II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
3. Nhân vật
b. Nhân vật viên quản ngục
* Tấm lòng biệt nhỡn liên tài
→ Cho thấy viên quản ngục không bị tha hoá bởi quyền lực hay hoàn cảnh mà luôn giữ trong mình một cái nhìn trong trẻo trước những giá trị chân − thiện − mỹ. Đây chính là nét đẹp phẩm chất hiếm có trong xã hội đầy rẫy sự giả dối và tàn nhẫn.
* Tấm lòng thiên lương trong sáng
− Sống trong môi trường đầy tàn nhẫn, lừa lọc nhưng vẫn giữ được sự nhân hậu, trong sạch.
− Biết quý trọng con người, biết đau xót trước những tài năng bị đem ra hành hình.
− Có sự day dứt trong nghề nghiệp, tự nhận thấy sự lạc lõng của cái tâm giữa chốn ngục tù.
→ Nhận xét:
* Vẻ đẹp của sự cảm hoá và thức tỉnh
− Viên quản ngục xúc động, rơi nước mắt khi nhận lời khuyên của Huấn Cao.
− Có sự chuyển biến sâu sắc trong tâm hồn: Từ ngưỡng mộ đến khát vọng sống lương thiện, thoát khỏi thực tại của chốn ngục tù nhơ bẩn.
→ Khoảnh khắc viên quản ngục bật khóc chính là đỉnh điểm của sự cảm hoá, cho thấy sức mạnh kỳ diệu của cái đẹp và cái thiện có thể lay động, soi sáng tâm hồn con người. Qua đó, Nguyễn Tuân khẳng định cái đẹp không chỉ để ngắm nhìn mà còn có khả năng cứu rỗi và định hướng nhân cách con người.
⇒ Viên quản ngục hiện lên là "cái thuần khiết giữa một đống cặn bã", "một thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ", là minh chứng cho sức mạnh cảm hoá của cái đẹp và cái thiện trong mọi hoàn cảnh.
4. Cảnh cho chữ
− Bối cảnh:
+ Không gian: Buồng giam tối tăm.
+ Thời gian: Đêm khuya.
→ Việc cho chữ vốn là một việc thanh cao, một sáng tạo nghệ thuật lại diễn ra trong một căn buồng tối tăm, chật hẹp, ẩm ướt, hôi hám của nhà tù. Cái đẹp lại được sáng tạo giữa chốn hôi hám, nhơ bẩn; thiên lương cao cả lại toả sáng ở chính cái nơi mà bóng tối và cái ác đang ngự trị.
− Tâm thế các nhân vật:
+ Huấn Cao: Dù là tử tù, vẫn giữ phong thái ung dung, cao khiết; ông không viết bằng thái độ làm thương vụ mà bằng tấm lòng, như truyền dạy.
+ Viên quản ngục: Từ ngưỡng mộ lên đến xúc động, hành động khúm núm, rơi lệ.
→ Trật tự, kỉ cương trong nhà tù bị đảo ngược hoàn toàn: Tù nhân trở thành người ban phát cái đẹp, răn dạy ngục quan; còn ngục quan thì khúm núm, vái lạy tù nhân.
− Ý nghĩa của cảnh cho chữ:
5. Nghệ thuật kể chuyện (Thủ pháp đối lập)
− Nhan đề:
+ "Chữ": Gợi cái đẹp, cái cao quý, biểu tượng cho tài năng, thiên lương và cốt cách của con người.
+ "Người tử tù": Một kẻ bị kết án tử hình, thường gắn với sự tăm tối, tù hãm, có tội lỗi nặng nề.
→ Hai hình ảnh đối nghịch, hiếm khi đặt cạnh nhau.
− Nhân vật:
+ Huấn Cao: Tử tù nhưng lại đại diện cho tài năng, khí phách và thiên lương.
+ Viên quản ngục:
− Cảnh cho chữ:
+ Việc cho chữ là một việc cao quý thường diễn ra trong không khí trang trọng nhưng lại diễn ra trong một căn ngục tối tăm, ẩm thấp.
+ Tâm thế cho chữ: Huấn Cao trang nghiêm uy nghi; viên quản ngục, thầy thơ lại khúm núm, hầu hạ.
− Tác dụng của thủ pháp đối lập:
III. TỔNG KẾT
1. Nội dung
− Khẳng định sức mạnh cảm hoá của cái đẹp, cái thiện ngay cả trong chốn ngục tù tăm tối.
− Thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc và quan niệm thẩm mỹ độc đáo của Nguyễn Tuân.
− Ca ngợi vẻ đẹp toàn bích của Huấn Cao: Tài hoa, khí phách và thiên lương.
2. Nghệ thuật
− Xây dựng tình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính.
− Sử dụng thủ pháp đối lập, tương phản mạnh mẽ và gây ấn tượng sâu sắc.
− Ngôn ngữ giàu tính tạo hình, trang trọng, giàu chất cổ điển.
