I. LÝ THUYẾT
1. Khái niệm
Lặp cấu trúc là biện pháp tu từ trong đó người viết, người nói lặp lại một kiểu cấu tạo ngữ pháp nhất định (có thể là một mô hình câu, một cách sắp xếp các thành phần câu) trong các câu văn hoặc câu thơ kế tiếp nhau.
2. Đặc điểm nhận diện
− Về hình thức: Các câu hoặc dòng thơ có sơ đồ cấu trúc giống nhau (ví dụ: cùng trật tự từ, cùng kiểu câu, cùng mô hình diễn đạt,...)
− Về vị trí: Thường xuất hiện ở các câu nối tiếp nhau hoặc các vế trong cùng một câu dài.
3. Hiệu quả nghệ thuật
− Tạo nhịp điệu: Làm cho lời văn, lời thơ trở nên cân đối, nhịp nhàng, có tính nhạc (đặc biệt trong thơ và văn xuôi chính luận).
− Nhấn mạnh nội dung: Khẳng định một ý tưởng, một đặc điểm hoặc một sự việc nào đó một cách mạnh mẽ, gây ấn tượng sâu sắc cho người đọc.
− Bộc lộ cảm xúc: Tăng sức biểu cảm, giúp người viết truyền tải các cung bậc cảm xúc (như sự thiết tha, hào hùng, u uất, hay khẳng định quyết tâm,...).
− Tính liên kết: Giúp các câu văn, đoạn văn kết nối chặt chẽ hơn về mặt logic và hình thức.
II. THỰC HÀNH
1. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ lặp cấu trúc trong những đoạn trích dưới đây.
a.
− Biểu hiện:
− Tác dụng:
+ Nhấn mạnh trạng thái cảm xúc mơ hồ, da diết của trăng và tiếng đàn.
+ Gợi nhịp điệu chậm, buồn, man mác; làm nổi bật không gian nghệ thuật đầy u hoài.
+ Tạo sự hoà quyện giữa "trăng" và "đàn", giữa cảnh vật và tâm trạng, tăng chất nhạc và chất thơ cho đoạn thơ.
b.
− Biểu hiện:
− Tác dụng:
+ Khẳng định mạnh mẽ tính chính nghĩa của cuộc đấu tranh và quyền độc lập của dân tộc Việt Nam.
+ Tăng tính logic và sức thuyết phục, nhấn mạnh từng luận điểm quan trọng.
+ Tạo nhịp điệu đanh thép, hùng hồn, thể hiện khí thế, ý chí và quyết tâm của toàn thể dân tộc.
+ Gây ấn tượng sâu sắc, khắc sâu vào nhận thức người đọc/ nghe về chân lí: Dân tộc Việt Nam xứng đáng được tự do và độc lập.
c. Gió, gió thổi rào rào.
Trăng, trăng lây chấp chới.
Trời tròn như buồm căng.
Tất cả lên đường mới.
Hồn ta cánh rộng mở
Đôi bên gió thổi vào,
Nghĩ những điều hớn hở
Như trời cao, cao, cao.
(Xuân Diệu, Gió)
− Biểu hiện: Lặp cấu trúc giữa hai dòng thơ "Gió, gió thổi rào rào./ Trăng, trăng lay chấp chới.".
− Tác dụng:
d. Rau cần, với cải bắp cho một tí rau răm vào, muối xổi, lấy ra ăn với thịt đông hay kho tàu, nó lạ miệng và có khi thú hơn cả dưa cải nữa... Nhưng ăn cháo ám mà không có rau cần thì... hỏng, y như thể là vào một khoảng vườn mà không có hoa, đi trong mùa xuân mà không thấy bướm.
(Vũ Bằng, Thương nhớ mười hai)
− Biểu hiện: Lặp cấu trúc vào một khoảng vườn mà không có hoa/ đi trong mùa xuân mà không thấy bướm.
− Tác dụng:
2. Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu.
Riêng những câu thơ
còn xanh
Riêng những bài hát
còn xanh
Và đôi mắt em
như hai giếng nước.
(Văn Cao, Thời gian)
a. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ lặp cấu trúc trong đoạn thơ trên.
− Lặp cấu trúc giữa hai dòng thơ: Riêng những câu thơ còn xanh/ Riêng những bài hát còn xanh.
− Tác dụng: Nhấn mạnh sự trường tồn của những giá trị tinh thần, nghệ thuật.
b. Cho biết cách diễn đạt "những câu thơ còn xanh", "những bài hát còn xanh" có gì đặc biệt.
