I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
− Xuân Quỳnh (1942 − 1988), tên khai sinh là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh.
− Quê quán tại xã Văn Khê, thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây (Hà Nội).
− Xuất thân trong một gia đình công chức, mồ côi mẹ từ nhỏ, bố thường xuyên công tác xa gia đinh, bà được bà nội nuôi dạy từ nhỏ đến khi trưởng thành.
− Xuân Quỳnh là một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ nhà thơ trẻ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
− Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, tươi tắn, vừa chân thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng hạnh phúc bình dị đời thương.
− Năm 2007, Xuân Quỳnh được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
− Một số tác phẩm tiêu biểu: Hoa dọc chiến hào (1968), Gió lào cát trắng (1947), Tự hát (1984), Hoa cỏ may (1989),...
2. Tác phẩm
− Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ: Bài thơ được sáng tác vào tháng 4 năm 1963 và trích từ tuyển thơ "Không bao giờ là cuối" của tác giả Xuân Quỳnh.
− Thể thơ: Năm chữ.
− Phương thức biểu đạt:
− Bố cục: 4 phần.
+ Phần 1: Ba khổ thơ đầu.
+ Phần 2: Hai khổ thơ tiếp theo.
+ Phần 3: Hai khổ thơ tiếp theo.
+ Phần 4: Còn lại.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. "Thuyền" và "biển" − Biểu tượng ẩn dụ độc đáo của tình yêu đôi lứa
* Hình tượng ẩn dụ "thuyền" và "biển"
Em sẽ kể anh nghe
Chuyện con thuyền và biển.
− Hình tượng "thuyền":
+ Biểu tượng cho người con trai, người mang khát vọng chinh phục, tìm đến những điều lớn lao trong cuộc đời.
+ Gắn với hành trình, sự dịch chuyển, biểu tượng cho sức sống, sự chủ động trong tình yêu.
− Hình tượng "biển":
+ Ý nghĩa của hình ảnh ẩn dụ:
+ Hình tượng thể hiện sự hoà quyện, vừa dịu dàng vừa dữ dội trong tình yêu.
* Mối quan hệ giữa "thuyền" và "biển": Biểu tượng cho mối quan hệ khắng khít của tình yêu đôi lứa
− Tình yêu gắn bó, luôn hướng về nhau và không thể tách rời.
+ Chỉ có thuyền mới hiểu / Biển mênh mông nhường nào: Người con trai gần gũi, thấu hiểu được tấm lòng sâu rộng và bao la của người con gái.
+ Chỉ có biển mới biết / Thuyền đi đâu, về đâu:
− Đại diện cho một tình yêu vĩnh cửu, mang sắc thái phổ quát.
+ Nỗi buồn, sự đau khổ khi phải xa cách nhau.
++ Nỗi nhớ thương da diết, mãnh liệt đến mòn mỏi của người con gái: Những ngày không gặp nhau / Biển bạc đầu thương nhớ.
++ Nỗi đau đớn, tan vỡ trong tâm hồn người con trai: Những ngày không gặp nhau / Lòng thuyền đau − rạn vỡ.
+ Khẳng định một tình yêu như nguồn sống, không thể chia cắt.
Nếu từ giã thuyền rồi
Biển chỉ còn sóng gió.
++ Sóng gió không chỉ đến từ yếu tố ngoại cảnh mà chính là sóng lòng, sự xáo trộn trong tâm hồn người phụ nữ khi mất đi tình yêu.
++ Tình yêu là điểm tựa hạnh phúc, điểm tựa tinh thần, khi mất đi tình yêu con người sẽ chỉ còn đau khổ và trống rỗng.
=> Nhận xét: "Thuyền" và "biển" là ẩn dụ tinh tế cho tình yêu đôi lứa – tình yêu chân thành, thuỷ chung, có hạnh phúc và cũng có sóng gió.
