Đề khảo sát tháng 5 (lần 1) của trường THCS Phan Đình Giót SVIP

Hướng dẫn giải:

Câu 1. (0,5 điểm)

– Thể thơ: Tự do.

– Dấu hiệu: Số chữ trong các dòng thơ không bằng nhau (có dòng dài, dòng ngắn), nhịp điệu linh hoạt, không gò bó theo các quy tắc về vần, đối hay số câu trong một khổ.

Câu 2. (0,5 điểm)

Hình ảnh được lặp lại và xuyên suốt trong văn bản là hình ảnh "một người" (một người lắng nghe, một người thấu hiểu).

Câu 3. (1,0 điểm)

– Cách diễn đạt "một người nhẫn nại như cây non vừa đi qua cơn bão" hay hơn.

– Vì:

+ Sử dụng biện pháp so sánh, tạo hình ảnh cụ thể, giàu sức gợi: Hình ảnh "cây non vừa đi qua cơn bão" gợi lên sự kiên cường, sức sống mãnh liệt và sự bền bỉ đáng kinh ngạc ẩn sau vẻ ngoài có vẻ mong manh. Nó khiến khái niệm "nhẫn nại" trở nên cụ thể, giàu sức biểu cảm và chạm đến cảm xúc người đọc hơn.

+ Làm nổi bật sự nhẫn nại không chỉ bền bỉ mà còn từng trải, mạnh mẽ sau thử thách.

Câu 4. (1,0 điểm)

Hai dòng thơ thể hiện sự trăn trở về giá trị của bản sắc cá nhân và sự lạc lõng của con người trong cuộc sống hiện đại:

– Khi con người cứ mải miết chạy theo những guồng quay bên ngoài, những kì vọng của xã hội mà thiếu đi sự thấu hiểu, lắng nghe, họ sẽ rơi vào trạng thái "trống rỗng, hoang mang".

– Nếu cứ tiếp tục bước đi trong sự vô định ấy, chúng ta sẽ dần đánh mất chính mình (không còn là mình), trở thành những "cỗ máy" hoặc những bóng ma của chính mình.

– Câu thơ khẳng định nhu cầu cấp thiết của việc phải có một tâm hồn đồng điệu lắng nghe để chúng ta tìm lại được điểm tựa và giá trị thực sự của bản thân.

Câu 5. (1,0 điểm)

– Xác nhận: Đã từng/ Chưa từng nhận được sự thấu hiểu (giúp tâm hồn bình yên).

– Nội dung muốn lắng nghe:

+ Những điều chưa bao giờ dám nói (nỗi sợ, áp lực, giấc mơ).

+ Con người thật đằng sau sự "tự tin" hay "vui vẻ" giả tạo.

+ Những hoang mang của tuổi trưởng thành.

+ …

– Cách thức lắng nghe: Không phán xét, ân cần, nhẫn nại.

Hướng dẫn giải:

Câu 1. (2,0 điểm)

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0,25 điểm):

− Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn.

− Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm): Phân tích khổ thơ thứ hai trong bài thơ "Luôn có một người sẽ lắng nghe".

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,5 điểm):

Gợi ý:

– Phân tích hai dòng thơ đầu: Vai trò của "người lắng nghe".

+ Chi tiết: "Không phải che chắn cho chúng ta chỉ giúp chúng ta nhận ra bản thân".

+ Phân tích: Người lắng nghe không phải là người đứng ra giải quyết mọi rắc rối hay bảo bọc ta một cách mù quáng. Họ đóng vai trò như một "tấm gương", một điểm tựa tinh thần để ta dũng cảm đối diện với chính mình, nhìn rõ những góc khuất trong tâm hồn.

+ Ý nghĩa: Sự lắng nghe giúp chúng ta xác định ý nghĩa của sự tồn tại ("sinh ra để ước mơ hay ước mơ để sinh ra").

– Phân tích dòng thơ thứ ba: Lựa chọn thái độ sống.

+ Chi tiết: "Nắm tay... để vui hay rốt cuộc chỉ là một quãng đời chạy trốn".

+ Phân tích: Phép đối lập giữa "vui" và "chạy trốn" đặt ra một câu hỏi về giá trị của những mối quan hệ. Có những cái nắm tay giúp ta hạnh phúc, nhưng cũng có những sự gắn kết chỉ là bình phong để trốn chạy thực tại cô đơn.

– Phân tích hai dòng thơ cuối: Nỗi ám ảnh về việc đánh mất bản ngã

+ Chi tiết: Câu hỏi tu từ "mình có còn là mình nếu cứ phải bước/ với trống rỗng, hoang mang...".

+ Phân tích: Điệp từ "mình", tính từ "trống rỗng", "hoang mang" kết hợp với dấu ba chấm tạo nên một âm hưởng kéo dài, trăn trở.

+ Ý nghĩa: Tác giả cảnh báo về sự tha hoá, đánh mất bản sắc cá nhân khi con người cứ mải miết bước đi mà không có sự thấu hiểu, không có ai lắng nghe. Sự thiếu vắng người đồng điệu khiến hành trình cuộc đời trở thành một cuộc viễn chinh của sự vô định.

– Đặc sắc nghệ thuật:

+ Thể thơ tự do, câu thơ dài ngắn linh hoạt như những lời tâm sự.

+ Giọng điệu trầm lắng, giàu triết lí nhân sinh.

+ Biện pháp điệp từ, câu hỏi tu từ được sử dụng hiệu quả.

Câu 2. (4,0 điểm)

a. Bảo đảm yêu cầu về bố cục, dung lượng của bài văn nghị luận:

Bảo đảm yêu cầu về bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ).

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Trình bày suy nghĩ về những cách để rèn luyện khả năng lắng nghe người khác trong cuộc sống.

c. Viết được bài văn đảm bảo các yêu cầu:

HS biết triển khai và làm sáng tỏ vấn đề nghị luận. Sau đây là một số gợi ý:

* Mở bài:

– Dẫn dắt vấn đề: Con người sinh ra với hai cái tai nhưng chỉ có một cái miệng, đó là dụng ý của tạo hóa mong chúng ta nghe nhiều hơn nói.

– Nêu thực trạng: Giữa nhịp sống hối hả, con người thường vội vã bày tỏ cái tôi mà quên mất việc lắng nghe người khác.

– Đặt vấn đề: Cần phải rèn luyện khả năng lắng nghe như một nghệ thuật sống.

* Thân bài:

– Giải thích: Lắng nghe không chỉ là hoạt động vật lí của thính giác (nghe thấy âm thanh), mà là sự "lắng" lòng lại để "nghe" được tâm tư, tình cảm và những thông điệp không lời của người đối diện.

– Vai trò của việc phải rèn luyện khả năng lắng nghe:

+ Giúp thấu hiểu người khác và tránh phát sinh những hiểu lầm không đáng có.

+ Xây dựng được những mối quan hệ bền vững và sâu sắc với những người xung quanh.

+ Giúp bản thân tích luỹ được nhiều kiến thức và rèn luyện sự điềm tĩnh.

– Các giải pháp rèn luyện khả năng lắng nghe:

+ Sự hiện diện trọn vẹn trong cuộc giao tiếp: Hãy bỏ điện thoại xuống, nhìn vào mắt người đối diện trong quá trình trò chuyện, tránh để tâm trí trôi dạt, xao nhãng sẽ làm người đối diện cảm thấy không được tôn trọng.

+ Không vội vàng phán xét: Đừng nghe để tìm lỗi sai hoặc nghe để chuẩn bị đối đáp. Hãy nghe để hiểu thế giới quan của họ trước khi đưa ra nhận xét.

+ Có sự phản hồi trong quá trình lắng nghe: Sử dụng các cử chỉ như gật đầu, hướng người về phía trước hoặc những câu đệm "Mình hiểu", "Bạn nói tiếp đi" để khích lệ người nói.

+ Biết đặt câu hỏi gợi mở: Thay vì ngắt lời, hãy hỏi: "Khi đó bạn cảm thấy thế nào?" để đối phương thấy họ thực sự được quan tâm.

– Liên hệ bản thân:

+ Nhìn nhận những hạn chế của bản thân trong việc lắng nghe.

+ Cố gắng thay đổi: Chú ý và kiên nhẫn hơn khi trò chuyện với người khác.

* Kết bài:

– Khẳng định: Lắng nghe là kĩ năng quan trọng cần rèn luyện.

– Nhấn mạnh: Biết lắng nghe giúp con người sống tốt đẹp, gắn kết hơn trong xã hội.