CHUYÊN ĐỀ 3: ĐỌC, VIẾT, GIỚI THIỆU MỘT TẬP THƠ, MỘT TẬP TRUYỆN NGẮN HOẶC MỘT TIỂU THUYẾT
PHẦN 1: PHƯƠNG PHÁP ĐỌC MỘT TẬP THƠ, TẬP TRUYỆN NGẮN
HOẶC MỘT TIỂU THUYẾT
I. TÌM HIỂU VỀ CÁCH ĐỌC
1. Tìm hiểu thông tin khái quát về cuốn sách
Để nắm được thông tin ban đầu của một tập thơ, tập truyện hay cuốn tiểu thuyết, cần chú ý:
-Nhan đề cuốn sách, tên tác giả, nhà xuât bản,,hình ảnh được vẽ/chụp
-Năm xuất bản, chân dung tác giả hay phần giới thiệu khái quát về tác giả,tác phẩm
-Mục lục
-Lời giới thiệu hoặc lời nói đầu, lời tựa
Ví dụ: Với tập truyện ngắn Con mèo của Phu-gi-ta (Foujita) của nhà văn Nguyễn Quang Sáng, các thông tin sau cần được ghi chép:
-Nhan đề tập truyện ngắn: Con mèo của Phu-gi-ta.
-Tác giả: Nguyễn Quang Sáng.
-Tập truyện ngắn được xuất bản năm 2020, nằm trong tủ sách Tác phẩm chọn lọc của NXB Kim Đồng.
- Bìa 1: tên tác giả, tác phẩm, hình ảnh minh họa con mèo.
- Bìa 2: Giới thiệu về nhà văn Nguyễn Quang Sáng.
- Bìa 3: Giới thiệu một số tác phẩm chính trong sự nghiệp của nhà văn Nguyễn Quang Sáng.
- Bìa 4: trích dẫn 1 số nhận định của nhà thơ Tràn Đăng Khoa về nhà văn Nguyễn Quang Sáng .
- Mục lục đặt ở đầu sách, cho biết sách có 2 phần:
+ P1. Bài học tuổi thơ gồm có 9 truyện ngắn
+P2. Thế võ gồm 11 truyện ngắn.
-Cuốn sách có 232 trang, khổ sách 14cm x22,5cm
2. Đọc từng tác phẩm cụ thể
a. Đọc từng bài trong tập thơ
Khi đọc từng tác phẩm cụ thể thì cần ghi nhanh những thông tin sau:
- Nội dung cảm xúc của bài thơ:đề tài,vấn đề, nhât vật trữ tình
- Thể thơ, số câu thơ
- Từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu, biện pháp nghệ thuật,
- Thông điệp bài thơ...
VD: khi đọc bài thơ Đồng chí trong tập thơ Đầu súng trăng treo của Chính Hữu cần ghi chép những nội dung sau:
Đồng chí
(Chính Hữu)
Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau.
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ
Đồng chí!
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh,
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay!
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
- Đề tài: ca ngợi tình đồng chí, đồng đội thắm thiết, sâu nặng của những người lính cách mạng. Đồng thời hiện lên hình ảnh chân thực, giản dị mà cao đẹp của anh bộ đội cụ Hồ thời kì kháng chiến chống Pháp.
- Thể thơ: tự do,số câu thơ:20 câu
-Bài thơ nói về tình đồng chí, đồng đội thắm thiết, sâu nặng của những người lính cách mạng dựa trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ và lí tưởng chiến đấu. Tình đồng chí góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh và phẩm chất của những người lính cách mạng. Qua đó hiện lên hình tượng chân thực, giản dị mà cao đẹp của anh bộ đội cụ Hồ thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Bài thơ thành công về nghệ thuật bởi thể thơ tự do linh hoạt, các chi tiết, hình ảnh được sử dụng mang tính tiêu biểu, chân thực, ngôn ngữ cô đọng, giản dị và giàu sức biểu cảm.
b. Đọc từng bài trong tập truyện ngắn, đọc tiểu thuyết:
Khi đọc từng tác phẩm cụ thể trong tập truyện ngắn,đọc tiểu thuyết thì cần ghi nhanh những thông tin sau:
- Đề tài
- Cốt truyện
- Nhân vật (chính, phụ)
- Người kể chuyện
- Bối cảnh
-Ngôn ngữ
- Thông điệp...
VD: Đọc tác phẩm Chữ người tử tù trong tập truyện Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân cần ghi chép những thông tin sau:
- Đề tài: viết về thú chơi chữ đẹp- một nét đẹp tinh thần, một thú chơi tao nhã, thanh cao của các nhà nho
-Huấn Cao là người cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình nên bị kết án tử hình. Trước khi chịu án chém, ông bị đưa đến giam tại một nhà tù. Khi trát gửi đến nhà tù, biết trong danh sách có ông Huấn Cao, người nổi tiếng viết chữ đẹp, viên quản ngục đã cho thầy thơ lại bảo người quét dọn phòng giam nơi Huấn Cao và những người tử tù sẽ ở. Trong những ngày Huấn Cao ở tù, viên quản ngục đã biệt đãi ông và những người đồng chí của ông. Sở nguyện của viên quản ngục là xin được chữ viết của Huấn Cao. Lúc đầu, Huấn Cao tỏ ý khinh miệt viên quản ngục, nhưng khi hiểu được tấm lòng viên quản ngục, ông đã quyết định cho chữ vào cái đêm trước khi ông bị xử chém. Trong đêm cho chữ, ông Huấn cao tay viết như rồng bay phượng múa trên tấm lụa bạch còn viên quản ngục và thầy thơ lại thì khúm núm bên cạnh. Sau khi cho chữ, ông Huấn Cao khuyên viên quản ngục về quê để giữ cho "thiên lương" trong sáng. Viên quản ngục nghe lời khuyên của ông Huấn Cao một cách kính cẩn kẻ mê muội này xin bái lĩnh.
-Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công hình tượng Huấn Cao – môt con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang bất khuất. Qua đó nhà văn thể hiện quan niệm về cái đẹp, khẳng định sự bất tử của cái đẹp và bộc lộ thầm kín tấm lòng yêu nước
-Tình huống truyện độc đáo; nghệ thuật dựng cảnh, khắc họa tính cách nhân vật, tạo không khí cổ kính, trang trọng; trong việc sử dụng thủ pháp đối lập và ngôn ngữ giàu tính tạo hình...
c. Đánh giá chung về một tập thơ, một tập truyện ngắn hoặc một tiểu thuyết.
Sau khi đọc xong một tập thơ, một tập truyện hay tiểu thuyết cần hệ thống hóa lại bằng cách khái quát những nét chung nhất ở từng phương diện:
-Giá trị chung của tác phẩm
-Những nét riêng,cái mới của tác phẩm
-Vị trí,ý nghĩa của tác phẩm
- Nội dung, tư tưởng, những yếu tố nổi bật về phương diện nghệ thuật.
