MUỐI CỦA RỪNG
(Nguyễn Huy Thiệp)
(Phần 2)
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
3. Sự thay đổi điểm nhìn, sự kết nối giữa lời người kể chuyện và nhân vật
=> Lời người kể chuyện có giọng điệu khách quan, bao quát câu chuyện.
+ Lời nhân vật:
++ “– Chạy đi!” (Lời ông Diểu nói với con khỉ cái)
=> Lời thoại cho thấy những biến đổi phức tạp, mâu thuẫn trong nội tâm ông Diểu.
++ “Đồ gian dối, mày chứng minh tấm lòng cao thượng hệt như một bà trưởng giả! Sự tan rã đạo đức bắt đầu từ những tấn kịch thế này, lừa ông sao được?”
=> Hình thức là lời người kể chuyện, giọng điệu là lời nhân vật cho thấy sự đau đớn, tức giận hổ thẹn trong nội tâm ông Diểu.
– Tác dụng của sự kết hợp lời của người kể chuyện và lời của nhân vật:
4. Ý nghĩa hình tượng “Muối của rừng” và thông điệp của truyện ngắn
– “Muối của rừng” có thể hiểu là “sự kết tinh của rừng”, là những điều trân quý được kết tinh.
+ “Muối của rừng” có thể là gia đình khỉ. Chúng đại diện cho bản năng sinh tồn trong tự nhiên, cho sự hi sinh để bảo vệ đồng loại.
+ “Muối của rừng” có thể là hình ảnh hoa tử huyền 30 năm mới nở một lần, biểu tượng của sự ấm no, hạnh phúc.
+ Hình ảnh “muối của rừng” bàng bạc trong suốt tác phẩm, đó có thể là khi ông Diểu “cay cay sống mũi”, nhận thức “một nỗi buồn tê tái đến tận đáy lòng”, khi ông hiểu rằng “hoá ra ở đời trách nhiệm đè lên từng sinh vật quả thật nặng nề”, khi con khỉ đực “nghiêng đôi mắt ươn ướt nhìn ông”, “đôi mắt đờ dại nhìn ông cầu khẩn”,...
=> “Muối của rừng” chính là kết tinh của quá trình đấu tranh của cái thiện chiến thắng cái ác trong mỗi con người ở bất kì hành trình nào, tình huống nào.
– Thông điệp:
5. Đánh giá về sức hấp dẫn của truyện ngắn
– Nội dung:
+ Câu chuyện có kết cấu đơn giản là cuộc đối đầu giữa con người (ông Diểu) và đôi khỉ. Ông Diểu đại diện cho thế giới văn minh, được trang bị đầy đủ thì hai vợ chồng khỉ là hiện thân của thiên nhiên.
+ Câu chuyện hấp dẫn ở chỗ ít nhân vật, tưởng chừng đơn giản, nhưng lại là quá trình biến đổi tính cách, con người ông Diểu từ ý định phá huỷ thiên nhiên đến cứu rỗi và trở về với thiên nhiên. Theo dõi quá trình đó, ta mới nhận thấy câu chuyện hấp dẫn và đem đến nhiều ý nghĩa sâu sắc.
+ Câu chuyện nhắn gửi nhiều bài học quý giá về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên; phê phán ảo tưởng chiếm hữu, thống trị tự nhiên; đề cao đức hiếu sinh, lòng trân trọng cuộc sống;…
– Nghệ thuật:
+ Điểm nhìn ngôi thứ ba hạn tri: Khách quan, giúp bao quát câu chuyện.
+ Xây dựng nhân vật gia đình khỉ – ông Diểu trong thế vừa tương phản đối lập, vừa soi chiếu, thức tỉnh: Độc đáo, giàu giá trị nhận thức.
+ Kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời nhân vật: Sinh động, mang tính đối thoại.
+ Các hình ảnh giàu tính biểu tượng: Gia đình khỉ, vực thẳm, mưa xuân, hoa tử huyền, trạng thái khoả thân của ông Diểu,…
6. So sánh với “Chiều sương”
– Giống:
– Khác:
| Chiều sương | Muối của rừng |
Đối tượng tự nhiên | Biển cả. | Rừng núi. |
Tác động với tự nhiên | Thụ động (thiên nhiên tấn công con người). | Chủ động (con người tấn công thiên nhiên). |
Thái độ của con người | – Xem tự nhiên là nguồn sống. – Từ sợ sệt đến chai lì, quen thuộc trước những bất trắc của tự nhiên. | – Xem tự nhiên là thú vui. – Ban đầu áp đặt những suy nghĩ của mình lên tự nhiên, về sau được cảm hoá và trở về với bản chất thiện lượng, hoà hợp và yêu mến tự nhiên. |
Lí giải | Chiều sương được viết dưới một cái nhìn nhân văn về biển cả – quê hương Bùi Hiển, chan chứa yêu thương về con người, không nhằm mục đích phân tích, lí giải, đi sâu vào mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Việc miêu tả sự bất trắc của tự nhiên chỉ là cái cớ để nói lên lòng thông cảm sâu sắc với những con người bình thường, có số phận không may mắn (có thể đọc thêm bút kí Bám biển cũng của nhà văn). | – Muối của rừng có thể được xem là một trong những tác phẩm đầu tiên của văn học đương đại Việt Nam viết về sinh thái. Tác giả chú tâm miêu tả quá trình tương tác giữa con người và tự nhiên và được thiên nhiên chữa lành những thành kiến, suy nghĩ tiêu cực của con người. Vì lẽ đó mà Muối của rừng được phân tích và lí giải kĩ hơn mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. – Giai đoạn Nguyễn Huy Thiệp sáng tác là thời kì những vấn đề sinh thái đang được đặt ra nghiêm trọng nên tác giả xoáy sâu vào đề tài này. |
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
Truyện kể về bối cảnh đi săn trong rừng của nhân vật Diểu qua đó gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về nạn săn bắt động vật trái phép. Con người cần có ý thức bảo vệ các loài động vật nói riêng và thiên nhiên nói chung.
2. Nghệ thuật
– Tình tiết hấp dẫn, xung đột, kịch tính.
– Tổ chức trần thuật và cách kể chuyện linh hoạt, đa điểm nhìn, xen kẽ giữa lời người kể chuyện và lời nhân vật.
– Xây dựng những chi tiết, hình ảnh tiêu biểu, gợi mở nhiều thông điệp quý giá.
3. Cách đọc văn bản truyện ngắn
– Xác định ngôi kể, điểm nhìn, nhân vật.
– Tóm tắt được cốt truyện.
– Xác định lời người kể chuyện, lời của nhân vật.
– Nhận xét được không gian, thời gian trong truyện.
– Nhận xét được đặc sắc của văn bản truyện.
