II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Nhân vật
− Thống kê nhân vật:
Lớp | Diễn biến chính | Nhân vật | Lưu ý |
I | Đan Thiềm báo tin. | Đan Thiềm, Vũ Như Tô. |
|
Trịnh Duy Sản đưa quân về triều làm phản và đang đi tìm Vũ Như Tô để giết. Đan Thiềm khuyên Vũ Như Tô bỏ trốn nhưng ông từ chối. |
V | Trong tiếng reo hò của quân lính đòi giết Vũ Như Tô, Đan Thiềm cầu xin Vũ Như Tô bỏ trốn nhưng ông từ chối. | Đan Thiềm, Vũ Như Tô. |
|
VI | Kim Phượng cùng đám cung nữ chạy vào. | Đan Thiềm, Vũ Như Tô, Kim Phượng, đám cung nữ. |
|
VII | Ngô Hạch và quân khởi loạn bắt trói Vũ Như Tô. Đan Thiềm xin Ngô Hạch tha chết cho Vũ Như Tô nhưng bị quân lính bắt trói rồi giải đi. | Đan Thiềm, Vũ Như Tô, Kim Phượng, đám cung nữ, Ngô Hạch và quân khởi loạn. |
|
VIII | Vũ Như Tô đề nghị quân khởi loạn cho mình gặp An Hoà Hầu để phân trần nhưng bị chế giễu. Ngô Hạch sai quân lính dẫn Vũ Như Tô ra pháp trường. | Vũ Như Tô, Kim Phượng, đám cung nữ, Ngô Hạch và quân khởi loạn. | Vũ Như Tô mất đi tri kỉ, sự sống trở nên đơn độc. |
IX | Kinh Thành bị phong toả, Cửu Trùng Đài bị đốt. Vũ Như Tô tuyệt vọng yêu cầu được đưa ra pháp trường. | Vũ Như Tô, Kim Phượng, đám cung nữ, Ngô Hạch và quân khởi loạn, thêm một toán cung nữ. | Vũ Như Tô mất Cửu Trùng Đài, sự sống trở nên vô nghĩa. |
− Vai trò về sự xuất hiện của các nhân vật qua từng lớp kịch:
− Nhân vật Vũ Như Tô:
+ Hành động: Nhất quyết không chịu bỏ trốn, rời bỏ Cửu Trùng Đài vì cho rằng bản thân vốn không có tội, không gây thù chuốc oán với bất kì ai, việc xây dựng Cửu Trùng Đài cũng chỉ vì mục đích cao cả. Hành động của Vũ Như Tô cho thấy sự cố chấp đến cùng cực với khát vọng của bản thân. Dù đối diện với cái chết của Đan Thiềm, Vũ Như Tô vẫn ôm giấc mộng phải xây được "một đài vĩ đại" để tạ lòng người tri kỉ đã hết lòng vì ông.
+ Quan niệm về Cửu Trùng Đài:
+ Diễn biến tâm trạng:
++ Khi nghe được thông báo về sự khởi loạn và lời khuyên bỏ trốn của Đan Thiềm, Vũ Như Tô điềm tĩnh, cương quyết không rời bỏ. Chi tiết này đã khắc hoạ một người nghệ sĩ tài hoa với niềm say mê và khát vọng sáng tạo cái đẹp.
++ Khi đối mặt với quân sĩ, ông không chấp nhận sự vu khống, khinh bỉ.
++ Khi nghe nói về Nguyễn Hoằng Dụ, ông hi vọng được thực hiện hoài bão của mình. Chi tiết này đã tái hiện chân dung một kẻ lầm lạc với sự cố chấp đến mù quáng.
++ Khi Cửu Trùng Đài bị đốt cháy, ông đau đớn đến tuyệt vọng và khi khát vọng sáng tạo sụp đổ, ông chấp nhận cái chết.
3. Mâu thuẫn, xung đột kịch
− Mâu thuẫn:
+ Mâu thuẫn bên ngoài:
++ Nội dung: Cuộc đối đầu giữa tập đoàn phong kiến bạo chúa, xa hoa với tầng lớp nhân dân lao động khốn khổ, lầm than.
++ Kết quả: Được giải quyết triệt để theo quy luật lịch sử: Hôn quân bị trừng trị, cường quyền bị lật đổ, giải toả nỗi phẫn uất của nhân dân.
+ Mâu thuẫn bên trong:
++ Nội dung:
++ Kết quả:
− Xung đột kịch: Tác phẩm đặt ra một vấn đề nhức nhối: Cuộc xung đột nan giải giữa cái đẹp và cái thiện – hai giá trị vốn cao quý ngang bằng nhưng lại không thể thoả hiệp trong một bối cảnh lịch sử nghiệt ngã. Qua đó, nhà văn gửi gắm thông điệp về sự nỗ lực hài hoà các giá trị nhân sinh. Cụ thể:
+ Về phía Vũ Như Tô: Khát vọng kiến tạo một kiệt tác vĩnh cửu cho non sông của ông đã rơi vào bi kịch của sự mù quáng. Khi để cái đẹp bị quyền lực bạo chúa lợi dụng và dẫm đạp lên quyền sống của nhân dân, nghệ thuật của ông vô tình trở thành một "bông hoa ác" gieo rắc khổ đau.
+ Về phía nhân dân: Xung đột nảy sinh khi đám đông dùng "công lý tự phát" để trừng trị sự bạo tàn. Tuy nhiên, hành động đòi lại quyền sống ấy lại dẫn đến một mất mát đau đớn khác: Sự huỷ diệt những giá trị văn hoá trường tồn, vốn là niềm tự hào của cả dân tộc.
=> Chủ đề của đoạn trích: Tác phẩm khép lại với nhận thức về một "bi kịch kép", rằng: Không thể nhân danh một giá trị (dù là nghệ thuật cao siêu, đẹp đẽ) để hy sinh những giá trị nền tảng khác của con người. Cuộc sống đích thực chỉ tồn tại khi có sự giao thoa, hài hoà giữa cái đẹp và cái thiện.
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
Đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài mang tầm vóc một kiệt tác nhờ tính đa chủ đề, đan cài nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc về nghệ thuật và nhân sinh:
− Mối quan hệ giữa cái đẹp và cái thiện: Tác phẩm đặt ra một câu hỏi nhức nhối: Liệu một công trình nghệ thuật vĩ đại có giá trị không khi nó được xây dựng trên xương máu và sự lầm than của nhân dân? Bi kịch của Vũ Như Tô đã cho thấy cái đẹp sẽ trở thành "bông hoa ác" nếu nó tách rời và chà đạp lên cái thiện (quyền sống của con người).
− Mối quan hệ giữa nghệ thuật và thời đại: Phản ánh sự xung đột giữa khát vọng sáng tạo thuần tuý của người nghệ sĩ với bối cảnh xã hội rối ren. Nghệ thuật chân chính không thể tồn tại biệt lập mà phải gắn liền với nhịp đập và nhu cầu thiết yếu của thời đại.
− Mối quan hệ giữa lí tưởng và thực tiễn: Đây là bài học về sự va chạm khốc liệt giữa những hoài bão cao siêu, viển vông (xây dựng đài cao vĩnh cửu) với thực trạng kinh tế, xã hội kiệt quệ. Một lí tưởng dù cao đẹp đến đâu cũng sẽ sụp đổ nếu nó không có nền tảng thực tiễn bền vững.
− Mối quan hệ giữa thực trạng và tiền đồ văn hoá dân tộc: Qua hình ảnh Cửu Trùng Đài bị thiêu rụi, tác giả bày tỏ niềm trăn trở đau đáu về số phận của các giá trị văn hoá. Đó là nỗi đau trước thực trạng đất nước cần những công trình tầm vóc để tự hào, nhưng trong cơn biến loạn, chính nhân dân lại là người huỷ diệt những tinh hoa ấy để giải phóng chính mình.
2. Nghệ thuật
− Nghệ thuật xây dựng xung đột kịch.
− Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật qua ngôn ngữ, hành động,...
