Báo cáo học liệu
Mua học liệu
Mua học liệu:
-
Số dư ví của bạn: 0 coin - 0 Xu
-
Nếu mua học liệu này bạn sẽ bị trừ: 2 coin\Xu
Để nhận Coin\Xu, bạn có thể:
Đề khảo sát chất lượng (lần 2) Trường THCS Đoàn Thị Điểm, Ngữ văn, Ôn thi 9 lên 10 SVIP
Đọc văn bản sau:
LỬA NHỎ ĐẬU MỚI MỀM
Nguyễn Thành
Quê tôi nằm bên một nhánh sông nhỏ, mùa hè gió Lào thổi rát mặt, mùa mưa thì nước sông dâng cao, tràn cả vào những bãi bồi ven làng. Trong cái khắc nghiệt ấy, mẹ tôi vẫn lặng lẽ giữ một nhịp sống không đổi: Bốn giờ sáng thức dậy nhóm bếp.
Mùi đậu đỏ ngâm từ đêm qua hoà cùng gạo mới thơm dịu, lan ra khắp nhà, len vào từng giấc ngủ của tôi. Mẹ luôn nói: “Cháo phải nấu bằng lửa nhỏ, đậu mới mềm, vị mới ngọt. Nóng vội là hỏng hết”. Khi trời còn mờ sương, mẹ đã chuẩn bị xong hai thùng cháo đầy, đặt vào đôi quang gánh tre. Con đường từ nhà ra chợ chỉ hơn cây số mà lồi lõm ổ gà, mùa mưa thì trơn trượt, mùa nắng thì bụi mù. Mẹ đặt nồi cháo bên gốc bàng già, nơi có khoảng đất bằng phẳng. Một cái ghế nhựa thấp, vài cái bát sứ trắng đã sứt miệng, hũ đường nhỏ và rổ bánh mì cắt lát, vậy là thành một quán. Những người khách quen dần dần ghé lại: Bác lái đò ăn vội trước chuyến sớm, cô bán hoa cần chút ấm bụng, mấy đứa trẻ nhà nghèo đợi mẹ múc cho nửa bát đầy hơn thường lệ. Có người trả tiền đủ, có người ngập ngừng: “Mai trả nghe chị”. Mẹ chỉ gật đầu: “Ừ, ăn đi cho nóng”. Tôi từng thắc mắc: “Mẹ không sợ họ quên sao?”. Mẹ nhìn tôi, ánh mắt hiền như khói bếp: “Người nghèo ít khi quên ân tình lắm con”.
Những buổi sáng ấy lặp lại suốt nhiều năm. Tiền lời chẳng bao nhiêu, chỉ đủ mua gạo, mua sách cho tôi, đôi khi dành dụm được vài đồng phòng khi đau ốm. Ngày tôi lớn hơn, bắt đầu biết so sánh, tôi bỗng thấy nghề của mẹ bé nhỏ giữa những ước mơ rộng dài. Tôi từng cúi mặt khi bạn bè đi ngang qua quán cháo. Tôi từng giả vờ bận việc khi mẹ gọi.
Tôi rời quê vào một sáng cuối hạ, khi những bông điệp trước cổng trường vừa rụng đỏ. Trước lúc tôi bước lên xe, mẹ lặng lẽ dúi vào tay tôi một túi vải cũ, bên trong là xấp tiền được gấp phẳng phiu. “Mẹ dành từ mấy mùa đậu đó. Lên thành phố, đừng để đói nghe con”. Thành phố mở ra trước mắt tôi bằng những toà nhà cao tầng và ánh đèn không bao giờ tắt. Tôi bắt đầu quen với nhịp sống vội vàng, với những quán cà phê máy lạnh, với bạn bè nói chuyện về dự án, về tương lai rực rỡ.
Mỗi lần ai đó hỏi: “Mẹ bạn làm gì?”, tôi thường trả lời lấp lửng: “Mẹ mình buôn bán nhỏ”. Tôi không nói rõ là bán cháo đậu đỏ ở chợ sớm. Tôi sợ ánh nhìn thương hại, sợ những so sánh vô hình. Rồi một buổi trưa giữa học kỳ, khi tôi đang ở giảng đường, điện thoại rung liên tục. Là số của cô hàng xóm. Giọng cô gấp gáp: “Con về ngay đi, mẹ con ngất ngoài chợ rồi”. Tôi nghe tim mình rơi thẳng xuống đáy ngực. Chuyến xe đêm dài hun hút. Mẹ nằm trên giường, gương mặt xanh xao. Bác sĩ bảo mẹ thiếu máu, làm việc quá sức, lại ăn uống thất thường. Tôi ngồi bên giường, nhìn rõ từng nếp nhăn nơi khoé mắt mẹ, thấy lòng mình thắt lại. Từ khi nào mẹ đã gầy đi như thế?
Những ngày ở nhà chăm mẹ, tôi dậy sớm thay mẹ nhóm bếp. Lửa củi không dễ điều khiển như tôi tưởng. Chỉ một chút nóng vội, cháo đã bén đáy nồi. Tôi chợt nhớ lời mẹ từng nói: “Nóng vội là hỏng hết”. Không chỉ nồi cháo, mà có lẽ cả cách tôi đã sống.
Tôi trở lại thành phố sau gần một tháng ở quê. Thành phố vẫn ở đó, những ước mơ vẫn ở đó, nhưng tôi không còn muốn chạy khỏi gốc bàng già nơi chợ sớm nữa. Những ngày sau, tôi học tập chăm chỉ hơn. Không phải vì muốn “thoát khỏi” quê nghèo như trước, mà vì tôi muốn bước đi vững vàng để có thể đỡ đần mẹ. Khi đến lượt mình thuyết trình trong một buổi học về giá trị lao động, tôi không nói về những doanh nhân thành đạt. Tôi kể về mẹ, người phụ nữ bán cháo đậu đỏ bên bến sông, người dậy từ bốn giờ sáng suốt hơn mười năm để giữ cho nồi cháo luôn đủ lửa. Lần đầu tiên, tôi nghe người khác nhắc đến nghề của mẹ mà lòng không còn co rút, trái lại thấy ấm áp và tự hào. Tôi chợt nhận ra, điều làm tôi trưởng thành không phải những bài học nơi giảng đường, mà chính là hành trình trở về để hiểu nghề của mẹ.
Nhiều năm sau, khi đã có công việc ổn định, tôi vẫn thường về quê mỗi dịp nghỉ. Và mỗi khi ai đó hỏi: “Mẹ bạn làm nghề gì?”, tôi mỉm cười đáp, không chút ngần ngại: “Mẹ tôi bán cháo đậu đỏ ở chợ sớm”. Câu trả lời giản dị ấy, với tôi, là niềm tự hào lớn nhất. Bởi phía sau nó là cả một đời tảo tần, là ngọn lửa âm thầm chưa từng tắt, là bài học về lòng nhân ái mà tôi mang theo suốt hành trình làm người.
(Trích Lửa nhỏ đậu mới mềm, Báo Quảng Ngãi điện tử)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể của văn bản và nêu tác dụng của ngôi kể đó.
Câu 2 (0,5 điểm). Vì sao nhân vật “tôi” từng cúi mặt, ngại ngùng khi bạn bè đi ngang qua quán cháo của mẹ?
Câu 3 (1,0 điểm). Hãy tìm những từ ngữ, chi tiết miêu tả hành động của nhân vật mẹ trong đoạn văn sau. Qua đó, em cảm nhận mẹ là người như thế nào?
Khi trời còn mờ sương, mẹ đã chuẩn bị xong hai thùng cháo đầy, đặt vào đôi quang gánh tre. […] Mẹ đặt nồi cháo bên gốc bàng già, nơi có khoảng đất bằng phẳng. Một cái ghế nhựa thấp, vài cái bát sứ trắng đã sứt miệng, hũ đường nhỏ và rổ bánh mì cắt lát, vậy là thành một quán.
Câu 4 (1,0 điểm). Em hiểu như thế nào về hình ảnh “ngọn lửa âm thầm chưa từng tắt” trong câu văn: “Bởi phía sau nó là cả một đời tảo tần, là ngọn lửa âm thầm chưa từng tắt, là bài học về lòng nhân ái mà tôi mang theo suốt hành trình làm người.”.
Câu 5 (1,0 điểm). Từ truyện ngắn trên, em rút ra bài học, thông điệp ý nghĩa gì cho bản thân?
Hướng dẫn giải:
Câu 1. (0,5 điểm)
– Ngôi kể: Ngôi kể thứ nhất (nhân vật “tôi”).
– Tác dụng: Giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi như một lời tự sự, tâm tình. Ngôi kể này cho phép tác giả khai thác sâu sắc những biến chuyển tâm tư, tình cảm và những suy nghĩ thầm kín của nhân vật.
Câu 2. (0,5 điểm)
Nhân vật “tôi” từng cúi mặt, ngại ngùng khi bạn bè đi ngang qua quán cháo của mẹ vì: Cảm thấy nghề bán cháo của mẹ là “bé nhỏ”, nghèo nàn so với những ước mơ rộng dài và sự hào nhoáng của thế giới bên ngoài.
Câu 3. (1,0 điểm)
– Những từ ngữ, chi tiết miêu tả hành động của mẹ:
+ “Chuẩn bị xong hai thùng cháo đầy”.
+ “Đặt vào đôi quang gánh tre”.
+ “Đặt nồi cháo bên gốc bàng già”.
+ Sắp xếp “ghế nhựa thấp”, “bát sứ trắng”, “hũ đường”, “rổ bánh mì”.
– Cảm nhận về người mẹ:
+ Là người phụ nữ tần tảo, chịu khó và đảm đang: Mẹ dậy từ mờ sáng, lo liệu mọi thứ chu đáo để kịp phiên chợ.
+ Là người giản dị, khiêm nhường: Quán hàng của mẹ đơn sơ nhưng chứa đựng sự tận tâm rất lớn.
+ Gợi lên hình ảnh người mẹ Việt Nam điển hình: Hi sinh thầm lặng, lấy việc lao động để nuôi nấng con cái nên người.
Câu 4. (1,0 điểm)
– Nghĩa thực: Là ngọn lửa bếp củi mẹ nhóm lên mỗi 4 giờ sáng suốt hàng chục năm để nấu cháo.
– Nghĩa ẩn dụ:
+ Tượng trưng cho tình yêu thương vô bờ bến và sự hi sinh bền bỉ của người mẹ dành cho con (chắt chiu từng đồng để con được đi học).
+ Tượng trưng cho nghị lực sống, sự kiên trì và nhẫn nại của con người trước những khắc nghiệt của hoàn cảnh (gió Lào, nước dâng).
+ Đó còn là ngọn lửa của đức hạnh và lòng nhân ái, sự tử tế giữa người với người (sẵn lòng cho những người nghèo nợ tiền cháo).
Câu 5. (1,0 điểm)
Bài học và thông điệp ý nghĩa rút ra từ văn bản:
– Trân trọng giá trị của lao động: Mọi nghề nghiệp chân chính, dù nhỏ bé hay giản dị, đều đáng được tôn trọng và tự hào. Không có nghề thấp kém, chỉ có những tâm hồn thấp kém khi không biết trân trọng sức lao động.
– Lòng biết ơn cha mẹ: Hãy hiểu và thương yêu sự hi sinh của cha mẹ trước khi quá muộn. Thành công của con cái luôn được xây dựng trên những bước chân tần tảo của cha mẹ.
– Sự kiên nhẫn và tử tế: “Lửa nhỏ đậu mới mềm” – trong cuộc sống cũng như công việc, sự nóng vội thường làm hỏng mọi thứ; cần sự kiên nhẫn, chân thành và lòng nhân ái để đạt được những giá trị đích thực và bền vững.
Câu 1 (2,0 điểm). Truyện ngắn “Lửa nhỏ đậu mới mềm” của tác giả Nguyễn Thành đã thể hiện chủ đề ca ngợi sự hi sinh thầm lặng của người mẹ và sự trưởng thành trong nhận thức của người con về giá trị của lao động và tình mẫu tử. Em hãy viết đoạn văn nghị luận khoảng 250 chữ phân tích chủ đề trên.
Câu 2 (4,0 điểm). Truyện ngắn trên giúp ta nhận ra giá trị của sự thấu hiểu trong mối quan hệ gia đình. Từ nội dung văn bản, hãy viết một bài văn nghị luận xã hội (khoảng 450 chữ) trả lời câu hỏi: “Là học sinh, em nên ứng xử như thế nào khi có bất đồng quan điểm với cha mẹ?”.
Hướng dẫn giải:
Câu 1. (2,0 điểm)
a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0,25 điểm):
− Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 250 chữ) của đoạn văn.
− Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp hoặc song hành.
b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm): Phân tích chủ đề của truyện ngắn "Lửa nhỏ đậu mới chín nhừ".
c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,5 điểm):
Gợi ý:
– Mở đoạn:
+ Giới thiệu ngắn gọn tác giả Nguyễn Thành và tác phẩm “Lửa nhỏ đậu mới mềm”.
+ Nêu chủ đề chính: Ca ngợi sự hi sinh thầm lặng của người mẹ và hành trình trưởng thành, nhận thức về giá trị lao động, tình mẫu tử của người con.
– Thân đoạn:
+ Sự hi sinh thầm lặng của người mẹ:
++ Hình ảnh người mẹ gắn liền với “ngọn lửa”, “nồi cháo đậu” và “chợ sớm”: Tần tảo dậy từ 4 giờ sáng, kiên nhẫn nấu cháo bằng lửa nhỏ để “đậu mới mềm, vị mới ngọt”.
++ Sự đức độ, vị tha: Mẹ không chỉ bán cháo kiếm tiền nuôi con mà còn trao đi ân tình (cho người nghèo nợ, tin tưởng vào lòng trắc ẩn của con người).
++ Sự chắt chiu: Gom góp từng đồng tiền lẻ phẳng phiu để lo cho tương lai của con. Mẹ chính là biểu tượng của “ngọn lửa âm thầm” nuôi dưỡng ước mơ cho con.
+ Sự trưởng thành trong nhận thức của người con:
++ Giai đoạn đầu: Có sự mặc cảm, xấu hổ (cúi mặt khi bạn đi ngang, trả lời lấp lửng về nghề nghiệp của mẹ) vì chưa thấu hiểu giá trị của sự lao động bình dị.
++ Bước ngoặt: Khi mẹ ốm, người con trực tiếp nhóm bếp và nhận ra “nóng vội là hỏng hết”. Thấu hiểu nỗi vất vả và sự gầy mòn của mẹ theo năm tháng.
++ Sự thay đổi: Từ mặc cảm chuyển sang tự hào. Hành động kể về mẹ trước giảng đường là minh chứng cho sự trưởng thành thực sự: Hiểu rằng giá trị con người không nằm ở tên gọi nghề nghiệp mà ở sự tử tế và sức lao động chân chính.
+ Ý nghĩa triết lí của nhan đề: “Lửa nhỏ đậu mới mềm” không chỉ là bí quyết nấu ăn mà là bài học về sự nhẫn nại, tình yêu thương và cách sống chậm, sống sâu sắc.
– Kết đoạn:
+ Khẳng định lại giá trị nhân văn của tác phẩm.
+ Liên hệ bản thân: Bài học về lòng biết ơn và sự trân trọng những giá trị bình dị xung quanh.
Câu 2. (4,0 điểm)
a. Bảo đảm yêu cầu về bố cục, dung lượng của bài văn nghị luận:
Bảo đảm yêu cầu về bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận (khoảng 450 chữ).
b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:
Trình bày suy nghĩ về vấn đề "Là học sinh, em nên ứng xử như thế nào khi có bất đồng quan điểm với cha mẹ?".
c. Viết được bài văn đảm bảo các yêu cầu:
HS biết triển khai và làm sáng tỏ vấn đề nghị luận. Sau đây là một số gợi ý:
* Mở bài:
– Dẫn dắt từ thông điệp của truyện “Lửa nhỏ đậu mới mềm”: Sự thấu hiểu là sợi dây kết nối các thành viên trong gia đình.
– Nêu vấn đề: Trong thực tế, sự khác biệt thế hệ luôn dẫn đến những bất đồng quan điểm giữa con cái và cha mẹ.
– Nêu câu hỏi nghị luận: Học sinh cần ứng xử như thế nào khi gặp tình huống này?
* Thân bài:
– Giải thích về khái niệm sự bất đồng:
+ Bất đồng quan điểm: Sự khác biệt trong suy nghĩ, cách nhìn nhận giữa con cái và cha mẹ (học tập, nghề nghiệp, lối sống,...).
+ Đây là điều tự nhiên do khác biệt thế hệ, trải nghiệm sống. Vấn đề không nằm ở việc có bất đồng hay không, mà ở cách ứng xử khi bất đồng xảy ra.
– Nguyên nhân của sự bất đồng:
+ Phía cha mẹ: Có kinh nghiệm, sự từng trải nhưng đôi khi bị chi phối bởi tư duy cũ hoặc nỗi lo lắng thái quá cho tương lai của con.
+ Phía học sinh: Đang trong giai đoạn khẳng định cái tôi, nhạy bén với cái mới nhưng thiếu sự điềm tĩnh và thấu đáo.
+ Nhân vật “tôi” mặc cảm về nghề nghiệp của mẹ vì chưa thấu hiểu giá trị của sự tảo tần – đây chính là một dạng bất đồng thầm lặng.
– Cách ứng xử của học sinh khi có bất đồng với cha mẹ:
+ Kiểm soát “ngọn lửa” cảm xúc: Khi xung đột xảy ra, phản ứng đầu tiên thường là nóng nảy, cãi vã hoặc im lặng tiêu cực. Hãy hít thở sâu, im lặng khi cần thiết để tránh nói ra những lời tổn thương.
+ Lắng nghe cha mẹ bằng trái tim: Thay vì chỉ nghĩ đến việc “mình đúng”, hãy đặt câu hỏi: “Tại sao cha mẹ lại phản đối?”.
+ Lựa chọn đối thoại thay vì đối đầu: Chọn thời điểm phù hợp (khi cả hai bên đều vui vẻ, thoải mái) để bày tỏ quan điểm. Nói về mong muốn cá nhân thay vì chỉ trích cha mẹ. Đưa ra các lý lẽ thuyết phục, dẫn chứng cụ thể để cha mẹ thấy mình đã suy nghĩ chín chắn.
+ Chứng minh bằng hành động: Nếu muốn cha mẹ tin vào đam mê của mình, hãy cho họ thấy sự nỗ lực và những thành quả bước đầu trong lĩnh vực đó.
– Mở rộng vấn đề:
+ Thấu hiểu không có nghĩa là luôn nghe lời 100% nếu điều đó sai trái hoặc ảnh hưởng đến nhân cách. Đó là sự tìm kiếm “điểm chung” giữa hai thế hệ.
+ Sự phản kháng cực đoan sẽ đẩy cha mẹ ra xa, tạo nên những vết nứt tình cảm không thể chữa lành (như sự hối hận của nhân vật “tôi” khi mẹ ngất mới nhận ra giá trị của mẹ).
– Ý nghĩa của cách ứng xử đúng đắn:
+ Giúp gia đình trở thành bến đỗ bình yên thay vì chiến trường.
+ Hoàn thiện nhân cách bản thân: Học được sự bao dung, kiên nhẫn và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn.
* Kết bài:
– Khẳng định lại giá trị: Bất đồng quan điểm chỉ là những “thử thách” để tình thân thêm bền chặt.
– Thông điệp cuối cùng: Hãy giữ cho ngọn lửa của sự thấu hiểu luôn cháy âm thầm trong tim.