VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC (BÀI THƠ) HOẶC TÁC PHẨM NGHỆ THUẬT (BỨC TRANH, PHO TƯỢNG) (PHẦN 1)
I. Tri thức về kiểu bài
1. Kiểu bài
Nghị luận về một tác phẩm văn học (bài thơ) hoặc tác phẩm nghệ thuật (bức tranh, pho tượng) là kiểu bài sử dụng lí lẽ và bằng chứng để phân tích, làm rõ giá trị nội dung cùng một số đặc sắc nghệ thuật của bài thơ, bức tranh hoặc pho tượng đó.
2. Yêu cầu đối với kiểu bài
− Về nội dung:
+ Nêu được một số nét đặc sắc về nội dung của tác phẩm (Từ ngữ, hình ảnh, chủ đề, tư tưởng, cảm hứng, thông điệp,...) và về nghệ thuật (Đối với bài thơ: Từ ngữ, hình ảnh, bố cục, thể thơ, vần, nhịp, các biện pháp tu từ; Đối với bức tranh/ pho tượng: Chất liệu, bố cục, màu sắc, chi tiết nghệ thuật,...).
+ Sử dụng những lí lẽ hợp lí, xác đáng, dựa trên các bằng chứng tiêu biểu rút ra từ tác phẩm.
− Về hình thức: Bài viết cần đảm bảo đặc điểm của kiểu bài nghị luận:
+ Lập luận chặt chẽ, kết hợp linh hoạt các thao tác nghị luận.
+ Diễn đạt mạch lạc, sử dụng phương tiện liên kết hợp lí để làm rõ mạch lập luận.
− Bố cục đảm bảo ba phần:
II. Hướng dẫn phân tích ngữ liệu tham khảo
1. Ngữ liệu tham khảo 1
Con chào mào, hình ảnh đa nghĩa...
Sức hấp dẫn của một bài thơ có thể đến từ thế giới những hình ảnh tượng trưng, gợi liên tưởng bất ngờ, giúp người đọc nhận thức những bài học sâu xa về bản chất của thế giới. Đối với tôi, Con chào mào của Mai Văn Phấn là một bài thơ như thế. Thông qua những hình ảnh thơ đa nghĩa, cấu tứ độc đáo, bài thơ đã gợi ra chủ đề về giá trị tự thân của vẻ đẹp thiên nhiên.
Bài thơ Con chào mào gửi gắm một chủ đề độc đáo và sâu sắc: mối tương quan giữa con người và vẻ đẹp thiên nhiên. Mong muốn chiếm hữu cái đẹp dường như là một tâm lí rất đỗi hiển nhiên của con người. Trước vẻ đẹp của "Con chào mào đốm trắng mũ đỏ", nhân vật "tôi" "vội vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ". Hình ảnh "vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ" gợi ý niệm về sự chiếm hữu, kiểm soát. Chiếc lồng vừa vẽ xong thì chim cất cánh bay đi. "Tôi" vô vọng kiếm tìm, "ôm khung nắng, khung gió/ nhành cây xanh hối hả". Cuộc kiếm tìm trong tâm tưởng tượng trưng cho khát vọng chiếm lĩnh mãnh liệt trong tâm hồn "tôi".
Trong "vô tăm tích", "tôi" đã nhận ra được bản chất cái đẹp của tự nhiên. "Lát nữa chào mào sẽ mổ những con sâu/ Trái cây chín đỏ". Chào mào trở về tự nhiên, cái đẹp hiện hữu trong trạng thái nguyên bản. Lúc đó, cuộc truy lùng chấm dứt, "tôi" buông bỏ mong muốn chiếm hữu. Tức thì, "Chẳng cần chim lại bay về/ Tiếng hót ấy giờ tôi nghe rất rõ". Thì ra, việc chiếm đoạt hay kiểm soát vẻ đẹp ấy là vô nghĩa. Bởi vẻ đẹp thiên nhiên chỉ tồn tại và có giá trị trong trạng thái nguyên bản. Vẻ đẹp ấy chỉ có thể được cảm nhận bằng một tâm hồn rộng mở, chân thực. Tiếng chim lại vang vọng, lảnh lót trong tâm trí "tôi", bởi anh đã mở lòng đón nhận, đã rửa sạch tâm hồn mình bằng "từng giọt nước/ thanh sạch của tôi" để tâm hồn hài hoà với vẻ đẹp ấy.
Về hình thức nghệ thuật, bài thơ thể hiện rõ dấu ấn sáng tạo của Mai Văn Phấn. Tư duy và cảm quan nghệ thuật của một hoạ sĩ − thi sĩ đã tạo ra hệ thống hình ảnh tượng trưng (con chào mào, hành trình kiếm tìm của "tôi",...) gợi ý nghĩa của cái đẹp và hành trình chạm đến cái đẹp. Bên cạnh đó, cấu tứ bài thơ độc đáo với cặp hình ảnh sóng đôi "tôi" − "con chào mào", cặp phạm trù "hiện hữu − hư vô" (có chim chào mào − không thể chiếm giữ; không muốn chiếm giữ − có được tiếng chim), sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự và trữ tình càng khắc sâu chủ đề. Đặc biệt, sự láy đi láy lại hai lần chi tiết tiếng chim đã thể hiện sự thức tỉnh và biến chuyển trong nhận thức của "tôi", để từ đó thấu triệt ý nghĩa, giá trị của cái đẹp trong tự nhiên.
Như vậy, thông qua các hình ảnh đa nghĩa, cấu tứ độc đáo, ngôn từ giản dị, bài thơ Con chào mào đã gợi ra thông điệp về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, về giá trị tự thân của cái đẹp. Với tôi, bài thơ như một bức tranh bằng ngôn từ với những đường nét, sắc màu ấn tượng, bất ngờ, gợi ra tầng tầng ý nghĩa.
(Nhóm biên soạn)
Câu hỏi:
@208631874429@@208632537289@@208632867642@@208633105189@
