Đề kiểm tra giữa học kì I - Đề số 7 (Công văn 7991)

Câu 1. Bài thơ "Đau lòng lũ lụt miền Trung" được viết theo thể thơ song thất lục bát.

Câu 2.

Những từ ngữ, hình ảnh miêu tả sự dữ dội của thiên tai trong bài thơ: "Mưa giăng", "bão tố gió mưa", "ngang trời mưa đổ", "mây đen phủ kín bầu trời", "gió thổi", "thác đổ", "lũ ơi sấp ngửa ập oà", "nước ơi trắng xoá", "lũ cuốn đê", "bốn bề nước trôi".

* Lưu ý: Học sinh chỉ cần chỉ ra ba từ ngữ, hình ảnh.

Câu 3.

− Biện pháp điệp từ thể hiện qua từ "cùng" và "chung".

− Tác dụng của biện pháp tu từ:

+ Nhấn mạnh nguồn cội thiêng liêng (cùng một bọc) và sự gắn bó máu thịt, không thể tách rời của dân tộc Việt Nam (chung cành chung gốc).

+ Kêu gọi tinh thần đoàn kết, sẵn sàng sẻ chia và đùm bọc lẫn nhau khi đồng bào miền Trung gặp hoạn nạn.

+ Tạo nhịp điệu dồn dập, mạnh mẽ và tăng sức biểu cảm cho lời thơ, giúp câu thơ như một lời hiệu triệu thiết tha, đi thẳng vào trái tim người đọc.

Câu 4.

Ý nghĩa của hai dòng thơ "Cuộc đời lúc rách lúc lành/ Người mình chia sẻ đã thành bản năng!":

− "Lúc rách lúc lành": Hình ảnh ẩn dụ cho những thăng trầm, biến cố trong cuộc sống, lúc khó khăn hoạn nạn (rách) và lúc bình yên, đủ đầy (lành).

− "Chia sẻ đã thành bản năng": Khẳng định sự giúp đỡ, đùm bọc lẫn nhau của người Việt Nam không phải là sự ép buộc hay tính toán, mà đã thấm sâu vào máu thịt, tâm hồn, trở thành một phản xạ tự nhiên, một nét đẹp văn hoá di truyền từ đời này sang đời khác.

➜ Hai dòng thơ ngợi ca tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái cao cả của dân tộc Việt Nam luôn thường trực trong mọi hoàn cảnh.

Câu 5.

Học sinh trình bày suy nghĩ của bản thân về sức mạnh của tinh thần tương thân tương ái trong hoạn nạn. Gợi ý:

− Khi rơi vào hoàn cảnh hoạn nạn, sự sẻ chia và đùm bọc giúp con người vơi bớt nỗi đau, mất mát cả về vật chất lẫn tinh thần.

− Tình người khiến những số phận yếu đuối như trẻ nhỏ, người già không bị bỏ rơi giữa khó khăn.

− Nhờ sự chung tay của cộng đồng, con người có thêm niềm tin và nghị lực để vượt qua thử thách.

Câu 1.

Đoạn văn đáp ứng được các yêu cầu sau:

a. Yêu cầu chung (0,5 điểm): Xác định đúng vấn đề nghị luận; bảo đảm yêu cầu về hình thức, ngôn ngữ, dung lượng và sử dụng bằng chứng.

− Xác định đúng vấn đề nghị luận: Giá trị nhân đạo và thông điệp được gửi gắm trong bài thơ "Đau lòng lũ lụt miền Trung".

− Bảo đảm yêu cầu về dung lượng đoạn văn: Khoảng 200 chữ.

− Sử dụng bằng chứng: Từ văn bản "Đau lòng lũ lụt miền Trung".

b. Yêu cầu cụ thể (1,5 điểm): Cần triển khai đoạn văn theo trình tự hợp lí và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận. Cần bảo đảm các yêu cầu sau:

b1. Viết được mở đoạn và kết đoạn cho đoạn văn:

− Mở đoạn:

+ Dẫn dắt: Giới thiệu khái quát về tác giả và bài thơ "Đau lòng lũ lụt miền Trung".

+ Nêu vấn đề: Bài thơ thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và gửi gắm thông điệp giàu ý nghĩa về con người.

− Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề: Bài thơ giàu giá trị nhân đạo, chan chứa tình yêu thương con người. Đồng thời, bài thơ gửi gắm thông điệp sâu sắc về sức mạnh của tình người trong hoạn nạn.

b2. Phân tích giá trị nhân đạo và thông điệp của bài thơ:

– Ý 1) Giá trị nhân đạo:

+ Sự thấu cảm và xót thương:

++ Thể hiện qua cái nhìn đau đớn, xót xa trước cảnh đồng bào bị thiên tai vùi dập ("héo dưa kiếp người", "sinh linh chết đứng"). Tác giả không chỉ quan sát mà còn đau cùng nỗi đau của nhân dân.

++ Tập trung miêu tả sự rét mướt của cụ già, sự bơ vơ của trẻ nhỏ ("màn trời chiếu nước"). Đây là biểu hiện cao nhất của lòng nhân ái − nhìn thấy nỗi đau ở nơi cần được che chở nhất.

+ Sự trân trọng vẻ đẹp tâm hồn: Không chỉ thấy người miền Trung là nạn nhân mà còn thấy ở họ và cả dân tộc một vẻ đẹp tâm hồn rạng rỡ: Sự tử tế đã thấm vào máu thịt, trở thành "bản năng".

+ Khát vọng bình yên: Mong mỏi sự giúp đỡ, đùm bọc để xoa dịu nỗi đau "rách lành" của những cụ già, trẻ nhỏ.

– Ý 2) Thông điệp được gửi gắm:

+ Thông điệp về sự đoàn kết: Sức mạnh của dân tộc nằm ở nguồn cội "cùng một bọc", "chung cành chung gốc". Chỉ có đoàn kết mới giúp con người vượt qua "bão lốc".

+ Thông điệp về hành động: Nhắc nhở đạo lí "Nhiễu điều phủ lấy giá gương", kêu gọi mỗi cá nhân hãy biến lòng thương cảm thành hành động sẻ chia thực tế với cộng đồng.

+ Thông điệp về sự tử tế: Khẳng định trong bóng tối của thiên tai, tình người chính là ánh sáng duy nhất cứu rỗi và nâng đỡ con người.

Câu 2.

Bài văn đáp ứng được các yêu cầu sau:

a. Yêu cầu chung (0,5 điểm): Xác định đúng vấn đề nghị luận; bảo đảm yêu cầu về ngôn ngữ, đúng phương thức biểu đạt.

− Xác định đúng vấn đề nghị luận: Trách nhiệm của con người trong việc bảo vệ thiên nhiên.

− Bảo đảm yêu cầu về dung lượng bài văn: Khoảng 400 chữ.

− Bài viết có bố cục rõ ràng, sử dụng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận.

b. Yêu cầu cụ thể (3,5 điểm): Cần triển khai bài viết theo bố cục hợp lí và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận. Cần bảo đảm các yêu cầu sau:

b1. Viết được mở bài và kết bài:

− Mở bài: Dẫn dắt từ những mất mát do thiên tai gây ra được gợi lên trong bài thơ “Đau lòng lũ lụt miền Trung” (Phạm Ngọc San); nêu vấn đề nghị luận: Trách nhiệm của con người trong việc bảo vệ thiên nhiên.

− Kết bài: Khẳng định ý nghĩa và sự cần thiết của việc bảo vệ thiên nhiên; liên hệ trách nhiệm của bản thân trong việc giữ gìn môi trường sống.

b2. Bàn về trách nhiệm của con người trong việc bảo vệ thiên nhiên:

b2.1. Giải thích:

− Ý 1) Thiên nhiên là thế giới tự nhiên bao quanh con người, bao gồm đất, nước, không khí, rừng, biển, các loài sinh vật và những yếu tố tự nhiên khác.

− Ý 2) Bảo vệ thiên nhiên là giữ gìn, duy trì sự trong lành, cân bằng của môi trường tự nhiên; khai thác tài nguyên hợp lí, bảo tồn đa dạng sinh học và hạn chế những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên thuộc về mỗi cá nhân và toàn xã hội.

b2.2. Phân tích:

− Ý 1) Bảo vệ thiên nhiên là bảo vệ môi trường sống và sự an toàn của con người.

+ Thiên nhiên cung cấp không khí, nguồn nước, thực phẩm và nhiều tài nguyên cần thiết cho sự sống. Một môi trường trong lành giúp con người có sức khoẻ tốt, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo điều kiện cho xã hội phát triển.

+ Ngược lại, ô nhiễm môi trường, phá rừng, khai thác tài nguyên thiếu kiểm soát có thể làm suy thoái hệ sinh thái, gia tăng nguy cơ sạt lở, lũ quét và nhiều hậu quả nghiêm trọng khác. Những mất mát được gợi lên trong bài thơ “Đau lòng lũ lụt miền Trung” nhắc nhở con người về sự mong manh của cuộc sống trước thiên tai và tầm quan trọng của việc sống hài hoà với tự nhiên.

− Ý 2) Mỗi cá nhân có trách nhiệm góp phần giữ gìn và phục hồi thiên nhiên.

+ Mỗi người cần bắt đầu từ những hành động thiết thực như không xả rác bừa bãi, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện và nước, trồng và chăm sóc cây xanh, bảo vệ động vật hoang dã, phân loại rác và tham gia các hoạt động làm sạch môi trường.

+ Bên cạnh đó, mỗi người cần sử dụng tài nguyên tiết kiệm, tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường, lên tiếng trước những hành vi gây ô nhiễm và tích cực tham gia các hoạt động trồng rừng, phục hồi hệ sinh thái. Chẳng hạn, học sinh có thể tham gia thu gom rác ở trường học, khu dân cư, chăm sóc cây xanh và tuyên truyền cho mọi người cùng thực hiện lối sống xanh.

b2.3. Bàn luận, mở rộng:

− Cần phê phán những hành vi chặt phá rừng, săn bắt động vật trái phép, xả chất thải chưa qua xử lí ra môi trường, khai thác tài nguyên quá mức hoặc thờ ơ trước những vấn đề môi trường. Những hành vi ấy không chỉ gây tổn hại đến thiên nhiên mà còn đe doạ sức khoẻ, cuộc sống và tương lai của con người.

− Tuy nhiên, không nên cho rằng mọi thiên tai đều do con người gây ra, bởi thiên tai còn có những nguyên nhân tự nhiên. Điều quan trọng là con người cần hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường, chủ động phòng tránh thiên tai, nâng cao khả năng ứng phó và giảm thiểu thiệt hại cho cộng đồng.

b2.4. Bài học nhận thức và hành động:

− Mỗi người cần nhận thức rằng con người có mối quan hệ mật thiết với thiên nhiên; bảo vệ thiên nhiên chính là bảo vệ cuộc sống hiện tại và tương lai của chính mình.

− Cần biến nhận thức thành hành động cụ thể, duy trì thói quen sống thân thiện với môi trường, tích cực tuyên truyền và vận động mọi người cùng tham gia bảo vệ thiên nhiên. Đặc biệt, học sinh cần có ý thức giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, tiết kiệm tài nguyên và không thờ ơ trước những hành vi làm tổn hại môi trường.

➜ Bảo vệ thiên nhiên là trách nhiệm của mỗi cá nhân và toàn xã hội. Những hành động dù nhỏ bé nhưng được thực hiện thường xuyên, bền bỉ sẽ góp phần gìn giữ môi trường sống trong lành, hạn chế những tác động tiêu cực đến tự nhiên và hướng tới một tương lai phát triển bền vững.