I. Lý thuyết
1. Người kể chuyện
− Người kể chuyện ngôi thứ nhất là người kể xưng "tôi" hoặc một hình thức tương tự. Người kể trực tiếp tham gia câu chuyện, có thể là nhân vật chính, nhân vật phụ, người chứng kiến hoặc người kể lại. Người kể chuyện ngôi thứ nhất thường chỉ biết những gì mình trải nghiệm, trừ trường hợp tác giả sử dụng vai trò "tác giả giả định".
− Người kể chuyện ngôi thứ ba là người kể chuyện ẩn danh, không trực tiếp tham gia câu chuyện. Người kể có góc nhìn bao quát, có thể biết mọi diễn biến, suy nghĩ, cảm xúc của các nhân vật và có quyền thay đổi điểm nhìn kể chuyện.
2. Lời người kể chuyện và lời nhân vật
− Lời người kể chuyện là lời kể, tả, bình luận của người kể chuyện, thể hiện cách nhìn nhận, thái độ và đánh giá đối với sự việc, nhân vật.
− Lời nhân vật là lời nói hoặc ý nghĩ của nhân vật, được thể hiện bằng lời trực tiếp hoặc gián tiếp.
3. Cảm hứng chủ đạo
Cảm hứng chủ đạo là tình cảm, thái độ xuyên suốt của tác phẩm đối với vấn đề được phản ánh; chi phối hình thức thể hiện và tạo nên giá trị, sức tác động của tác phẩm.
4. Biện pháp chêm xen và biện pháp liệt kê
− Biện pháp chêm xen là cách xen một từ hoặc cụm từ vào câu để giải thích, bổ sung hoặc nhấn mạnh nội dung.
− Biện pháp liệt kê là cách nêu liên tiếp các yếu tố cùng loại nhằm cung cấp thông tin đầy đủ hơn hoặc nhấn mạnh đặc điểm của đối tượng.
II. Thực hành
Câu 1. Căn cứ vào ba văn bản đã đọc, lập bảng tổng hợp hoặc vẽ sơ đồ theo gợi ý sau:
Nội dung | Văn bản |
Người cầm quyền khôi phục uy quyền | Dưới bóng hoàng lan | Một chuyện đùa nho nhỏ |
Ngôi của người kể chuyện |
|
|
|
Nhân vật chính |
|
|
|
Điểm nhìn |
|
|
|
Chủ đề |
|
|
|
Gợi ý trả lời:
Câu 2. Từ các văn bản đã học trong bài, lập bảng tổng hợp về đặc điểm của các ngôi kể theo gợi ý sau:
Nội dung | Người kể chuyện ngôi thứ nhất | Người kể chuyện ngôi thứ ba |
Dấu hiệu để nhận biết |
|
|
Chức năng của lời kể |
|
|
Khả năng bao quát của điểm nhìn |
|
|
Quan hệ với các nhân vật trong truyện |
|
|
Khả năng tác động đến người đọc |
|
|
Gợi ý trả lời:
Câu 3. Nêu những dấu hiệu có thể giúp ta nhận biết lời nhân vật trong tác phẩm truyện. Lời nhân vật trong truyện thường tồn tại ở những dạng nào?
Gợi ý trả lời:
Câu 4. Cho đề bài: Phân tích tâm trạng của nhân vật Thanh để làm nổi bật chủ đề truyện Dưới bóng hoàng lan.
a. Tìm ý và lập dàn ý cho đề bài trên.
b. Viết đoạn văn mở bài và một đoạn văn thuộc phần thân bài.
Gợi ý trả lời:
a. Gợi ý các nội dung trong bài văn:
b. Một số lưu ý khi viết đoạn văn:
− Đối với đoạn mở bài, cần giới thiệu ngắn gọn tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề nghị luận.
− Đối với đoạn thuộc phần thân bài, cần tập trung vào một luận điểm; có câu chủ đề rõ ràng; phân tích tâm trạng của Thanh qua dẫn chứng tiêu biểu; kết hợp nhận xét, đánh giá; diễn đạt mạch lạc, tránh kể lại cốt truyện.
Câu 5. Trên cơ sở dàn ý bài viết đã lập ở câu 4, hãy chuẩn bị dàn ý cho bài nói và tập luyện cách trình bày.
Gợi ý trả lời:
− Chuẩn bị bài nói:
+ Dựa vào dàn ý của bài viết để xây dựng dàn ý bài nói.
+ Chọn các ý chính, sắp xếp theo trình tự logic và bổ sung ví dụ nếu cần.
+ Chuẩn bị lời mở đầu và lời kết phù hợp.
− Lưu ý khi trình bày:
+ Nói rõ ràng, mạch lạc, đúng trọng tâm.
+ Kết hợp ngữ điệu, ánh mắt và cử chỉ phù hợp.
+ Tránh đọc nguyên văn bài viết.
+ Phân bố thời gian hợp lí.
Câu 6. Tìm đọc thêm một số tác phẩm truyện được kể bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ nhất, khái quát ngắn gọn chủ đề của tác phẩm đã đọc.
