,0 điểm) Đọc đoạn trích sau:

(Tóm tắt tác phẩm: Tống Trân là con gia đình giàu có những lên ba tuổi thì cha mất, lên tám tuổi thì phải dắt mẹ đi ăn mày. Hôm ấy, Tống Trân dắt mẹ tới nhà cả một trưởng giả, con gái của trưởng giả thương tình mang gạo ra cho thì bị cha bắt gặp, bèn bắt Cúc Hoa lấy chàng trai nghèo là Tống Trân làm chồng và đuổi ra khỏi nhà. Dù vậy, Cúc Hoa vẫn giữ trọn đạo làm vợ và làm dâu, chăm lo cho chồng ăn học. Học được nửa năm, Tống Trân thi đậu Trạng nguyên, được vua ban áo mão và gả công chúa cho chàng. Tống Trân lấy cớ nhà nghèo mà từ chối. Tống Trân phải trải qua nhiều thử thách hiểm nguy trong thời gian đi sứ nước Tần. Ở quê nhà, Cúc Hoa rơi vào mưu kế của trưởng giả, gả nàng đi cho một người khác. Cùng lúc ấy, Tống Trân trên đường về, biết rõ nguồn cơn và xuất hiện trong ngày rước dâu. Chàng xét xử phân minh rồi đoàn tụ với mẹ và vợ.)

TỐNG TRÂN – CÚC HOA

Mẹ chồng thấy dâu thảo hiền

Đôi hàng nước mắt chảy liền như tuôn.

Khó nghèo có mẹ có con,

Ít nhiều gạn sẻ⁽¹⁾ vẹn tròn cho nhau

Lòng con nhường nhịn bấy lâu

Mẹ ăn cơm ấy ngon đâu hỡi nàng

Cúc Hoa nước mắt hai hàng:

"Lạy mẹ cùng chàng chớ quản⁽²⁾ tôi

Gọi là cơm tấm canh lê⁽³⁾

Mẹ ăn đỡ dạ kẻo khi võ vàng⁽⁴⁾

Chàng ăn cho sống mình chàng,

Dốc lòng kinh sử văn chương đạo là.

Kể chi phận thiếp đàn bà,

Khó nghèo chớ quản nỗi nhà thảm thương".

Thương con mẹ giấu cho vàng,

Bảo rằng gìn giữ để nương tựa mình.

Cúc Hoa trong dạ đinh ninh:

"Lạy mẹ còn có chút tình thương con".

Tức thì trở lại phòng môn,

Cầm tay đánh thức nỉ non bảo chồng:

"Chàng ơi xin tỉnh giấc nồng,

Nay vàng mẹ thiếp cho dùng một chương".

Kể đoạn Cúc Hoa bán vàng,

Bán cho trưởng giả giàu sang hơn người.

Hai bên giá cả hẳn hoi,

Bắc cân định giá được ngoài tám mươi.

Cúc Hoa trở lại thư trai⁽⁵⁾

"Khuyên chàng kinh sử dùi mài cho hay.

Thiếp xin rước một ông thầy,

Để chàng học tập đêm ngày thiếp nuôi".

Một ngày ba bữa chẳng rời,

Nuôi thầy, nuôi mẹ lại nuôi cả chồng.

Nàng thời nhiều ít cũng xong

Đói no chẳng quản miễn chồng làm nên.

Khấn trời lạy Phật đòi phen:

"Chứng minh phù hộ ước nguyền chồng tôi.

Khuyên chàng khuya sớm hôm mai,

Cố chăm việc học đua tài cho hay.

Một mai, có gặp rồng mây⁽⁶⁾

Bảng vàng⁽⁷⁾ may dược tỏ bày họ tên

Trước là sạch nợ bút nghiên

Sau là thiếp cũng được yên lòng này".

(Theo bản in của NXB Phổ thông Hà Nội năm 1961,
Bùi Thức Phước sưu tầm và biên soạn, NXB Hội nhà văn, 2012)

Chú thích:

(1) Gạn sẻ: Gạn – chắt lọc và sẻ – chia sớt, chia nhỏ.

(2) Quản: E ngại, ngần ngại. Chớ quản: Không cần ngần ngại, quan tâm.

(3) Canh lê: Canh nấu bằng rau lê, những gia đình nghèo khó thường ăn loại rau này.

(4) Võ vàng: Gầy gò, da dẻ xanh xao, không được hồng hào vì thiếu máu.

(5) Thư trai: Phòng đọc sách, phòng học.

(6) Rồng mây: Hội rồng mây, cơ hội để mọi người thi đậu làm nên danh phận cao sang như rồng gặp mây.

(7) Bảng vàng: Danh sách ghi tên những người thi đỗ.

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn):

Câu 1. Văn bản trên thuộc thể loại gì?

Câu 2. Có những nhân vật nào xuất hiện trong văn bản?

Câu 3. Trong đoạn trích trên, hoàn cảnh sống của Tống Trân và Cúc Hoa hiện lên như thế nào? Hoàn cảnh sống ấy có vai trò gì trong việc thể hiện số phận nhân vật?

Câu 4. Thông qua mối quan hệ với mẹ chồng, Cúc Hoa có phẩm chất nào đáng quý? Những chi tiết nào giúp em nhận thấy điều đó?

Câu 5. Ước mơ "bảng vàng rồng mây" trong lời khấn nguyện của Cúc Hoa thể hiện mong muốn, khát vọng gì của nhân dân? (Trình bày ngắn gọn khoảng 5 – 7 dòng)