I. Lý thuyết

1. Truyện thơ và truyện thơ dân gian

− Truyện thơ là thể loại tự sự được viết bằng thơ, có cốt truyện, nhân vật, sự kiện và lời kể. Thể loại này có khả năng phản ánh đời sống, con người và những vấn đề xã hội thông qua hình thức thơ giàu cảm xúc.

− Truyện thơ dân gian là những tác phẩm do tầng lớp bình dân hoặc các tri thức sống gần gũi với tầng lớp bình dân sáng tác và lưu truyền. Nội dung thường kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình, phản ánh cuộc sống, tâm tư, khát vọng của người lao động.

2. Yếu tố tự sự trong thơ trữ tình

− Yếu tố tự sự trong thơ trữ tình là những chi tiết, sự việc hoặc câu chuyện được đưa vào bài thơ nhằm hỗ trợ việc bộc lộ cảm xúc, tâm trạng và tư tưởng của chủ thể trữ tình.

− Trong thơ trữ tình, yếu tố tự sự không giữ vai trò trung tâm như ở tác phẩm tự sự mà chỉ là phương tiện giúp cảm xúc được thể hiện rõ nét, tự nhiên và sâu sắc hơn. Nhờ đó, bài thơ vừa giàu cảm xúc vừa có sức gợi về cuộc sống và con người.

II. Thực hành

Câu 1. Chỉ ra các điểm tương đồng, khác biệt giữa truyện thơ và thơ trữ tình. Kể tên các bài thơ trữ tình giàu yếu tố tự sự mà bạn biết, ngoài các bài đã có trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11.

Gợi ý trả lời:

− Điểm tương đồng và khác biệt giữa truyện thơ và thơ trữ tình:

− Một số bài thơ trữ tình giàu yếu tố tự sự: Bếp lửa (Bằng Việt), Đò Lèn (Nguyễn Duy), Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Nguyễn Khoa Điềm),...

Câu 2. Tìm đọc thêm các truyện thơ dân gian nổi tiếng được in trong một số sách thuộc loại hợp tuyển, tổng tập (ví dụ: Tổng tập văn học Việt Nam, tập 40 và tập 41, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000). Ghi lại phần tóm tắt nội dung các truyện thơ dân gian đã đọc cùng một số câu, đoạn thơ bạn cho là đặc sắc.

Gợi ý tóm tắt nội dung:

Câu 3. Lập dàn ý chi tiết cho bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội (tự chọn) theo những gợi ý ở phần Viết.

Gợi ý trả lời:

* Vấn đề lựa chọn: "Thực hành lối sống xanh".

* Học sinh có thể tham khảo định hướng cho dàn ý chi tiết cho bài văn nghị luận về "Thực hành lối sống xanh" như sau:

− Mở bài:

+ Giới thiệu vấn đề thực hành lối sống xanh.

+ Nêu ý nghĩa của lối sống xanh đối với con người và môi trường.

− Thân bài:

− Kết bài:

+ Khẳng định lại tầm quan trọng của việc thực hành lối sống xanh.

+ Liên hệ bản thân.

Câu 4. Nếu ở vai điều hành cuộc thảo luận trên lớp về một vấn đề đời sống, bạn sẽ nêu yêu cầu gì đối với những người tham gia để đảm bảo cho cuộc thảo luận đạt kết quả mong muốn?

Gợi ý trả lời: