II. Luyện tập và vận dụng

1. Đọc

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Rừng cháy

[...] Quanh co trong rừng, chẳng biết đâu là đâu, thế mà chỉ chừng một giờ sau tía nuôi tôi đã dắt tôi ra đúng chỗ cây tràm chúng tôi ngồi nghỉ ăn cơm chiều bữa trước...

Những ngày nắng ráo như hôm nay, rừng khô hiện lên với tất cả vẻ uy nghi tráng lệ của nó trong ánh mặt trời vàng óng. Những thân cây tràm vỏ trắng vươn thẳng lên trời, chẳng khác gì những cây nến khổng lồ, đầu lá rũ phất phơ như những đầu lá liễu bạt ngàn [...]. Mùi hương ngòn ngọt nhức đầu của những loại hoa rừng không tên tuổi đằm vào ánh nắng ban trưa, khiến con người dễ sinh buồn ngủ và sẵn sàng ngả lưng dưới một bóng cây nào đó, để cho cảm giác mệt mỏi chốn rừng trưa lơ mơ đưa mình vào một giấc ngủ chẳng đợi chờ...

Tôi đã ngủ một giấc dài như vậy, sau khi tía con chúng tôi đã lấy mật đầy vào hai thùng sắt tây. Cái gùi bé của tôi cũng vừa chất vun gọn những bánh sáp trắng muốt mà tôi đã tỉ mẩn vắt thành những cục tròn tròn như trứng ngỗng.

Tôi ngồi tựa lưng vào một thân cây lá rậm xùm xoà, lơ mơ nhìn những làn tơ nhện mỏng tang rung rung trong ánh nắng. Trong vắng lặng mệt mỏi của rừng đã xế chiều, mọi tiếng động chung quanh tôi đều nghe như không rõ rệt, đều bị nén lại, không một chút âm vang, một thứ vắng lặng mơ hồ rất khó tả. Tôi còn đang chăm chú nghe tiếng quạt cánh của một con ong vàng mà không thấy nó đâu, thì bỗng nghe tiếng động cơ gào rú chuyển động rung trời.

Ba chiếc tàu bay của giặc Pháp bay vút qua bên trên khu rừng chúng tôi đang lấy mật. Chúng bay rất thấp, là là trên ngọn cây, khi tôi vừa kịp nghe thì chúng đã tới rồi [...]. Lửa chớp chớp. Súng liên thanh nã đạn xuống rừng nghe inh tai chát óc. Rồi hàng loạt bom nổ ầm ầm, chuyển động cả một vùng rừng ban nãy còn lặng phắc như tờ. Đất dưới chân tôi rung rinh như chực sụp xuống. [...]

– An ơi! Nằm xuống mau. Nó thả cái gì đen đen xuống kia. Nó thả... – Tía nuôi tôi chưa nói dứt câu, vội đẩy tôi nằm gí xuống cỏ. [...] Hai khuỷu tay tôi chống xuống đất đỡ bộ ngực lên, đầu cúi gằm xuống trước, tôi dán sát thân mình vào đất như con thằn lằn. Nếu có bom nổ gần cũng khỏi bị dội tức ngực vì sức chấn động. Phựt... Phựt... Phựt... Tiếng gì vậy? Sao không nghe tiếng nổ?

– Chắc là bom lép, đừng ngóc đầu dậy nghe con! – Tía nuôi tôi vừa bảo tôi như vậy, trong lúc tôi chưa kịp ngóc đầu lên thì bỗng nghe tía nuôi tôi hét một tiếng gọi: "An ơi!". Chưa bao giờ tôi nghe ông kêu to như vậy, một thứ tiếng kêu rụng rời, đầy khủng khiếp, kinh hoàng.

– Giặc đốt rừng, con ơi! – Tía nuôi tôi tay vớ chiếc nỏ, tay lôi tôi nhỏm dậy.

Một màn khói đen cuồn cuộn dựng lên trên dãy rừng dọc dài theo sông. [...] Tiếng động cơ vẫn gào rú khủng khiếp trên đầu chúng tôi. Chúng không bắn nữa... Chỉ nghe tiếng phựt... phựt... Lửa cháy khắp bốn phía rồi. [...]

– Làm sao khiêng hai thùng mật, tía ơi! – Tôi tiếc của, kêu lên.

– Chạy thoát thân đã! – Tía nuôi tôi vất cái nón đang đội trên đầu xuống, tay chỉ cầm chiếc nỏ lôi tôi chạy ngược hướng gió, nơi ngọn lửa bắt đầu tràn đến chúng tôi...

– Lửa dày ở đó... Đừng về phía đó, tía ơi!

– Thoát ra mau. Cố lên. May ra thì còn kịp...

[...] Hốt nhiên, tôi nghe có nhiều tiếng chân chạy dồn dập trên đất, như tiếng giày khua.

– Tía ơi, Tây đuổi sau lưng nhiều quá!

– Tây đâu mà Tây. Cứ chạy đi!

Mặc cho tía tôi quát, tôi vẫn cứ ngoái đầu trông lại. Trời ơi, không phải Tây. Trong khói mù nhô ra một con heo đầu đàn, cao gần bằng con bò, lông gáy dựng ngược, mũi ngước lên thở phì phì làm cho hai cái nanh dài chỗ khoé mép vươn ra như hai lưỡi dao găm. Rồi vun vút tràn đến một bầy heo rừng, con lớn con bé tranh nhau chạy, sống lưng nhấp nhô tràn tới như một đàn heo mực. Nai co giò phóng bay qua những lùm cây thấp. Hươu, chồn bông lau, cáo, mèo,... tất cả những con thú bốn chân trong rừng đều nhắm mắt nhắm mũi tranh nhau chạy...

(Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam, Sđd, tr. 172 − 175)

Chọn phương án đúng:

Trả lời câu hỏi:

Câu 1. Nêu những chi tiết tiêu biểu giúp em nhận biết thời gian, không gian của các sự việc xảy ra trong câu chuyện.

Câu 2. Tóm tắt nội dung câu chuyện (khoảng 7 − 10 câu).

Câu 3. Các sự việc trong câu chuyện được kể theo trình tự nào?

Câu 4. Tìm những chi tiết tiêu biểu thể hiện tính cách của nhân vật người cha − tía nuôi của cậu bé An.

2. Viết

Viết đoạn văn (khoảng 10 − 15 câu) phân tích đặc điểm nhân vật người cha − tía nuôi của cậu bé An.

✽ Một số lưu ý khi viết đoạn văn:

− Đọc kĩ đề bài, xác định đúng yêu cầu, kiểu bài.

− Về hình thức:

+ Đảm bảo đúng cấu trúc của đoạn văn.

+ Dung lượng khoảng 10 − 15 câu.

+ Diễn đạt mạch lạc, dùng từ chính xác, đúng quy chuẩn chính tả, ngữ pháp.

− Về nội dung:

+ Phân tích được vẻ đẹp ngoại hình và vẻ đẹp phẩm chất (mạnh mẽ, dũng cảm, yêu thiên nhiên, yêu thương gia đình) của nhân vật người cha − tía nuôi của cậu bé An.

+ Nêu cảm nhận của bản thân về nhân vật.

3. Nói và nghe

Trình bày tóm tắt một văn bản truyện em tự tìm đọc có nội dung gần gũi với những văn bản đã học.

✽ Một số lưu ý khi thực hiện:

− Lựa chọn văn bản phù hợp: Chọn một truyện ngắn hoặc đoạn trích có dung lượng vừa phải, cốt truyện rõ ràng và có chủ đề tương đồng với bài học.

− Bảo đảm nội dung tóm tắt chính xác: Bài nói phải nêu rõ được tên tác giả, tác phẩm, các nhân vật chính và diễn biến các sự kiện quan trọng.

− Trình bày rõ ràng, mạch lạc, đúng thời gian quy định.

− Giữ phong thái tự tin, duy trì tương tác bằng mắt với người nghe, kết hợp điệu bộ, cử chỉ phù hợp để biểu cảm.

− Lắng nghe ý kiến của người khác; trao đổi, phản hồi lịch sự và tôn trọng.