Thực hành đọc hiểu:
TẦNG HAI
Phong Điệp
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
− Xuất xứ: In trong tập truyện ngắn Kẻ dự phần (2008).
− Hoàn cảnh sáng tác:
+ Được viết khoảng những năm 2000.
+ Dựa trên trải nghiệm của chính tác giả Phong Điệp − câu chuyện khi tác giả còn trẻ, đi ở trọ trong gia đình của một người phụ nữ nhân hậu.
II. Khám phá văn bản
1. Đặc điểm của truyện kể
a. Cốt truyện
=> Cốt truyện nhẹ nhàng, không có kịch tính, cao trào.
b. Bối cảnh
− Không gian: Truyện diễn ra trong căn nhà hai tầng màu xanh ở Vân Hồ.
+ Tầng một: Là nơi Phan thuê trọ, gồm căn phòng chỉ 14m2 và căn bếp nhỏ.
+ Tầng hai: Nơi ở của gia đình chủ nhà gồm mẹ già, con trai và con dâu.
=> Các cảnh sinh hoạt chủ yếu được tái hiện qua âm thanh vọng từ tầng trên xuống phòng Phan, được cô hình dung trong đầu.
− Thời gian: Đan xen giữa hiện tại và quá khứ.
+ Hiện tại: Chiều tối, đêm khuya sau khi Phan đi làm về; sáng sớm vào ngày nghỉ.
+ Quá khứ: Dòng hồi tưởng của nhân vật Phan về quá khứ, về những kỉ niệm thân thương với gia đình.
c. Nhân vật
* Nhân vật người mẹ:
− Yêu gia đình:
+ Là người mẹ chồng tâm lý, thương con: Thể hiện qua các hành động, lời nói như dỗ dành con dâu đang mang thai khi cô khóc vì chồng tối muộn chưa về; hỏi han cô có đói không, có mỏi không, kéo chăn đắp cho cô đỡ lạnh; khi con dâu sắp sinh, bà lo lắng dặn dò các con đi đường cẩn thận.
+ Là người bà thương cháu: Thể hiện qua việc bà chăm sóc cháu cẩn thận, cười nói vui vẻ khi ngắm nhìn cháu.
− Tinh tế, hoà đồng: Khi thấy Phan đứng loay hoay, chưa dám lên, bà đã mở lời mời Phan lên nhà mình.
− Nhạy cảm, hoài niệm về quá khứ: "Nhiều lúc, vào giữa đêm khuya, bà ngủ mê − vừa khóc vừa nói.".
* Nhân vật Thắng − người con trai
− Là một người chồng yêu thương vợ, thể hiện trong các hành động quan tâm, chăm sóc vợ; dỗ dành khi vợ mang bầu.
− Là người con trai ngoan ngoãn, hiếu thảo, thể hiện qua việc anh luôn để ý, lo lắng cho mẹ. Khi thấy mẹ ngủ mê, anh luôn có mặt ngay lập tức, lay mẹ dậy.
* Nhân vật con dâu:
− Là người thấu hiểu, biết được công việc của chồng nên ở nhà, thay anh quán xuyến công việc, chăm sóc mẹ.
− Là người con dâu hiếu thảo, luôn quan tâm đến mẹ chồng. Khi nằm với mẹ, chị luôn dồn chăn cho mẹ.
d. Chủ đề
Chủ đề truyện được thể hiện qua cuộc sống của các nhân vật trong truyện và nhận thức của nhân vật Phan sau lần đầu đặt chân lên tầng hai của gia đình chủ nhà:
+ Cuộc sống của các nhân vật
+ Nhận thức của nhân vật Phan:
Nhìn thấy cuộc sống của những nhân vật mà Phan chỉ biết tới qua những thanh âm hằng ngày vọng xuống khi cô trở về căn phòng nhỏ, Phan chợt nhận ra "hạnh phúc giản dị hơn những gì cô tâm niệm.". Đây cũng chính là chủ đề của văn bản.
2. Đặc điểm của người kể chuyện
− Ngôi kể: Ngôi thứ ba.
− Điểm nhìn: Chủ yếu từ nhân vật Phan: Cô là người quan sát và bộc lộ cảm nghĩ về gia đình Thắng và hoàn cảnh sống của chính mình.
− Những chi tiết cho thấy cảm nghĩ của người quan sát:
+ Ban đầu, Phan chỉ tưởng tượng cuộc sống của những người trên tầng hai qua âm thanh. Lắng nghe những âm thanh, đặc biệt là những cuộc trò chuyện vọng xuống từ tầng hai, Phan cảm nhận được sự quan tâm giữa các thành viên, cô nằm im lìm trong bóng đêm, chạnh nhớ nhà.
=> Cuộc sống tình cảm của tầng hai khiến Phan nhớ tới gia đình mình và cảm thấy cô đơn nơi phố thị.
+ Lần đầu lên tầng hai, Phan nhận ra căn phòng thật giản dị. Vậy mà nó có thể tạo nên những âm thanh mới sống động làm sao. Phan thực sự ngạc nhiên. Hoá ra hạnh phúc giản dị hơn những gì cô tâm niệm.
+ Nhận ra điều đó, Phan liên tưởng đến hình ảnh mẹ, chị và gia đình ở quê: Cô lại chợt nhớ nhà đến cồn cào. Mẹ cô thường dậy sớm quạt bếp lò, nấu ấm nước nóng cho cha cô pha trà rồi làm bữa ăn sáng cho cả nhà. Khuôn mặt mẹ vì vậy mới sớm ra đã lấm tấm mồ hôi. Chị cả thì kéo chân và thổi hơi phù phù vào tai cô, môi chu lại thật đáng ghét. Rồi còn cả cái ngày mẹ cô đi vay nợ cho cô có tiền nộp học, hai mắt mẹ hoe hoe đỏ. Còn nữa...
=> Câu chuyện được kể từ điểm nhìn của Phan giúp tăng tính chân thực và sống động. Người đọc nhận ra sự thay đổi nhận thức của cô gái khi phát hiện hóa ra hạnh phúc không phải những gì xa xôi mà cô đang tìm kiếm, hạnh phúc giản dị vô cùng, ngay trong chính cuộc sống đời thường mà cô lỡ bỏ quên.
III. Tổng kết
1. Nội dung
Qua văn bản Tầng hai, tác giả Phong Thu muốn gửi gắm thông điệp về hạnh phúc: Hạnh phúc ở trong chính cuộc sống thường ngày, tuy giản dị nhưng vô cùng ấm áp, thân thương mà chúng ta chẳng cần tìm đâu xa.
2. Nghệ thuật
− Xây dựng cốt truyện nhẹ nhàng, xoay quanh cuộc sống đời thường.
− Sử dụng điểm nhìn từ nhân vật trong truyện.
− Có sự giao thoa, cộng hưởng giữa lời người kể chuyện và lời nhân vật.
− Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, gần gũi với đời sống.
