II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Cái tôi trữ tình của tác giả
Cái "tôi" trữ tình của tác giả được bộc lộ thông qua văn bản vừa trực tiếp vừa gián tiếp.
a. Cái "tôi" bộc lộ trực tiếp
– Qua việc sử dụng các từ thể hiện cảm xúc chuộng, trìu mến, mê luyến, điệp lại từ yêu.
– Qua các câu văn thể hiện trực tiếp cảm xúc:
+ Tôi yêu sông xanh, núi tím; tôi yêu đôi mày ai như trǎng mới in ngần và tôi cũng xây mộng ước mơ,...
+ Ấy đấy, cái mùa xuân thần thánh của tôi nó làm cho con người ta muốn phát điên lên như thế đấy. Nhựa sống ở trong người cǎng lên như máu cũng căng lên
+ Ðẹp quá đi, mùa xuân ơi - mùa xuân của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt thương mến.
+ Nhưng tôi yêu mùa xuân nhất là vào khoảng sau ngày rằm tháng Giêng...
– Qua cách gọi mùa xuân của riêng tác giả: mùa xuân của tôi; mùa xuân thần thánh của tôi; mùa xuân của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt thương mến.
b. Cái "tôi" bộc lộ gián tiếp
– Qua cách miêu tả về thiên nhiên mùa xuân riêng của tác giả:
+ Lựa chọn giới thiệu về mùa xuân thông qua tình cảm của con người dành cho nó
+ Đưa ra quy luật hiển nhiên để so sánh với tình yêu mùa xuân: non thương nước, bướm thương hoa, trăng thương gió, trai thương gái, mẹ yêu con, cô gái còn son nhớ chồng.=> Những điều đó hiển nhiên như việc con người yêu mùa xuân, không ai cấm được.
+ Mùa xuân trong văn bản được miêu tả bằng những hình ảnh giàu sức gợi, mang vẻ đẹp căng tràn sức sống: rạo rực nhựa sống, đồi núi chuyển mình, sông hồ rung động,...
=> Khẳng định quy luật tất yếu của tình cảm con người dành cho mùa xuân. Qua đó ta thấy được tình cảm tha thiết của tác giả dành cho mùa xuân.
– Qua cách miêu tả về những nét đặc trưng của cảnh vật, nhịp sống sinh hoạt đặc trưng của con người xứ Bắc, gửi gắm những ấn tượng sâu sắc cùng nỗi nhớ thương của người con xa xứ:
+ Khắc hoạ cảnh vật, những nét thời tiết đặc trưng nhất của mùa xuân Bắc Bộ, đặc biệt là hình ảnh trăng tháng Giêng mang những nét riêng, không trộn lẫn.
+ Miêu tả hình ảnh con người trong rạo rực sức sống khi mùa xuân về.
+ Tái hiện lại nét đẹp trong văn hóa, phong tục của con người vào mùa xuân.
3. Sự kết hợp giữa yếu tố trữ tình và yếu tố tự sự
* Yếu tố tự sự:
– Kể lại hoạt động của con người khi vào xuân.
– Kể lại phong tục, cuộc sống của người Hà Nội trong dịp Tết, đặc trưng cho nếp sống của người dân Bắc Việt.
– Kể về cuộc sống giản dị thường nhật của con người khi kết thúc dịp Tết.
* Yếu tố trữ tình
– Từ ngữ/ Cụm từ giàu cảm xúc: Tôi yêu...; yêu nhất;...
– Hình ảnh giàu chất thơ:
+ Hình ảnh của thiên nhiên mùa xuân trước Rằm: sông xanh, núi tím; mưa riêu riêu, gió lành lạnh; tiếng nhạn kêu trong đêm xanh; tiếng trống chèo; câu hát huê tình;...
+ Hình ảnh thiên nhiên mùa xuân sau Rằm: nền trời trong trong có những làn sáng hồng; đêm sương; những bông hoa nắng rung rinh trong bể nước;...
+ Hình ảnh thiên nhiên cuối tháng Giêng: trời sáng lung linh như ngọc; cái trăng tháng Giêng, non như người con gái mơn mởn đào tơ; ánh trăng lúc ấy không vàng mà trắng như sữa, trong như nước ôn tuyền;...
– Câu cảm thán, câu hỏi tu từ:
+ Câu cảm thán: Ới ơi người em gái xoã tóc bên cửa sổ!
+ Câu hỏi tu từ:
++ Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con; ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân.
++ Em yêu mùa xuân có phải vì nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn? Chàng trai kia yêu mùa xuân, phải chăng là tại lúc đôi mùa giao tiễn nhau, chàng tưởng như nghe thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ rung động trong cuộc đổi thay thường xuyên của cuộc đời? Mà người thiếu phụ nọ ở chân trời góc biển yêu mùa xuân có phải vì đấy là mùa xanh nên hi vọng được trở về nơi bến đợi sông chờ để ngâm lại khúc bạc đầu với người ra đi chưa biết ngày nào trở lại?
– Biện pháp tu từ đặc sắc, giàu hình ảnh:
+ Phép so sánh giàu sức gợi: Y như những con vật nằm thu mình một nơi trốn rét thấy nắng ấm trở về thì lại bỏ ra để nhảy nhót kiếm ăn, anh cũng "sống" lại và thèm khát yêu thương thực sự.
=> Tái hiện lại chân thực, sống động những cảm giác, những cung bậc cảm xúc phong phú của lòng người mỗi dịp xuân về.
+ Biện pháp điệp: điệp từ ai, điệp cấu trúc ..... yêu mùa xuân.
– Giọng điệu trữ tình đầy da diết, thân thương => Càng gợi lên trong lòng người sức sống bất diệt của mùa xuân.
=> Các yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản kết hợp hài hoà, nhuần nhuyễn với nhau. Từ đó, nó làm nên đặc trưng của thể loại tuỳ bút.
* Tác dụng của sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và yếu tố trữ tình
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
Khắc hoạ vẻ đẹp của thiên nhiên, con người, cuộc sống, phong tục... miền Bắc khi xuân về qua tình yêu, nỗi nhớ của tác giả.
2. Nghệ thuật
– Ngòi bút tài hoa, lãng mạn; thể hiện cái tôi mê luyến mùa xuân.
– Ngôn ngữ giàu chất thơ và hình ảnh.
– Phát huy tối đa hiệu quả của các biện pháp tu từ.
– Có sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình.
