I − CHÈO
1. Khái niệm
2. Nghệ thuật chèo
Nghệ thuật chèo có những đặc điểm độc đáo khác biệt với các loại hình sân khấu khác:
− Tính tổng hợp: Sự kết hợp hữu cơ giữa hát (làn điệu), múa (động tác hình thể), nhạc (dàn nhạc dân tộc) và diễn xuất của diễn viên.
− Tính ước lệ và tượng trưng:
+ Không gian và thời gian sân khấu thay đổi linh hoạt theo lời hát và động tác của nhân vật (ví dụ: chỉ cần đi một vòng sân khấu là đã đi được dặm đường dài).
+ Đạo cụ đơn giản nhưng đa năng (chiếc quạt có thể làm gậy, viết thư, soi gương, che mặt,...).
3. Tích trò
− Khái niệm: "Tích" là cốt truyện, "trò" là nghệ thuật biểu diễn. Chèo có câu: "Có tích mới dịch nên trò". Tích trò là khung xương của vở diễn.
− Đặc điểm:
+ Tích trò thường để ngỏ khả năng thêm thắt, bổ sung cho diễn viên. Vì thế, một tích trò có nhiều dị bản là một sáng tạo mang tính tập thể.
+ Nguồn gốc tích trò:
4. Nhân vật của chèo
− Sự gần gũi: Nhân vật trong chèo không xa lạ mà rất gần gũi với đời sống thường ngày của người dân lao động xưa.
− Sự đa dạng: Nhân vật bao gồm nhiều hạng người trong xã hội, phong phú về địa vị, nghề nghiệp, giới tính và tuổi tác.
− Phân loại theo tính cách: Được chia thành hai loại chính:
− Phương thức biểu hiện: Mỗi loại nhân vật thường tự biểu hiện mình thông qua các làn điệu hát và động tác múa đặc trưng.
− Nhân vật tiêu biểu: Những vai diễn gây được ấn tượng mạnh mẽ nhất trong các vở chèo thường là vai nữ và vai hề.
II − TUỒNG
1. Định nghĩa
2. Phân loại
3. Nghệ thuật tuồng
− Tính tổng hợp: Nghệ thuật tuồng không tách rời mà là sự hoà quyện giữa kịch bản (văn học), các làn điệu (ca nhạc) và các động tác diễn xuất hình thể (vũ đạo).
− Đặc điểm của tích tuồng dân gian:
+ Giàu yếu tố hài hước.
+ Hướng tới mục đích châm biếm các thói hư tật xấu hoặc đả kích một số hạng người nhất định trong xã hội.
− Tính biến đổi và lưu truyền: Một tích tuồng thường có nhiều dị bản khác nhau. Nguyên nhân là do tích tuồng luôn được bổ sung, nắn chỉnh thường xuyên trong suốt quá trình biểu diễn và lưu truyền từ đời này sang đời khác.
