Đọc văn bản và thực hiện yêu cầu.

KIM TIỀN
(Trích)

(Tóm tắt vở kịch: Trần Thiết Chung vốn là một người có tài, quyết chí sống thanh bạch bằng nghề văn, coi khinh mọi sự phú quý ở đời. Cự Lợi − một chủ thầu − là bạn thân thiết với Trần Thiết Chung, đã năm lần bảy lượt đến nhà và khuyên Trần Thiết Chung nên dùng tài năng của mình để kiếm tiền, nhằm lo cho vợ con đỡ khổ...)

ÔNG CỰ LỢI – Lúc nào tôi cũng chỉ thấy bác sống ở trong cõi mơ mộng. Ở đời này, không thể thế được đâu, bác ạ. Bác nghe tôi, chớ có mơ hồ mãi như vậy. Bao giờ tôi cũng thấy bác túng bần… Bác ơi! Bác phải nhớ cho rằng anh em mình sống ở nhị thập thế kỉ, không thể như ông Nhan Hồi⁽¹⁾ ăn cơm nguội, uống nước lã, gối đầu khuỷu tay được…

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Sung sướng thay những người không cần thiết gì hết!

ÔNG CỰ LỢI – Tôi xin cãi câu ấy: Sung sướng thay những người muốn gì được nấy! Bác cứ cố chấp quá thành ra ương, gàn. Bác giận tôi xin chịu, tôi cứ nói. Không những tôi mà mọi người trên mặt đất này ai cũng phải nhận rằng tiền là huyết mạch. Không có tiền không thể sống được. Mà bác ạ, tiền vị tất đã là xấu xa, bỉ ổi? Tiền mà biết dùng là một cái lợi khí, có thể làm được chán vạn việc từ thiện, danh nghĩa, cao thượng.

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Vâng, tôi biết thế lắm chứ, nhưng như ý tôi, ở cái đất nước này, nếu muốn cho có tiền, muốn làm giàu, trừ phi bóc lột kẻ nghèo khó, hút máu hút mủ kẻ túng thiếu, không còn có cách gì nữa.

ÔNG CỰ LỢI – Giời ơi! Bác cố chấp đến thế thì tôi cũng không còn nói thế nào được nữa. Nhưng này, bác này, còn cái thuyết này, bác bảo sao: người ta sinh ra ở đời, đội trời đạp đất, ai cũng phải có cái chí phấn đấu. Trước hết phấn đấu để sống đã này, sau phấn đấu để có một cái địa vị hơn người. Trong sự cạnh tranh, tiền là một sức mạnh vô cùng. Bác nghĩ kĩ mà xem, bao nhiêu tài năng của bác sẽ vì sự túng quẫn mà tiêu ma hết. Bác nghe tôi, đổi chí hướng đi…

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Tôi nghe bác nói từ nãy đến giờ thì hình như hôm nay bác đến để cảm hoá tôi có phải không ạ?

ÔNG CỰ LỢI – Không những một hôm nay mà lần nào tôi gặp bác, tôi cũng đều rắp tâm như thế cả, ấy cũng chỉ vì tôi tiếc cái tài của bác. Nếu bác không câu nệ, cố chấp thì ngày nay, công danh, sự nghiệp của bác cũng chẳng kém gì ai rồi. Tôi nói thật, bao nhiêu công việc bác trù tính, chỉ vì tiền mà thất bại. Bao nhiều điều thất vọng của bác chỉ vì tiền mà ra cả. Thế mà bác cứ khinh rẻ tiền, không chịu kiếm tiền. Bác nghe tôi, không có tiền việc gì cũng hỏng hết.

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Thế nghĩa là mục đích ở cái đời này là kiếm tiền, có phải không thưa bác?

ÔNG CỰ LỢI – Vâng, chính thế. Phải có tiền trước đã rồi muốn làm gì mới có thể làm được. Tôi biết, bác coi tiền là phân, là bẩn, là rác, nhưng bác ơi, phân, bẩn, rác là những vật ô uế bẩn thỉu thật đấy, nhưng phân, bẩn, rác cũng lại là những vật liệu rất quý. Bác chớ có khư khư đứng về một phương diện mà nhầm to. Không nhờ phân, nhờ bẩn, nhờ rác thì làm gì có những bông lúa nặng trĩu, những tàu rau xanh ngát, những bông hoa ngào ngạt.

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Vâng, vâng, bác ví đúng lắm, tôi xin bái phục cái tài biện bạch của bác. Ai dám bảo bác không phải là một nhà thi sĩ của kim tiền. Vâng, có thể dùng phân bẩn để bón những bãi đất hoang, những đồng cỏ xanh để làm thành vườn, thành ruộng phì nhiêu được. Có thể đem tiền mà vãi lên những hoang đảo để làm ra những tỉnh thành nguy nga, rực rỡ được. Tôi biết lắm chứ. Nhưng đối với tôi, phân bẩn tuy dùng được việc đấy, chỉ hiềm rằng kiếm ra nó, thu nhập được nó thì nhơ lắm, nhớp lắm. Sao cho tránh khỏi không dấn thân vào chỗ hôi tanh, u ám.

ÔNG CỰ LỢI (Hơi phật ý vì thấy bạn nói tràn không nể mặt mình) – Tôi xin lỗi bác, bác nói thế khó quá. (Cười gằn) Có lẽ vì bác đã gặp nhiều việc bất đắc chí thành ra chua chát.

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Không, không, tôi chả cay đắng, chua chát gì hết. Ý tưởng của tôi thế nào, tôi nói thế. Bao giờ cũng vậy, hễ mình càng tham muốn nhiều thì cái gánh hệ luỵ càng nặng. [...] Tôi nhất quyết tránh xa cái vòng cầu danh, trục lợi.

ÔNG CỰ LỢI – Vâng, tôi xin bái phục cái gan của bác. Nhưng bác này, giá bác chỉ có một mình bác thì tôi chả dám phản đối, nhưng bác không có quyền để những người thân yêu của bác cực nhọc. Bác nghe tôi, đừng mơ hồ, ngang ngạnh nữa…

ÔNG TRẦN THIẾT CHUNG – Bác có ý kiến của bác, tôi có ý kiến của tôi, chúng ta cứ cãi vã với nhau như thế này, không bao giờ có thể xong được. Âu là bác thích giàu có, sang trọng, bác đã được toại chí rồi đấy; còn tôi, tôi ưa cái đời giản dị tầm thường, bác cứ mặc tôi…

(1) Nhan Hồi: Học trò xuất sắc của Khổng Tử, luôn sống vui vẻ với cảnh nghèo khó của mình.

(Trích vở kịch Kim tiền, Vi Huyền Đắc, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 24,
NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000, Tr.412-414)

Đọc báo cáo dưới đây và trả lời các câu hỏi.

TÂM LÝ TỰ TI CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1. Đặt vấn đề

Trong xã hội hiện đại, giới trẻ có nhiều cơ hội để học tập, phát triển và thể hiện bản thân. Tuy nhiên, bên cạnh những bạn năng động, tự tin, vẫn còn không ít học sinh mang tâm lý tự ti, luôn cảm thấy mình kém cỏi hơn người khác. Hiện tượng này xuất hiện ngày càng rõ ở môi trường học đường, đặc biệt ở lứa tuổi trung học phổ thông – giai đoạn các em đang hình thành nhân cách và ý thức về bản thân. Từ thực tế đó, nhóm chúng tôi chọn đề tài "Tâm lý tự ti của học sinh trung học phổ thông" nhằm tìm hiểu nguyên nhân, biểu hiện và đề xuất giải pháp giúp các bạn học sinh thêm tự tin trong học tập và cuộc sống.

2. Giải quyết vấn đề

a. Phương pháp nghiên cứu

Nhóm tiến hành khảo sát 100 học sinh khối 11 tại Trường THPT Nguyễn Trãi bằng hình thức phiếu hỏi trực tuyến và phỏng vấn ngắn.

b. Kết quả khảo sát

− 68% học sinh cho biết từng cảm thấy tự ti về bản thân ở mức độ nhất định.

− 45% cho rằng nguyên nhân chính là do so sánh bản thân với người khác (về học lực, ngoại hình, điều kiện gia đình).

− 30% bị ảnh hưởng bởi mạng xã hội, thường cảm thấy mình “không đủ tốt” khi nhìn thấy thành công của người khác.

− 25% thừa nhận từng ngại phát biểu hoặc tránh tham gia hoạt động tập thể vì sợ bị đánh giá.

c. Phân tích nguyên nhân và biểu hiện

Tâm lý tự ti bắt nguồn từ nhiều yếu tố: Áp lực học tập, sự kỳ vọng của gia đình, thiếu kỹ năng giao tiếp, hoặc ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội. Biểu hiện phổ biến là im lặng trong lớp, né tránh phát biểu, không dám thể hiện ý kiến cá nhân, hoặc thường xuyên so sánh mình với người khác và cảm thấy kém cỏi.

d. Đề xuất giải pháp

− Nhà trường cần tăng cường hoạt động ngoại khóa, tạo cơ hội để học sinh thể hiện năng lực, khám phá thế mạnh bản thân.

− Gia đình nên động viên con em bằng thái độ tích cực, tránh so sánh với người khác.

− Bản thân học sinh cần học cách chấp nhận khuyết điểm, rèn luyện kỹ năng giao tiếp và xây dựng niềm tin vào bản thân qua những thành công nhỏ hằng ngày.

3. Kết luận

Kết quả khảo sát tại Trường THPT Nguyễn Trãi cho thấy, tâm lý tự ti là vấn đề khá phổ biến ở học sinh hiện nay. Dù không phải ai cũng bị ảnh hưởng nặng nề, nhưng nếu không được quan tâm và định hướng đúng, nó có thể khiến các bạn thu mình, đánh mất cơ hội phát triển. Mỗi học sinh cần học cách yêu thương bản thân, dám thể hiện chính mình và tin rằng ai cũng có giá trị riêng. Khi vượt qua được sự tự ti, thế hệ trẻ Việt Nam sẽ tự tin hơn để học tập, cống hiến và khẳng định bản thân trong tương lai.

(Tổng hợp)