Bài 5. Hoạt động trồng và chăm sóc rừng SVIP

1. VAI TRÒ CỦA TRỒNG VÀ CHĂM SÓC RỪNG

1.1. Vai trò của trồng rừng

- Phủ xanh đất trống: Trồng rừng giúp phủ xanh những vùng đất trống, đồi núi trọc và khôi phục diện tích rừng bị tàn phá.

- Cung cấp lâm sản: Cung cấp gỗ và lâm sản khác phục vụ nhu cầu tiêu dùng, đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

- Bảo vệ môi trường: Giúp duy trì sự cân bằng \(O_2\)​ và \(CO_2\)​, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học.

- Tăng thu nhập: Cải thiện đời sống cho người dân tham gia hoạt động trồng rừng.

1.2. Vai trò của chăm sóc rừng

- Giảm cỏ dại và sâu bệnh: Chăm sóc rừng giúp kiểm soát cỏ dại và sâu bệnh hại.

- Tăng khả năng giữ nước: Cải thiện khả năng thẩm thấu và giữ nước của đất, làm đất tơi xốp.

- Tạo điều kiện cho rừng non phát triển: Cung cấp môi trường thuận lợi cho cây rừng sinh trưởng và phát triển.

- Tăng tỉ lệ sống: Cây con được chăm sóc có tỉ lệ sống cao hơn, nâng cao giá trị kinh tế của rừng trồng.

2. NHIỆM VỤ CỦA TRỒNG VÀ CHĂM SÓC RỪNG

2.1. Nhiệm vụ của trồng rừng

- Phủ xanh toàn bộ diện tích đất:

+ Đảm bảo đất trồng chưa có rừng và rừng trồng sau khai thác luôn được phủ xanh.

- Trồng rừng sản xuất:

+ Cung cấp lâm sản cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

- Trồng rừng phòng hộ:

+ Đầu nguồn: Bảo vệ nguồn nước, chống xói mòn.

+ Chắn gió, chắn cát bay, chắn sóng và lấn biển.

- Trồng rừng đặc dụng:

+ Phục hồi rừng ở vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, nghiên cứu khoa học.

+ Bảo tồn đa dạng sinh học, tăng giá trị văn hóa và cảnh quan cho các khu rừng đặc biệt.

3. TRỒNG RỪNG

3.1. Thời vụ trồng rừng

- Ý nghĩa: Thời vụ trồng rừng ảnh hưởng trực tiếp đến tỉ lệ sống của cây con và sự sinh trưởng của rừng non.

- Lợi ích: Trồng rừng đúng mùa vụ giúp giảm:

+ Tác động bất lợi của thời tiết, thiên tai và sâu bệnh.

→ Từ đó tăng tỉ lệ thành rừng.

- Điều kiện thuận lợi:

+ Trồng rừng vào ngày râm mát, mưa nhẹ hoặc nắng nhỏ.

+ Tránh ngày nóng, rét đậm, hạn hán, mưa lũ hoặc gió bão.

- Thời vụ thích hợp: Dựa trên điều kiện khí hậu từng miền, thời vụ trồng rừng được xác định cụ thể.

3.2. Trồng rừng bằng cây con

a. Trồng rừng bằng cây con có bầu

- Bước 1. Tạo hố trồng cây:

+ Tạo lỗ rộng và sâu hơn bầu cây 2 - 4 cm.

→ Để đảm bảo đất phủ kín gốc cây, giúp rễ phát triển.

- Bước 2. Rạch và xé bầu vỏ:

+ Rạch vỏ bầu từ trên xuống, xé bầu vỏ để rễ phát triển dễ dàng và hấp thụ dinh dưỡng.

- Bước 3. Đặt cây vào hố:

+ Đặt cây con thẳng đứng.

+ Đảm bảo rễ phát triển đều và cây mọc thẳng.

- Bước 4. Lấp đất lần 1:

+ Lấp đất phủ kín 2/3 chiều cao bầu, giữ bầu cây thẳng đứng.

- Bước 5. Lấp đất lần 2:

+ Lấp đất phủ kín bầu.

+ Tạo điều kiện để cây có bộ rễ chắc chắn, không dễ bị đổ.

- Bước 6. Vun gốc:

+ Lấp đất đầy hố và vun đất cao hơn cổ rễ 1 - 2 cm.

→ Giúp cây đứng vững và hỗ trợ cây hút dinh dưỡng.

b. Trồng rừng bằng cây con rễ trần

- Bước 1. Tạo hố trồng cây:

+ Tạo hố rộng 30 - 40 cm và sâu hơn chiều dài rễ cọc 2 - 4 cm để lấp đất kín gốc cây.

- Bước 2. Đặt cây vào hố:

+ Đặt cây thẳng đứng.

+ Đảm bảo rễ không bị cong hoặc gập, giúp cây mọc thẳng.

- Bước 3. Lấp đất lần 1:

+ Lấp đất kín rễ, giữ cây thẳng.

+ Nhấc nhẹ thân cây 1 - 2 cm để rễ thẳng tự nhiên, nén đất quanh cây.

- Bước 4. Lấp đất lần 2:

+ Phủ kín rễ bằng đất nhỏ rời.

+ Giúp cây có bộ rễ chắc chắn, không dễ bị đổ.

+ Hỗ trợ rễ hút dinh dưỡng.

- Bước 5. Vun gốc:

+ Lấp đất đầy hố, vun đất cao hơn 1 - 2 cm để duy trì độ ẩm và giúp cây đứng vững.

+ Tránh nén đất xung quanh để không làm giảm khả năng trao đổi không khí và thoát nước.

3.3. Trồng rừng bằng gieo hạt thẳng

- Khái niệm: Gieo hạt trực tiếp trên đất đã được chuẩn bị trước.

+ Các phương thức gieo hạt:

• Gieo toàn diện: Gieo hạt đều trên toàn bộ diện tích đất trồng.
• Gieo cục bộ: Gieo hạt theo hàng hoặc khóm trên một phần diện tích đất.

- Phương pháp này thường được áp dụng ở:

+ Nơi đất tốt, thời tiết thuận lợi, đất ẩm.

+ Với hạt có kích thước lớn, nảy mầm mạnh, cây con khỏe và chịu hạn tốt.

- Hạn chế: Tỉ lệ cây sống để hình thành rừng thấp, do đó phương pháp này ít được sử dụng hiện nay.

4. CHĂM SÓC RỪNG

4.1. Làm cỏ, xới đất và vun gốc

- Thời gian thực hiện: Làm cỏ, xới đất, vun gốc khoảng 3 năm liên tiếp sau khi trồng.

- Tần suất: Số lần làm cỏ, xới đất tùy thuộc vào tình hình cụ thể từng năm.

- Thời điểm tốt nhất: Thực hiện trước khi bón thúc hoặc trước khi cỏ dại sinh trưởng mạnh.

- Mục đích:

+ Làm cỏ: Loại bỏ cây bụi, dây leo, cỏ dại để cây trồng chính có không gian sinh trưởng.

+ Xới đất và vun gốc:

• Giúp bộ rễ cây phát triển mạnh.
• Hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả hơn.
• Tránh rửa trôi phân bón.

4.2. Bón thúc

- Mục đích: Bổ sung dinh dưỡng cho cây trong giai đoạn non để cây sinh trưởng tốt.

- Lưu ý:

+ Thời điểm, số lần, loại phân bón và khối lượng phân tùy thuộc vào đặc điểm sinh trưởng và phát triển của rừng.

4.3. Tưới nước

- Mục đích: Tưới nước giúp nâng cao tỉ lệ sống và hỗ trợ sinh trưởng, phát triển của cây rừng.

- Yếu tố ảnh hưởng:

+ Lượng nước, số lần và thời điểm tưới phụ thuộc vào:

• Đặc điểm phân bố rễ cây.
• Quy luật sinh trưởng của từng loài cây.
• Giai đoạn tuổi cây và điều kiện lập địa.

4.4. Tỉa cành, tỉa thưa

- Tỉa cành tươi:

+ Cắt bỏ các thân phụ và cành quá lớn dưới 1/3 chiều cao cây để cây phát triển nhanh hơn.

- Thời điểm tỉa: Trước mùa sinh trưởng (mùa khô) để nâng cao chất lượng gỗ.

- Tỉa cành khô: Cắt bỏ các cành đã chết nhưng chưa rơi rụng.

- Tỉa thưa: Chọn và giữ lại cây khỏe mạnh nhất, thân thẳng nhất nếu hố có nhiều cây.

4.5. Trồng dặm

- Mục đích:

+ Bổ sung cây trồng để đạt mật độ theo quy định.

+ Tránh lãng phí đất ở những vị trí cây chết.

- Đối với cây sinh trưởng nhanh: Trồng dặm trong năm đầu nếu tỉ lệ sống dưới 85% so với mật độ trồng ban đầu.

- Đối với cây sinh trưởng chậm và rừng ven biển:

+ Trong 3 năm đầu, nếu tỉ lệ sống dưới mật độ thành rừng tiêu chuẩn, cần trồng dặm.

+ Số lượng cây dặm phụ thuộc vào mật độ hiện có để đạt tiêu chí thành rừng.

+ Cây giống trồng dặm phải tương ứng với năm trồng rừng.