Đề thi thử tốt nghiệp THPT của sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau (tháng 4)

Câu 1. Thể thơ tự do.

Câu 2. Những từ ngữ, hình ảnh gắn liền với tuổi thơ và người mẹ được tác giả nhắc đến trong khổ thơ thứ nhất: cánh võng mẹ đưa, câu dân ca, bát cơm trắng, tay mẹ xới, nắng mưa, hạt ngọc.

Câu 3.

– Chỉ ra việc phá vỡ trật tự từ: đưa động từ Tạc lên đầu câu thơ.

– Hiệu quả:

+ Về nội dung: nhấn mạnh hình bóng quê hương đã in sâu, khắc vào tâm hồn của nhân vật trữ tình. Qua đó, câu thơ thể hiện nỗi nhớ quê hương tha thiết, không mờ phai dù nhân vật đã đi xa nhiều năm, khẳng định tình cảm bền chặt, không gì có thể thay thế được.

+ Về nghệ thuật: tạo âm hưởng mạnh mẽ, dứt khoát cho lời thơ, tăng sức gợi hình, gợi cảm.

Câu 4. 

Tình cảm của nhân vật trữ tình đối với quê hương được thể hiện trong đoạn trích:

– Tình yêu tha thiết, sâu nặng, gắn bó và biết ơn quê hương, trân trọng những giá trị bình dị của cội nguồn. Quê hương là nơi lưu giữ tuổi thơ, có hình bóng mẹ, câu dân ca, bát cơm đầu mùa và những kỉ niệm thân thương. Dù đã "quá nửa đời phiêu dạt tha phương", quê hương vẫn luôn chảy trong huyết quản, khắc sâu trong trái tim nhân vật.

– Từ tình cảm ấy, ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình: một con người sống ân nghĩa, thủy chung. Đồng thời, qua tình cảm sâu sắc của nhân vật, độc giả càng thêm yêu quê hương, xứ sở.

Câu 5.

Điểm tương đồng về ý nghĩa của hai ngữ liệu:

– Hai ngữ liệu đều có điểm tương đồng là cùng nói về giá trị của hạt gạo, bát cơm và nhắc nhở con người biết trân trọng thành quả lao động. Bát cơm tuy giản dị nhưng kết tinh từ nắng mưa, mồ hôi, vất vả, đắng cay của người lao động.

– Đều đề cao lòng biết ơn, nhắc nhở con người phải có thái độ trân trọng những giá trị bình dị nhưng thiêng liêng.

Câu 1 (2.0 điểm)

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề nghị luận; bảo đảm yêu cầu về hình thức, dung lượng

– Vấn đề nghị luận: phân tích cảm xúc của nhân vật "tôi" trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu.

– Hình thức: có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp,...

– Dung lượng: khoảng 200 chữ.

b. Yêu cầu cụ thể: Thí sinh triển khai đoạn văn theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận

b1. Phân tích cảm xúc của nhân vật "tôi" qua những bằng chứng dẫn từ đoạn trích ở phần Đọc hiểu

– Nỗi nhớ nhung, hoài niệm về mẹ và quê hương qua những hình ảnh bình dị, thiêng liêng thuở ấu thơ.

+ Những hình ảnh "cánh võng mẹ đưa", "bát cơm trắng đầu mùa", "câu dân ca êm đềm" gợi một tuổi thơ êm đềm, bình yên trong vòng tay mẹ.

+ Phép liệt kê cho thấy nhân vật luôn nhớ về những hình ảnh thân thuộc, gắn bó nơi quê hương.

– Sự xúc động khi nhận ra quê hương là người bạn đồng hành thân thuộc, là nơi lưu giữ những thăng trầm của một phần đời, là bến đỗ bình yên đón đợi "tôi" trở về sau bao năm tháng bôn ba, phiêu dạt.

+ Biện pháp tu từ nhân hoá "Quê hương ơi nơi lưu giữ phần đời/ Rong ruổi cùng tôi dọc dài đất nước" khẳng định quê hương là một phần không thể tách rời của nhân vật. Dù đi nhiều nơi, quê hương vẫn luôn đồng hành trong tâm tưởng.

+ Đặc biệt, khi "tóc trên đầu đã ngả màu sương", con người càng thấm thía hơn giá trị của quê nhà và tìm thấy sự "thanh thản giữa đường quê cất bước". Hình ảnh ấy cho ta nhận ra với nhân vật, quê hương là bến đỗ đầy yêu thương, chờ đón mỗi người con trở về trong vòng tay ấm áp.

– Tình yêu mãnh liệt với quê hương, nhận ra quê hương chính là máu thịt, khao khát "hoá thân" cùng quê hương.

+ Hình ảnh "Nơi huyết quản rần rật dòng máu đỏ" kết hợp với phép đảo ngữ nhấn mạnh sự khắc ghi, tình yêu sâu sắc, bền chặt của nhân vật trữ tình dành cho nơi mình sinh ra và lớn lên. Đó mãi mãi là những kí ức thân thương, tươi đẹp không thể phai mờ.

+ Những từ ngữ cùng trường liên tưởng như "huyết quản", "dòng máu đỏ", "trái tim" được sử dụng nhằm nhấn mạnh tình cảm thiêng liêng của nhân vật với quê hương.

=> Qua đoạn trích, nhân vật "tôi" hiện lên với cảm xúc bồi hồi, xúc động, nhớ thương và yêu quê hương tha thiết. Quê hương không chỉ là nơi "chôn nhau cắt rốn" mà còn là cội nguồn tâm hồn, là phần đời mãi mãi khắc sâu trong trái tim con người.

b2. Đánh giá được cảm xúc của nhân vật "tôi"

– Cảm xúc của nhân vật "tôi" được thể hiện chân thành, sâu lắng và có sự vận động hợp lí. Mạch cảm xúc không chuyển biến đột ngột mà đi từ nỗi nhớ tuổi thơ, nhớ mẹ, đến niềm xúc động khi trở về quê hương, rồi lắng sâu thành tình yêu quê hương máu thịt, bền chặt.

– Cách thể hiện cảm xúc ấy góp phần làm nổi bật nội dung, tư tưởng của đoạn trích: Quê hương là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn con người, là nơi lưu giữ kí ức, tình mẹ và những giá trị bền vững của đời sống. Dù con người có đi xa, có trải qua "quá nửa đời phiêu dạt tha phương", quê hương vẫn luôn hiện diện trong trái tim.

– Giọng thơ thiết tha trìu mến, ngôn ngữ giàu sức biểu cảm, hình ảnh thơ mộc mạc và giàu sắc thái triết lý,...

b3. Sáng tạo

– Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án có sức thuyết phục.

– Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.

Câu 2 (4.0 điểm)

a. Yêu cầu chung: Xác định đúng vấn đề nghị luận; đảm bảo yêu cầu về dung lượng và sử dụng bằng chứng

– Vấn đề nghị luận: ý nghĩa của những điều bình dị trong hành trình trưởng thành của tuổi trẻ.

– Dung lượng: khoảng 600 chữ.

– Dẫn chứng: từ thực tế đời sống và văn bản ở phần Đọc hiểu.

b. Yêu cầu cụ thể: Thí sinh triển khai bài viết theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận

b1. Viết được mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội

– Mở bài: giới thiệu được vấn đề nghị luận.

– Kết bài: khẳng định được vấn đề nghị luận.

b2. Giải thích được vấn đề nghị luận

– Những điều bình dị là những điều nhỏ bé, gần gũi, quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

– Hành trình trưởng thành là quá trình con người trở nên chín chắn hơn trong nhận thức, hành động.

=> Khẳng định những điều bình dị có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình trưởng thành của mỗi người cả về nhân cách lẫn trí tuệ.

b3. Phân tích, chứng minh được vấn đề nghị luận

– Giữ cho tâm hồn trong sáng, bình yên: Giữa xã hội hiện đại với nhiều cám dỗ, áp lực và sự cạnh tranh, con người rất dễ bị cuốn theo lối sống thực dụng, chạy theo danh vọng, vật chất mà quên mất những giá trị căn bản. Những điều bình dị giúp giữ cho tâm hồn luôn được trong sáng, bình yên giữa những khó khăn, áp lực ấy. Khi biết trân trọng một bữa cơm gia đình, một lời động viên của cha mẹ, tình bạn chân thành hay những kỉ niệm nơi quê nhà, người trẻ sẽ có một điểm tựa tinh thần vững chắc. Đồng thời, những điều giản dị ấy nhắc nhở họ sống tử tế, biết yêu thương, không đánh mất bản thân và không bị "hoà tan" giữa dòng đời xô bồ.

– Góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và rèn luyện bản lĩnh cho tuổi trẻ: Từ những việc nhỏ như biết quan tâm người thân, biết cảm ơn, biết xin lỗi, biết trân trọng công sức lao động của người khác, con người dần hình thành nhân cách tốt đẹp. Chính những giá trị giản đơn ấy giúp tâm hồn người trẻ thêm phong phú, giàu cảm xúc, khiến họ biết đồng cảm và sẻ chia. Đồng thời, chúng cũng tạo nên sức mạnh nội tâm để mỗi người vượt qua khó khăn. Một người có nền tảng yêu thương từ gia đình, quê hương, thầy cô, bạn bè sẽ dễ có niềm tin để đứng dậy sau thất bại, không buông xuôi trước thử thách.

– Là cơ sở giúp người trẻ tạo nên những điều lớn lao: Thành công không tự nhiên xuất hiện từ những khát vọng xa vời, mà được xây dựng từ những hành động nhỏ bé, bền bỉ mỗi ngày. Một ước mơ lớn bắt đầu từ sự chăm chỉ trong từng bài học, một nhân cách đẹp được hình thành từ những thói quen sống tử tế, một con người trưởng thành bắt đầu từ việc biết yêu thương và biết ơn những gì gần gũi quanh mình. Vì vậy, điều bình dị không đối lập với điều lớn lao, mà chính là nền móng để tuổi trẻ vươn tới những giá trị cao đẹp hơn trong cuộc đời.

=> Từ đó, khi biết được ý nghĩa của những điều bình dị, mỗi người trẻ sẽ biết trân trọng cuộc sống thường ngày và phát triển bản sắc cá nhân. Khi người trẻ biết trân trọng những điều bình dị, họ sẽ là sợi dây kết nối nhân văn, biến mỗi cá nhân thành một mắt xích gắn kết, cùng xây dựng một cộng đồng nhân ái và bền vững.

b4. Mở rộng, nâng cao được vấn đề nghị luận và rút ra bài học

– Mở rộng, nâng cao vấn đề nghị luận: trân trọng những điều bình dị không đồng nghĩa với tầm thường, thiếu ý chí cầu tiến; phê phán những người chạy theo ảo tưởng, phù phiếm mà quên mất những điều nhỏ bé trong cuộc sống.

– Rút ra bài học: rèn luyện từ việc nhỏ, trân trọng những điều giản dị, sống nhân văn, biết cống hiến trên con đường trưởng thành.

b5. Sáng tạo

– Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án nhưng có sức thuyết phục.

– Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.