Sông Thương trong ánh hoàng hôn (ảnh: Thiên Phong)

Bắc Giang có 3 con sông lớn là sông Cầu, sông Thương và sông Lục Nam. Đây là 3 con sông đầu nguồn, tập trung đổ nước vào Phả Lại, nơi tiếp giáp giữa 3 tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh và Hải Dương. Sông Phả Lại chảy xuôi một đoạn, đến Gia Bình của Bắc Ninh thì nhận thêm nước của sông Đuống, chia nước từ sông Hồng chảy sang, sau đó chia làm hai nhánh đổ ra biển. Nhánh qua Hải Dương sang Thái Bình là sông Thái Bình. Nhánh qua Hải Dương rồi đổ ra Hải Phòng là sông Kinh Thầy. Tất cả các sông này hợp thành một hệ thống, gọi là hệ thống sông Thái Bình. Hệ thống sông Thái Bình cung cấp nước tưới và là cơ sở giao thông thuận lợi cho các tỉnh phía Bắc của đồng bằng Bắc Bộ.

Ngoài ra, hệ thống sông Thái Bình còn có vị trí quân sự rất quan trọng. Trong lịch sử, giặc phong kiến phương Bắc thường lợi dụng hệ thống sông này để đánh vào Hà Nội và Bắc Giang (được gọi là phên dậu phía Bắc của Kinh thành Thăng Long). Năm 938, quân Nam Hán định vào cửa Bạch Đằng theo sông Ngao (Quảng Ninh) sang sông Kinh Thầy lên Phả Lại, đã bị Ngô Quyền đánh tan ở cửa Bạch Đằng. Thế kỷ thứ XI, Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến trên bờ nam sông Như Nguyệt (sông Cầu) để chống quân Tống. Thời kỳ nhà Trần, quân Nguyên – Mông đưa quân bộ vào Lạng Sơn, vượt ải Xa Lý sang Bắc Giang để tiến về Hà Nội và cánh quân thủy đi theo sông Lục Đầu lên để hợp với quân bộ ở Phả Lại. Nhà Trần chặn đánh địch ở ải Xa Lý, ải Nội Bàng (đều thuộc Lục Ngạn, Bắc Giang) sau đó rút lui theo sông Lục Nam về Phả Lại, đồng thời tổ chức đánh tan quân thủy nên chúng bị thất bại.

Ba dòng sông của Bắc Giang đều là những dòng sông có chiều dài trên 100 km và có diện tích lưu vực, lượng nước vào loại trung bình so với hệ thống các sông, lớn nhỏ của nước ta.

Sông Cầu chiều buông (ảnh:Thiên Phong)

Sông Cầu có chiều dài 290 km, đoạn chảy qua địa phận Bắc Giang có chiều dài 101 km. Sông Cầu có hai chi lưu lớn nằm ở hữu ngạn là sông Công và sông Cà Lồ. Lưu lượng nước sông Cầu hàng năm khoảng 4,2 tỷ m³, hiện nay đã có hệ thống thủy nông trên sông Cầu phục vụ nước tưới cho các huyện: Tân Yên, Việt Yên, Hiệp Hòa, một phần thành phố Bắc Giang và huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

Sông Lục Nam có chiều dài khoảng 175 km, đoạn chảy qua địa phận tỉnh Bắc Giang có chiều dài khoảng 150 km, bao gồm các chi lưu chính là sông Cẩm Đàn, sông Thanh Luận, sông Rán, sông Bò. Lưu lượng nước hàng năm khoảng 1,86 tỷ m³. Hiện tại trên hệ thống sông Lục Nam đã xây dựng khoảng 170 công trình chủ yếu là hồ, đập để phục vụ nước tưới cho các huyện: Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam.

Sông Thương có chiều dài 87 km, có chi lưu chính là sông Hóa, sông Sỏi và sông Trung. Lưu lượng nước hàng năm khoảng 1,46 tỷ m³, trên sông Thương đã xây dựng hệ thống thủy nông Cầu Sơn phục vụ nước tưới cho huyện Lạng Giang, một phần các huyện: Lục Nam, Yên Dũng và thành phố Bắc Giang.

Đánh cá trên sông Thương (ảnh:Thiên Phong)