Tôi muốn được là tôi toàn vẹn SVIP

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

− Thông tin cá nhân: Lưu Quang Vũ (1948 − 1988), sinh ra tại Phú Thọ (xã Thiệu Cơ, huyện Hạ Hoà) nhưng có nguyên quán tại Đà Nẵng.

− Nền tảng gia đình: Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật, là con trai của nhà viết kịch nổi tiếng Lưu Quang Thuận.

− Thời kỳ quân ngũ (1965 − 1970): Phục vụ trong quân chủng Phòng không − Không quân. Đây là giai đoạn ông sáng tác những vần thơ mang đậm tính trải nghiệm và chiêm nghiệm nội tâm sâu sắc.

− Giai đoạn mưu sinh (1970 − 1978): Sau khi xuất ngũ, ông bôn ba trải qua nhiều nghề nghiệp khác nhau để trang trải cuộc sống. Những biến cố và khó khăn trong thời kỳ này đã giúp ông tích luỹ vốn sống phong phú và hình thành những góc nhìn đa diện về xã hội.

− Thành tựu sự nghiệp: Trở thành hiện tượng rực rỡ của sân khấu kịch với những tác phẩm phản ánh trực diện các vấn đề thời sự nóng hổi. Ông được tôn vinh là nhà viết kịch xuất sắc và có tầm vóc lớn nhất của văn học Việt Nam thế kỷ XX.

− Những tác phẩm tiêu biểu: Hồn Trương Ba, da hàng thịt; Tôi và chúng ta; Nàng Sita;...

2. Tác phẩm

− Hoàn cảnh sáng tác: Tác phẩm Hồn Trương Ba, da hàng thịt được tác giả viết vào năm 1981, thời kì bao cấp đã đặt con người vào tình thế sống với nhiều sự ngộ nhận, nhầm lẫn về giá trị, nhưng cho đến năm 1984 mới được công diễn.

− Tóm tắt: Trương Ba là một người làm vườn hiền lành, ngoài 50 tuổi và có tài đánh cờ thiên bẩm. Tài nghệ này đã giúp ông kết thân với tiên cờ Đế Thích và được tặng những nén hương thần để cầu cứu khi cần. Bi kịch xảy ra khi Nam Tào gạch nhầm tên khiến Trương Ba chết oan. Thương chồng, vợ ông đã thắp hương lên Thiên Đình kiện cáo. Để sửa sai, Đế Thích và Nam Tào đã cho hồn Trương Ba sống lại trong thân xác của một anh hàng thịt vừa qua đời ở tuổi 30. Tuy nhiên, sự sống lại này lại mở đầu cho một bi kịch mới. Trong thể xác vay mượn, Trương Ba bị lí trưởng sách nhiễu, con trai coi thường và bản thân ông dần bị nhiễm những thói hư tật xấu của anh hàng thịt. Đứng trước nỗi đau khổ khi tâm hồn thanh cao bị tha hoá bởi thể xác thô phàm – tình cảnh "bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo" – Trương Ba đã quyết định chọn cái chết vĩnh viễn để được là chính mình và trả lại thân xác cho anh hàng thịt.

− Xuất xứ đoạn trích:

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Chỉ dẫn sân khấu

Chỉ dẫn sân khấu có vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ bối cảnh, hành động, tâm trạng nhân vật, sự biến đổi và vận động của xung đột kịch. Cụ thể:

– Bối cảnh:

– Hành động:

+ Chỉ dẫn sân khấu:

++ Ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi đứng vụt dậy.

++ Bịt tai lại; như tuyệt vọng.

++ Đứng dậy, lập cập nhưng quả quyết, đến bên cột nhà, lấy một nén hương châm lửa, thắp lên.

++ Ngồi xuống, nghĩ ngợi; lẩm bẩm; nhắm mắt lại; lắc đầu.

+ Tác dụng:

– Sự vận động của xung đột kịch:

2. Xung đột kịch

– Xung đột trong Hồn Trương Ba qua cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác:

+ Xung đột bên ngoài: Sự va chạm giữa cá nhân thiện lương với định mệnh trớ trêu và sự vận hành phi lí của bộ máy quyền lực: Đây là mâu thuẫn giữa một con người có tâm hồn nhân hậu, chất phác với những nghịch cảnh trớ trêu do định mệnh sắp đặt. Cốt lõi của xung đột này chính là sự tắc trách, quan liêu và thái độ hời hợt của những kẻ cầm quyền (đại diện là Nam Tào) – những người nắm giữ sinh mệnh con người nhưng lại làm việc một cách máy móc, sai lầm. Chính sự vô trách nhiệm của "bề trên" đã đẩy một cá nhân vô tội vào cảnh chết oan, tạo nên một định mệnh nghiệt ngã, buộc con người phải rơi vào tình cảnh sống vay mượn, trái với quy luật tự nhiên.

+ Xung độ bên trong: Cuộc chiến sống còn để bảo vệ nhân cách trước sự tha hoá của bản năng: Đây là cuộc đấu tranh đầy đau đớn và bế tắc diễn ra ngay trong bản thể nhân vật, bao gồm hai phương diện chính:

++ Giữa thanh cao và dung tục: Đó là sự giằng xé giữa một tâm hồn vốn dĩ trong sạch, trọng đạo đức với những đòi hỏi bản năng, những ham muốn tầm thường và đầy thô lỗ của thể xác vay mượn (da hàng thịt). Khi những nhu cầu xác thịt bắt đầu lấn át và điều khiển hành vi, linh hồn Trương Ba rơi vào trạng thái hoảng loạn vì sự thanh cao bị vấy bẩn.

++ Giữa nỗ lực tự chủ và sự thoả hiệp: Xung đột thể hiện qua việc con người cố gắng vùng vẫy để vượt lên trên sự tầm thường, giữ gìn bản sắc riêng, đối lập với tâm lý yếu đuối, dễ dàng buông xuôi trước áp lực của hoàn cảnh. Đặc biệt, nó phản ánh cuộc chiến chống lại xu hướng đổ lỗi cho điều kiện khách quan để bao biện cho sự tha hoá của chính mình. Đây là lời cảnh báo về nguy cơ đánh mất cái "tôi" khi con người không đủ bản lĩnh để thống nhất giữa nội dung bên trong và hình thức bên ngoài.

– Sự thay đổi thái độ của Hồn Trương Ba trong cuộc đối thoại với Xác Hàng Thịt:

=> Nhận xét:

– Sự khác biệt đến mức đối lập về quan điểm giữa Hồn Trương Ba và Đế Thích qua những lời thoại:

=> Tác dụng: Sự đối lập này góp phần đẩy xung đột kịch lên cao trào, từ đó, mở nút cho mâu thuẫn của vở kịch.

3. Nhân vật bi kịch

– Quyết định tự giải thoát bằng cái chết của Trương Ba:

– Hành động lựa chọn cái chết đã tạc nên một tượng đài nhân cách cao đẹp; đó là tầm vóc của một con người dám đương đầu với định mệnh nghiệt ngã, sẵn sàng đi ngược lại với quan điểm đám đông để bảo vệ phẩm giá, dù cái giá phải trả chính là mạng sống của mình.

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung

– Quan niệm về lẽ sống: Tác phẩm khẳng định một chân lý nhân sinh sâu sắc: Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được tồn tại đúng với bản ngã của mình. Việc duy trì sự sống là đáng quý, nhưng được sống một cách trọn vẹn, trung thực với những giá trị cốt lõi và lý tưởng bản thân theo đuổi còn thiêng liêng và đáng trân trọng hơn nhiều.

– Quan niệm về vẻ đẹp và giá trị của con người: Con người chỉ thực sự hoàn thiện nhân cách khi có đủ bản lĩnh để đương đầu với nghịch cảnh và quyết liệt đấu tranh với những phần thấp kém, dung tục trong chính bản thân mình. Đó là hành trình nỗ lực không ngừng để vượt qua sự tầm thường, hướng tới những giá trị tinh thần thanh cao và thuần khiết.

2. Nghệ thuật

– Nghệ thuật xây dựng xung đột mang tính bi kịch.

– Sự kết hợp giữa tính hiện đại với các giá trị truyền thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt với chất trữ tình đằm thắm, bay bổng.