1. Quan niệm và vai trò

- Quan niệm: Tổ chức lãnh thổ công nghiệp là việc bố trí và sắp xếp các hình thức tổ chức để tạo không gian lãnh thổ công nghiệp ở các cấp độ khác nhau.

- Vai trò:

+ Sử dụng hợp lý các điều kiện tự nhiên, tài nguyên và kinh tế - xã hội.

+ Phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước.

+ Thu hút nguồn lực từ bên ngoài.

2. Một số hình thức lãnh thổ công nghiệp

Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp trên thế giới khá đa dạng và phong phú. Một số hình thức phổ biến là: điểm công nghiệp, khu công nghiệp tập trung và trung tâm công nghiệp.

a. Điểm công nghiệp

- Đặc điểm:

+ Hình thức đơn giản nhất là gắn liền với một điểm dân cư.

+ Gồm một số xí nghiệp gần nguồn nguyên liệu hoặc vùng nông sản, với chức năng khai thác hoặc sơ chế.

+ Ít hoặc không có mối liên kết giữa các xí nghiệp.

+ Hoạt động sản xuất đa dạng, linh hoạt, dễ ứng phó với sự cố và thay đổi thiết bị mà không ảnh hưởng đến các xí nghiệp khác.

- Vai trò:

+ Góp phần công nghiệp hoá, tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

+ Tạo việc làm, đóng góp vào nguồn thu của địa phương.

b. Khu Công nghiệp

- Vai trò:

+ Khu công nghiệp tập trung nhiều xí nghiệp với khả năng hợp tác sản xuất cao, không có dân cư sinh sống, cùng sử dụng cơ sở hạ tầng sản xuất và xã hội.

+ Sản phẩm vừa phục vụ tiêu thụ trong nước, vừa xuất khẩu.

+ Xí nghiệp trong khu công nghiệp được hưởng quy chế ưu đãi riêng.

- Đặc điểm:

+ Quan trọng và phổ biến ở các nước đang phát triển trong quá trình công nghiệp hoá.

+ Đóng góp lớn vào giá trị xuất khẩu nền kinh tế.

+ Tạo hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ, có giá trị lâu dài.

+ Giải quyết việc làm, đào tạo nhân lực và nâng cao thu nhập cho người lao động.

+ Góp phần bảo vệ môi trường.

Nhà máy nước và điện tại Khu công nghiệp Jubail - Vương quốc Ả Rập Xê Út

C. Trung tâm công nghiệp

- Vai trò:

+ Gắn với đô thị vừa và lớn, có vị trí địa lý thuận lợi.

+ Bao gồm khu công nghiệp, điểm công nghiệp và các xí nghiệp có mối liên hệ chặt chẽ trong sản xuất.

+ Có xí nghiệp hạt nhân và các xí nghiệp bổ trợ.

+ Dân cư sinh sống với cơ sở vật chất, hạ tầng hoàn thiện.

+ Nguồn lao động dồi dào với trình độ tay nghề cao.

- Đặc điểm:

+ Đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế, chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị sản xuất và GDP của cả vùng và quốc gia.

+ Là động lực tạo nên vùng kinh tế, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.

+ Dẫn đầu trong việc áp dụng công nghệ mới, mang lại những đột phá trong sản xuất.