I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
a. Vở kịch "Vũ Như Tô"
− "Vũ Như Tô" là một vở kịch đề tài lịch sử, được Nguyễn Huy Tưởng hoàn thành năm 1941, đăng trên tạp chí Tri Tân năm 1943 và được in thành sách năm 1946.
− Vở kịch gồm năm hồi, phản ánh nhiều mâu thuẫn của xã hội đương thời, mỗi mâu thuẫn gắn với một chủ đề của tác phẩm.
b. Văn bản "Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài"
− Vị trí của văn bản:
− Hành động kịch trong văn bản "Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài" xoay quanh việc quần chúng nhân dân, những người thợ xây đài và binh lính theo phe phản nghịch, nổi dậy gây bạo loạn, đòi đốt Cửu Trùng Đài, giết Đan Thiềm và Vũ Như Tô.
II. Đọc hiểu văn bản
1. Xung đột
a. Biểu hiện
− Xung đột giữa triều đình Lê Tương Dực với phe khởi loạn: Trịnh Duy Sản vừa nuôi tham vọng đoạt ngôi, vừa muốn trả thù việc bị vua làm nhục giữa chợ, đã đứng đầu cuộc nổi dậy, giết vua và hoàng hậu, truy sát những người thuộc phe triều đình.
− Xung đột giữa nhân dân với hôn quân bạo chúa; giữa dân chúng, thợ xây đài với Vũ Như Tô:
+ Dân chúng phẫn nộ vì cuộc sống ngày càng khốn khổ, dịch bệnh hoành hành, quá nhiều áp lực đè nặng lên người lao động, trong khi vua quan và cung nữ lại hưởng cảnh xa hoa, truỵ lạc.
+ Đội thợ xây đài bị bắt lao dịch cực nhọc, mang trong lòng nỗi oán hận nhưng Vũ Như Tô vẫn không hề hay biết.
− Xung đột giữa thực tế đời sống và lí tưởng sáng tạo nghệ thuật của Vũ Như Tô:
− Xung đột trong quan niệm về cách ứng xử giữa Đan Thiềm và Vũ Như Tô: Đan Thiềm sáng suốt, nhân hậu, khuyên Vũ Như Tô chạy trốn; Vũ Như Tô cố chấp, vẫn tin rằng mình vô tội. Cuối cùng, Vũ Như Tô tan vỡ ảo vọng và chịu chung kết cục bi thảm với hôn quân bạo chúa.
b. Nguyên nhân
− Xét trong mối quan hệ giữa dân chúng, thợ xây đài với hôn quân bạo chúa hay Vũ Như Tô, tác giả của công trình, Cửu Trùng Đài đồ sộ ấy đòi hỏi tốn kém rất nhiều tiền của, nhân tài, nhân công,... Đó chính là nguyên nhân trực tiếp của xung đột giữa nhân dân với hôn quân bạo chúa, giữa thợ xây đài với Vũ Như Tô.
− Ở góc nhìn giữa triều đình và phe phản nghịch, Cửu Trùng Đài là bằng chứng để buộc tội triều đình, là cái cớ để họ gây ra bạo loạn nhằm triệt hạ đối phương.
− Cửu Trùng Đài là một công trình đồ sộ và tầm cỡ, việc xây dựng nó đòi hỏi huy động nguồn lực quốc gia trên nhiều phương diện, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều cá nhân, phe phái và cộng đồng. Chính vì vậy, công trình này tất yếu làm nảy sinh hàng loạt mâu thuẫn chồng chéo, trở thành nhân tố thúc đẩy các xung đột ngày càng gay gắt.
2. Nhân vật
a. So sánh hai nhân vật Đan Thiềm và Vũ Như Tô
− Sự tương đồng giữa hai nhân vật Đan Thiềm và Vũ Như Tô:
+ Cả hai đều trân trọng cái đẹp và nhận thức sâu sắc giá trị của Cửu Trùng Đài.
+ Họ dành cho nhau sự quý mến chân thành và coi nhau là tri kỉ.
− Sự khác nhau giữa hai nhân vật Đan Thiềm và Vũ Như Tô:
b. Nhân vật bi kịch Vũ Như Tô
− Có bản chất tốt đẹp, có khát vọng vươn lên và dám đối mặt với số phận, tuy nhiên cũng có những hạn chế, khuyết điểm hoặc sai lầm trong cách hành xử, đánh giá.
− Phải trả giá vô cùng nặng nề, bằng cả cuộc đời của mình và những gì mình trân trọng do chính các nhược điểm, sai lầm của bản thân: Vũ Như Tô trả giá bằng mạng sống và Cửu Trùng Đài − công trình vĩ đại mà ông luôn khát khao, ao ước.
