Viết văn bản nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm nghệ thuật hoặc tác phẩm văn học (P2) SVIP

VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ XÃ HỘI TRONG TÁC PHẨM NGHỆ THUẬT HOẶC TÁC PHẨM VĂN HỌC (Phần 2)

II. Hướng dẫn phân tích ngữ liệu tham khảo

2. Ngữ liệu tham khảo 2

Tính chất phi thường trong con người bình thường Thuý Kiều

Nguyễn Du đã làm nên Truyện Kiều và Truyện Kiều đã làm nên Nguyễn Du. Do mối tương quan xương thịt như thế mà mỗi lần ta nói về bậc thiên tài đó, mặc nhiên là ta gợi đến công trình bất hủ của người và cái tinh tuý của công trình ấy chính là nàng Kiều. Đó là một kiểu nhân vật kết tinh tính chất phi thường trong con người bình thường.

Thực tế không có ai vừa sinh đã là một kẻ phi thường hoặc tầm thường. Trước khi cuộc sống bên ngoài phối hợp với những phản ứng bên trong của nội giới đẩy ta xuống cái chiều thấp u tối hoặc là nâng ta lên cái chiều cao vinh quang, thì ta chỉ là những con cá nhỏ bơi lội trong bến nước bình thường.

Con người bình thường chính là con người đông đảo, con người phổ biến và là con người nền tảng trong đời sống. Nhưng trong điều kiện bình thường như vậy, bao nhiêu khó khăn, phức tạp của đời sống mới thực sự xảy ra. Bởi lẽ không phải thiên thần mà cũng không phải súc vật, chúng ta luôn tròng trành ở thế chao đảo thường xuyên hầu giữ quân bình cần thiết để làm con người lương thiện trong một khuôn khổ xã hội nào đó mà các tương quan giữa người và người đã được đúc kết thành các tiêu chuẩn đạo lí vốn là ni tấc.

Cả cuộc đời Kiều đã nói lên sự gắng sức thường xuyên và vất vả đó.

Những kẻ từng quen đổ thừa cho hoàn cảnh, những người dễ gán cho định mệnh cái quyền tối thượng độc tôn, những kẻ thụ động, sẵn sàng đánh mất niềm tin nơi giá trị của mình, những kẻ như thế sẽ nghĩ sao về cuộc đời Kiều? Trong những điều kiện bất nhân như thế, Kiều đã là người có nghĩa có nhân. Giữa cảnh điếm đàng, ô trọc, Kiều là người trong sạch, chung tình. Ở vào cái thời sa đoạ mà giá trị đạo đức đều đã suy đồi, Kiều vẫn giữ lấy nhân cách, gánh lấy trách nhiệm, cam chịu tất cả thiệt thòi để cho vẹn toàn đạo nghĩa bản thân cũng như bảo tồn đạo lí xã hội, điều đó chẳng là một cuộc chiến đấu can trường, cao quý hay sao? Giá trị con người không chỉ ở sự chấp nhận mà còn ở sức phản ứng và sự phản ứng hợp tình hợp lẽ bao nhiêu càng có ý nghĩa tốt đẹp bấy nhiêu. Trong đạo làm người, cá nhân cô độc, bé nhỏ của Kiều đã làm vượt quá sức mình. Không có uy quyền của viên Tri phủ Lâm Tri, không có thanh gươm của một Từ Hải, không có ưu thế đàn ông của chàng Kim Trọng, Kiều cũng đã vượt qua bao trở ngại bi thảm để làm trọn vẹn phận sự và bảo toàn lấy danh tiết của mình. Trong sự khốn đốn như thế mà đã biết lẽ kinh quyền như thế, phải chăng Kiều đã là kẻ phi thường? Một số người vẫn thường quen đề cập đến cái phi thường của những nhân vật kì lạ với những thành tích vang rền mà dễ quên sự phi thường của những con người bình thường, sự phi thường của việc làm nhẫn nại, của những chịu đựng âm thầm, phi thường của một tâm thức không chịu buông xuôi, phi thường của cái bản lĩnh không để rơi xuống sự tầm thường.

Chúng ta không thể cứ ưa thích mãi những cái phi thường hét ra khói lửa mà quên mất đi những cái phi thường của những lời dịu ngọt, phi thường của những bàn tay chăm chỉ, phi thường của những tâm hồn chính trực quang minh. Chúng ta không thể dừng lại mãi ở cái phi thường lộ liễu phơi bày với những sắc màu loè loẹt mà làm ngơ đi trước những phi thường khuất lấp, âm thầm trong những màu đen, sắc xám nhạt mờ. Không chỉ anh hùng hiển hách hay là híp-py cuồng loạn mới sáng chế ra những kiểu phi thường ngoạn mục, chúng ta có thể nghĩ đến bao nhiêu người mẹ kham khổ, người vợ thuỷ chung, người em chăm chỉ, những người bạn hữu tốt lòng và bao nhiêu là con người giản dị quanh mình cố gắng không ngừng để giữ trong sạch cuộc đời và để chu toàn nhiệm vụ giữa những sinh hoạt hỗn tạp. Đó chính là cái phi thường đông đảo và cần thiết nhất, vì đó là cái phi thường xây dựng, xây dựng trong cái nghĩa hoàn thiện cá nhân, trong sự bảo tồn truyền thống dân tộc. Bởi lẽ, một trong những truyền thống của dân tộc ta là lòng hướng thiện, là sự giữ vững đạo lí trong niềm hãnh diện sâu xa về mình.

Vai trò của Kiều đã phản ánh được phần nào điều đó vì chính đạo lí đã thắng nơi nàng và nàng đã thắng ở trong cuộc đời. Những cái nguyên tắc "tạo vật đố toàn", "bỉ sắc tư phong" được xem linh nghiệm từ xưa đã bị phá vỡ dưới đôi chân bé bỏng của nàng. Nói gì đến anh thầy bói ngày nào cho rằng "anh hoa phát tiết ra ngoài, nghìn thu bạc mệnh..." cũng đã xấu hổ giải nghệ vì nàng. Không, tạo vật không "đố" được nàng và cái bóng ma Đạm Tiên chực chờ trên bến Tiền Đường mười mấy năm dài đằng đẵng cũng đã lắc đầu chịu thua người "phận mỏng đức dày" [...]. Và ngay cả đến thiên mệnh cao siêu cũng đã cảm thông, cảm thấu sự phi thường ấy của Kiều. Vì vậy, những gì tưởng bị vỡ tan đã được hàn gắn và trong niềm vui sum họp một nhà rõ ràng là cánh hoa xưa tưởng chừng tan tác đã thắm tươi hơn như vầng trăng cũ cơ chừng tàn tạ bỗng nhiên vằng vặc hơn mười rằm trước. Khả năng hoán cải được định mệnh mình, làm cho đời sống của mình được hoàn thiện hơn, không phải là sự phi thường kì diệu đó sao?

Trên ý nghĩa đó, nàng Kiều tuy là nhân vật bé mọn nhưng cũng cho thấy phảng phất vấn đề của dân tộc ta, dân tộc gian nan, khốn khổ nhưng không bao giờ để mất bản sắc tốt đẹp của mình và trong ý chí không ngừng hướng về hạnh phúc yên vui, dân tộc chúng ta sẽ lại có ngày vui vẻ mười phần trong cảnh "vườn xuân một cửa để bia muôn đời".

Vũ Hạnh

(In trong Đọc lại "Truyện Kiều", NXB Đà Nẵng, 1998, tr. 51 − 52; 58 − 61)

− Trong mỗi luận điểm, lí lẽ và bằng chứng luôn gắn bó chặt chẽ, bổ sung và hỗ trợ cho nhau nhằm làm sáng tỏ nội dung được bàn luận.

+ Luận điểm 1: Sự phi thường của Kiều thể hiện qua việc giữ vững nhân cách trong nghịch cảnh.

++ Lí lẽ: Giá trị con người không chỉ nằm ở sự chấp nhận hoàn cảnh mà còn ở sức phản ứng lại nó. Kiều đã thực hiện một "cuộc chiến đấu can trường" để giữ vững chuẩn mực đạo đức cá nhân dù ở trong điều kiện bất nhân.

++ Bằng chứng:

+++ Giữa cảnh "điếm đàng, ô trọc", đạo đức suy đồi, Kiều vẫn "giữ lấy nhân cách, gánh lấy trách nhiệm, cam chịu tất cả thiệt thòi".

+++ Dù không có uy quyền của Tri phủ, không có thanh gươm của Từ Hải hay ưu thế phái mạnh của Kim Trọng, song Thuý Kiều vẫn vượt qua trở ngại để "bảo toàn danh tiết".

+ Luận điểm 2: Định nghĩa lại sự "phi thường" từ những điều bình dị, thầm lặng.

++ Lí lẽ: Sự phi thường không chỉ là những thành tích vang dội hay sức mạnh "hét ra khói lửa", mà còn là sự nhẫn nại, chịu đựng âm thầm và bản lĩnh không để mình rơi xuống sự tầm thường.

++ Bằng chứng:

+++ Tác giả dẫn chứng về những "lời dịu ngọt", "bàn tay chăm chỉ", "tâm hồn chính trực".

+++ Hình ảnh thực tế về "người mẹ kham khổ, người vợ thủy chung, người em chăm chỉ" – những con người giản dị đang cố gắng giữ trong sạch cuộc đời giữa sinh hoạt hỗn tạp.

+ Luận điểm 3: Kiều đã chiến thắng định mệnh bằng chính đức hạnh của mình.

++ Lí lẽ: Khả năng hoán cải định mệnh, làm cho đời sống hoàn thiện hơn chính là một sự phi thường kì diệu. Đạo lí trong con người Kiều đã thắng được những nguyên tắc khắc nghiệt của tạo hoá.

++ Bằng chứng:

+ Luận điểm 4: Kiều đã chiến thắng định mệnh bằng chính đức hạnh của mình.

++ Lí lẽ:

++ Bằng chứng: Ý chí không ngừng hướng về hạnh phúc, hướng về "vườn xuân một cửa để bia muôn đời" của Thuý Kiều cũng chính là niềm tin và sức sống mãnh liệt của dân tộc qua bao thăng trầm.