KÍNH GỬI CỤ NGUYỄN DU
(Tố Hữu)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
– Tố Hữu sinh năm 1920, mất năm 2000, tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành. Quê quán: làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế.
– Đường thơ, đường cách mạng: Con đường thơ và con đường hoạt động cách mạng của ông có sự thống nhất, không thể tách rời. Mỗi tập thơ của ông là một chặng đường cách mạng.
– Tác phẩm: Tập thơ “Từ ấy” (1937-1946), Tập thơ “Việt Bắc” (1946-1954), Tập thơ “Gió lộng” (1955-1961),...
– Thơ Tố Hữu là tấm gương phản chiếu tâm hồn một người chiến sĩ cách mạng suốt đời phấn đấu, hi sinh vì tương lai tươi đẹp của dân tộc, cuộc sống hạnh phúc của con người.
2. Tác phẩm
a. Thể thơ
b. Ý nghĩa của hoàn cảnh ra đời trong việc đọc hiểu bài thơ
– Căn cứ để xác định thời điểm nhà thơ Tố Hữu sáng tác bài Kính gửi cụ Nguyễn Du:
+ Thông tin về thời gian (ngày 1 tháng 11 năm 1965) được ghi ở cuối văn bản.
+ Chi tiết trong bài thơ như “nửa đêm qua huyện Nghi Xuân”.
+ Con số 200 năm tính từ năm sinh của Nguyễn Du (1765) trong dòng thơ: Hai trăm năm lại càng say lòng người.
+ Tra cứu ở một số nguồn về tình hình đất nước, các sự kiện chính trị – văn hoá liên quan.
– Hoàn cảnh sáng tác bài thơ vào tháng 11 năm 1965, có liên quan đến:
+ Chuyến đi công tác ở các tỉnh miền Trung, vào tháng 10 – 11 năm 1965, khi Tố Hữu ghé thăm quê hương Nguyễn Du thuộc huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.
+ Năm dân tộc ta bước vào giai đoạn kháng chiến chống Mỹ rất ác liệt, cuộc kháng chiến để giành độc lập dân tộc và thống nhất nước nhà.
+ Năm Việt Nam và thế giới kỉ niệm 200 năm ngày sinh của Nguyễn Du.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nội dung và chủ đề
a. Nội dung bao quát
b. Chủ thể trữ tình và chủ đề
– Chủ thể trữ tình: Chủ thể xưng “ta” – bạn đọc tri âm của Nguyễn Du (xuất hiện ở cuối bài thơ: Hỡi người xưa của ta nay...). “Ta” không chỉ là tác giả Tố Hữu mà bao gồm tất cả những ai yêu quý, biết ơn Nguyễn Du, hiểu đúng giá trị vượt thời gian trong các tác phẩm của ông. Đó cũng là cái “ta” nhân danh cộng đồng dân tộc và thời đại “ra trận” chống thực dân, đế quốc xâm lược.
c. Cảm nhận về đoạn thơ
Tiếng thơ ai động đất trời
Nghe như non nước vọng lời ngàn thu
Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du
Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày.
– Căn cứ: Cảm nhận về tình cảm của tác giả và chủ thể trữ tình dành cho Nguyễn Du: Dựa vào từ ngữ, hình ảnh, cách ví von có tác dụng biểu đạt, truyền tải tình cảm, cảm xúc của chủ thể trữ tình.
– Ý nghĩa của đoạn thơ:
+ Hai dòng đầu khẳng định, ngợi ca sức lay động mãnh liệt (động đất trời) của thơ Nguyễn Du, tiếng thơ ấy vang vọng lời non nước suốt cả ngàn thu.
+ Hai dòng thơ sau khẳng định sức sống vĩnh cửu của thơ ca và tấm lòng của Nguyễn Du, tiếng thơ của ông có tác dụng nuôi lớn tâm hồn và thân thiết như lời ru của mẹ.
2. Đánh giá chung
– Nguyễn Du:
+ Người có tấm lòng yêu thương cao cả và vị tha.
+ Ông viết “Truyện Kiều” như để lên tiếng cho thân phận người phụ nữ hẩm hiu, khổ đau trong xã hội cũ.
– Tác phẩm của Nguyễn Du:
+ Là kết tinh tuyệt vời nhất của tinh hoa văn hoá dân tộc.
+ Góp phần làm phong phú ngôn ngữ dân tộc.
– Sau khi đọc bài thơ “Kính gửi cụ Nguyễn Du”, bạn đọc có thể:
+ Hiểu thêm được sức lay động lòng người sâu xa, sức sống mãnh liệt của Truyện Kiều.
+ Hiểu thêm sự kết tinh của hồn dân tộc trong thơ Nguyễn Du.
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
– Qua bài thơ, Tố Hữu đã bày tỏ tấm lòng, sự tri ân đến những đóng góp của Nguyễn Du đối với nền văn học nước nhà cùng với kiệt tác Truyện Kiều.
– Từ đó, người đọc càng thấu hiểu hơn về tấm lòng của Nguyễn Du và những giá trị sâu sắc của Truyện Kiều.
2. Nghệ thuật
– Thể thơ lục bát truyền thống.
– Giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng, trữ tình nhưng cũng có khi hào sảng, hào hùng.
– Ngôn ngữ giản dị, hàm súc, gợi cảm.
