II. Ngữ liệu tham khảo

2. Ngữ liệu tham khảo 2

Ám ảnh nước trong Mùa len trâu

Mênh mông nước nổi, trâu không còn một nhúm cỏ để ăn, cha mẹ Kìm cũng không còn giạ lúa nào trả tiền công thuê người đi "len trâu" suốt một mùa nước lên. Cậu bé Kìm mười lăm tuổi, dắt hai con trâu, gia nhập đám giang hồ hảo hớn len trâu. Sau mùa len trâu thứ nhất, cậu bé đã nhuốm tất cả thói quen giang hồ của những kẻ len trâu hung dữ và mông muội. Đến mùa thứ hai, sau cái chết của người cha, một mình chèo thuyền giữa mưa đầy trời, mênh mang nước nổi không bến bờ, cậu bé Kìm đã ngộ ra nhiều điều, đã đi hết một vòng tròn số phận và đã quay về với người phụ nữ mà cậu đã đem lòng yêu,...

Quá trình trưởng thành của nhân vật chính liên quan đến sự trưởng thành của tất cả các nhân vật khác trong phim và đặc biệt không một trường đoạn nào mà không liên quan đến nước. Với triết lí nhân bản của nó, nước trở thành hình tượng xuyên suốt Mùa len trâu, thành một thứ ngôn ngữ phim truyện riêng, thật độc đáo của đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh.

Không hề ngẫu nhiên khi nước − từ hình tượng nghệ thuật ngôn từ trong hai truyện ngắn: Mùa len trâu và Một cuộc biển dâu, tập truyện Hương rừng Cà Mau của nhà văn Sơn Nam − đã được chuyển hoá thành hình tượng nghệ thuật thị giác trong ngôn ngữ đạo diễn của Nguyễn Võ Nghiêm Minh, với sức ám ảnh đặc biệt từ đầu đến cuối bộ phim truyện này. Nhà đạo diễn phim tự nhận rằng khi còn ở Việt Nam, ông từng đọc Hương rừng Cà Mau với một cái nhìn mộc mạc của tuổi mới lớn. Sau mười sáu năm làm khoa học tại Mỹ, đã thành Tiến sĩ Vật lí, hứng khởi bắt tay vào phóng tác hai truyện ngắn của Sơn Nam, lựa chọn những ý tưởng cho kịch bản phim Mùa len trâu, trước khi bộ phim được khởi quay vào tháng Tám năm 2003, ông mới phát hiện nhiều ý nghĩa khác, mới mẻ và chìm sâu vào văn chương Sơn Nam.

Khi trả lời phỏng vấn báo chí trong nước, ông tâm sự: "... mùa nước nổi là một cảnh trí rất hùng vĩ trong sự tưởng tượng của tôi, tôi thấy vẻ đẹp rất đặc biệt của một không gian bị nước bao phủ mặc dù tôi chưa bao giờ đặt chân tới vùng Cà Mau, An Giang". Ông khẳng định: "Nước trong "Mùa len trâu" là biểu tượng của sự chết (mùa nước nổi không có đất để chôn nên người ta dìm xác người ở dưới nước, trâu bò chết ở dưới nước, mục rã ra trong nước, cây cỏ bị nước làm cho mục nát) nhưng từ trong môi trường chết nảy sinh sự sống (sinh vật lấy mầm sống từ nước, cá sinh sôi, lúa nảy mầm,...). Nước trong "Mùa len trâu" còn là biểu tượng của thời gian trôi qua, thời gian mang tính chất lịch sử đang trên đà bị mất đi, lối sống của những người chăn trâu mất đi, bởi con trâu thay thế bằng máy cày. Đó là những ý tưởng đã theo đuổi tôi". Do đó, với ông, nước − vốn chỉ là một bối cảnh được lấy từ truyện ngắn Sơn Nam − đã được ông đẩy lên thành hình tượng nghệ thuật thị giác trong phim, bao hàm trong đó cùng lúc hai "vai diễn": nước − vừa làm nền cảnh văn hoá sông nước cho những nhân vật trong phim, vừa là một "nhân vật" đặc biệt, có thân phận nghệ thuật hẳn hoi. Nước trở thành nền tư tưởng của bộ phim, là "nhân vật" xuyên suốt Mùa len trâu, đã dẫn dắt Nguyễn Võ Nghiêm Minh hợp tác ăn ý với I-vơ Cáp (Yves Cape), nhà quay phim người Bỉ, trong việc tạo độ tương phản sáng − tối cho hình ảnh với nhiều khoảng tối cố ý. [...]

Như thế, Nguyễn Võ Nghiêm Minh đã tạo tác được một bộ phim thật hoàn chỉnh, từ chất liệu văn học của Sơn Nam, với một cấu trúc điện ảnh tài năng.

Nguyễn Thị Minh Thái

(In trên báo Tuổi trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2007, https://tuoitre.vn/

am-anh-nuoc-trong-mua-len-trau-201785.htm)

✽ So sánh văn bản nghị luận về một tác phẩm phim truyện với văn bản nghị luận về một kịch bản văn học:

III. Hướng dẫn quy trình viết

✽ Đề bài: Câu lạc bộ Văn học − Nghệ thuật của trường bạn tổ chức cuộc thi viết về Tác phẩm sân khấu − điện ảnh tôi yêu. Để tham gia, bạn hãy viết văn bản nghị luận nhận xét về nội dung và hình thức nghệ thuật của một kịch bản văn học hoặc bộ phim mà bạn yêu thích.

1. Chuẩn bị viết

− Nếu chọn giới thiệu một tác phẩm kịch, bạn có thể sử dụng một trong những văn bản đã học hoặc một kịch bản văn học quen thuộc như Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô), Sống hay không sống − đó là vấn đề (trích Hăm-lét),... hoặc một kịch bản văn học đã đọc.

− Nếu chọn giới thiệu một bộ phim, nên ưu tiên những tác phẩm gần gũi với lứa tuổi học sinh, có giá trị nghệ thuật nổi bật, được các tạp chí điện ảnh uy tín đánh giá cao hoặc đạt giải thưởng trong nước, quốc tế. Trường hợp phim được chuyển thể từ tác phẩm văn học, bạn nên tìm đọc nguyên tác để so sánh giữa kịch bản và nguyên tác.

− Một kịch bản văn học hoặc bộ phim thường thể hiện nhiều khía cạnh và vấn đề khác nhau, mỗi khía cạnh lại có thể gợi ra những vấn đề nghị luận riêng. Trong phạm vi một bài nghị luận lớp 11, không thể bao quát toàn bộ tác phẩm, vì vậy chỉ nên tập trung phân tích một khía cạnh hoặc một vấn đề cụ thể.

2. Tìm ý, lập dàn ý

✽ Lập dàn ý dựa vào bố cục chung về kiểu bài sau:

3. Viết bài

Triển khai dàn ý đã lập thành bài văn hoàn chỉnh.

4. Xem lại và chỉnh sửa

Khi tự kiểm tra, đánh giá kĩ năng viết kiểu bài này, cần sử dụng mẫu bảng kiểm sau: