Đọc: Sông Đáy SVIP

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

(Nguyễn Quang Thiều)

Nguyễn Quang Thiều (sinh năm 1957) là một nhà thơ hiện đại, ngoài lĩnh vực chính thơ ca tạo nên tên tuổi, ông còn là một nhà văn với các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, bút ký và tham gia vào lĩnh vực báo chí.

Từ những năm 1990, thơ Việt Nam đương đại bắt đầu có sự chuyển đổi lớn về mặt thi pháp và có thể nói, Nguyễn Quang Thiều là nhà thơ đầu tiên, bằng những nỗ lực vượt bậc và tài năng xuất sắc của mình, đã xác lập một giọng điệu mới trong thơ Việt.

Nguyễn Quang Thiều không chỉ là nhà thơ tiên phong với trào lưu hiện đại mà còn là cây viết văn xuôi giàu cảm xúc. Trong anh không chỉ có con người bay bổng, ưu tư với những phiền muộn thi ca, mà còn có một nhà báo linh hoạt và nhạy bén.

Ngoài giải thưởng Hội Nhà Văn Việt Nam năm 1993, giải A cho tập thơ Sự mất ngủ của lửa, Nguyễn Quang Thiều còn nhận được hơn 20 giải thưởng văn học khác trong và ngoài nước.

2. Tác phẩm

– Xuất xứ: Được trích từ tập thơ Sự mất ngủ của lửa, NXB Lao động, Hà Nội, 1992.

– Hoàn cảnh sáng tác: Sáng tác năm 1991, khi tác giả trở về thăm quê hương, thăm lại dòng sông Đáy yêu thương.

– Thể thơ:

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Chủ đề

2. Các hình tượng tiêu biểu

a. Hình tượng sông Đáy

– Dòng cảm xúc được triển khai theo các chặng thời gian của đời người:

=> Cách triển khai trên cũng chính là cấu tứ của bài thơ.

– Với cách triển khai trên, sông Đáy hiện lên như một phần gắn bó xuyên suốt với cuộc đời và hành trình sống của nhân vật trữ tình.

– Cách gọi “sông Đáy ơi”:

=> Sông Đáy được cảm nhận như một thực thể có sự sống, là đối tượng để chủ thể trữ tình hướng tới và giãi bày tâm tư. Dòng sông không chỉ là nguồn khơi gợi suy tưởng và cảm xúc, mà còn như một cố nhân, một người bạn thân thiết.

b. Hình tượng “mẹ”

– Hình tượng “mẹ” xuất hiện trong các mốc thời gian sau đây:

+ Tuổi thơ: Hình tượng “mẹ” hiện lên với dáng vẻ lam lũ, khó nhọc (gánh nặng rẽ vào ngõ sau mỗi buổi chiều đi làm về vất vả, lưng người đẫm mồ hôi); đồng nhất với dòng sông (lưng người đẫm mồ hôi mát một mảnh sông đêm).

+ Những năm tháng xa quê: “Mẹ” luôn trông ngóng, chờ đợi con trở về quê (tóc mẹ toả mát xuống cơn đau, bến mòn đứng đợi).

+ Hiện tại: Mùi cát khô – mùi tóc mẹ:

3. Một số yếu tố tượng trưng

– Yếu tố tượng trưng của bài thơ được thể hiện tập trung nhất ở những câu thơ sau:

Cơn mơ vang lên tiếng cá quẫy tuột câu như một tiếng nấc

Âm thầm vỡ trong tôi, âm thầm vỡ cuối nguồn

+ Ở đây, động từ “vỡ” được sử dụng như một ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, biến âm thanh thành một hình ảnh có thể “nhìn thấy”.

+ Qua đó, nhà thơ diễn tả nỗi đau và sự dồn nén cảm xúc đến mức trào vỡ trong chiều sâu tâm trạng của nhân vật trữ tình.

– Cát từ mặt tôi chảy xuống ròng ròng: Nói cách khác, nước mắt của người con và cát của dòng sông quê đã hoà quyện vào nhau, xoá nhoà ranh giới giữa con người và cảnh vật. Câu thơ cô đọng, tập trung cao nhất mối quan hệ gắn bó bền chặt, sâu sắc giữa chủ thể trữ tình và sông Đáy.

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung

Bài thơ Sông Đáy thể hiện nỗi nhớ quê hương sâu nặng và tình cảm gắn bó máu thịt của con người với cội nguồn, với người mẹ.

2. Nghệ thuật

– Cấu tứ theo dòng thời gian đời người, mạch cảm xúc liền mạch.

– Hình ảnh thơ giàu tính biểu tượng, liên tưởng độc đáo.

– Sử dụng hiệu quả so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.

– Thể thơ tự do, ngôn ngữ giàu sức gợi, giọng điệu trầm lắng, tha thiết.