Cuộc đời của mỗi con người là một hành trình dài, mà trong đó chính bản thân chúng ta là người du hành trên con đường ấy, nếu chúng ta đơn độc thì khó có thể vượt qua được hết những gian khó, thách thức xuất hiện trên con đường đó. Để có đủ sức mạnh và bản lĩnh để đi đến đích cuối cùng của con đường ta rất cần có những người bạn đồng hành, những người ta tin tưởng, thương yêu, có thể chia sẻ, tương trợ mỗi khi gặp gian khó. Mối quan hệ này là tương trợ, hai chiều, bạn bè giúp đỡ ta thì ta cũng phải sống chân thành, báo đáp lại những tình cảm đó thì mối quan hệ mới có thể được duy trì, bảo tồn. Nếu ta chỉ biết sống vụ lợi, ích kỉ, đặt lợi ích của bản thân trên tình bạn thì xung quanh ta sẽ chẳng còn ai, ta sẽ trở thành những con người đơn độc nhất. Viết về tình bạn, bàn về vấn đề cho và nhận, câu chuyện Dế mèn và chim én mang lại cho chúng ta nhiều bài học ý nghĩa và quý giá.
Câu chuyện Chim én và dế mèn là một câu chuyện ngắn xoay quanh ba nhân vật, hai chú chim én tốt bụng và một chú dế mèn vô ơn, hoang tưởng. Truyện kể rằng trong một buổi sáng mùa xuân đẹp trời, chú dế mèn ra ngoài cửa hang ngồi ngắm cảnh. Đúng lúc đó thì hai chú chim sẻ bay qua, thấy dế mèn cô đơn một mình nên hai chú chim sẻ đã mở lời mời dế mèn cùng mình dạo chơi trên bầu trời. Nghe thấy ý tưởng ấy của hai chú chim sẻ, dế mèn hoảng hốt lắm, bởi chú ta đâu có biết bay, càng không nói đến cùng dế mèn dạo chơi. Nhưng chưa để cho dế mèn phải thất vọng, hai chú chim én đã nói về ý tưởng của mình, hai chú chim én tìm một cọng cỏ khô, sau đó mỗi con ngậm lấy một đầu ngọn cỏ, rồi dế mèn sẽ bám trên ngọn cỏ đó.
Sau khi cả ba người đã thống nhất ý kiến thì họ cùng bay lên bầu trời, bầu trời ngày xuân vô cùng tươi đẹp, trời xanh, mây hồng gió mơn man thổi, dế mèn lấy làm thích thú lắm. Nhưng dường như quá đắc ý mà dế mèn quên đi mình là ai, ảo tưởng về sức mạnh của bản thân. Dế mèn nhìn ngọn cỏ khô và nghĩ rằng tại sao mình phải gánh hai con chim én ngu ngốc kia, chi bằng nhả chúng ra để mình có thể tự do tự tại ngắm nhìn bầu trời. Nghĩ là làm, dế mèn liền nhả ngọn cỏ ra, và kết quả là chú ta rơi từ trên trời xuống mặt đất.
Dế mèn vốn về thế giới mặt đất, không thể bay liệng tự do trên bầu trời như chim én được, nhưng hai chú chim én đã nghĩ ra cách cùng nhau hợp sức để đưa dế mèn cùng mình bay lên bầu trời bằng cách ngậm cỏ khô. Nếu sức lực của một chú chim én thì không thể nào đưa được dế mèn lên trời, nhưng ngoài sự tốt bụng, chân thành thì ở những chú chim én còn có một phẩm chất rất đáng quý, đó là sự đoàn kết, tin tưởng lẫn nhau, chúng cùng nhau hợp sức để đưa người bạn mới của mình cùng nhau lên bầu trời thỏa sức vui chơi. Ta có thể nhận thấy ở đây, hai chú chim én có tình cảm chân thành, vị tha bởi biết đưa theo dế mèn cùng đi thì hành trình của họ cũng khó khăn, tiêu tốn sức lực hơn, mà cũng không được lợi ích gì. Nhưng hai chú chim én không nghĩ vậy, họ không quan tâm đến những khó khăn, điều họ quan tâm ở đây chính là việc tìm ra một người bạn mới
Nhưng nếu chim én coi dế mèn là bạn thì ngay từ đầu, dế mèn chỉ hoàn toàn lợi dụng lòng tốt của chim én, từ sự hoài nghi về đề nghị cùng vui chơi trên bầu trời, rồi khi đã được bay lên một không gian hoàn toàn khác lạ thì dế mèn lại quên đi hết thảy mọi công lao của chim én, thậm chí nó còn hoang tưởng về khả năng của mình, cho rằng chim én là gánh nặng và muốn hất hai chú chim xuống để mình có thể vui chơi một mình. Chính sự ích kỉ, hoang tưởng của dế mèn đã khiến cho chú ta gánh chịu một hậu quả, đó chính là rơi từ trên trời xuống dưới đất.
Câu chuyện về Dế mèn và hai chú chim sẻ không chỉ bao hàm nội dung của một câu chuyện thông thường mà còn gợi cho người đọc, người nghe nhiều bài học triết lí vô cùng sâu sắc. Trước hết, đó chính là sức mạnh từ sự đoàn kết, hợp tác. Hai chú chim sẻ nhỏ bé đã cùng nhau hợp sức để đưa dế mèn lên bầu trời. Một việc ngỡ như hoàn toàn phi lí, không thể thực hiện được nhưng bằng tất cả niềm tin, sự đoàn kết đã tạo thành một sức mạnh khiến cho hai chú chim sẻ thực hiện được điều ngỡ như không thể ấy. Trong cuộc sống của chúng ta cũng vậy, sự hợp tác, đoàn kết giữa con người và con người là vô cùng quan trọng, bởi con người dù có tài giỏi đến đâu thì sức lực và khả năng đều có hạn, mà cuộc sống vốn chứa đựng vô vàn những khó khăn, nhưng khi con người biết hợp tác, đoàn kết lại với nhau thì có thể vượt qua được tất cả.
Chẳng hạn như trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ, dù mang trong mình tình yêu nước nồng nàn, tinh thần chống giặc mạnh mẽ nhưng nếu đấu tranh đơn lẻ thì ta không thể chống lại được sức mạnh của quân thù, thậm chí còn bị coi là “lấy trứng chọi đá”, nhưng dân tộc, cộng đồng Việt Nam đã đoàn kết lại với nhau, tạo nên một sức mạnh không gì có thể địch nổi, quân giặc vì vậy mà bị đánh đuổi khỏi bờ cõi. Trở lại với câu chuyện này, ngoài tình đoàn kết, hợp tác thì còn một bài học được nêu ra trong câu chuyện này, đó chính là tình cảm gắn kết, tình thương giữa đồng loại.
Chim én trước đó không hề quen biết dế mèn nhưng chính tình thương yêu, đồng cảm đã làm cho những chú chim én kết bạn làm quen và giúp đỡ tận tình cho dế mèn, đặc biệt là sự giúp đỡ ấy hoàn toàn tự nhiên, xuất phát từ tấm lòng chân thành, không vụ lợi, càng không cần báo đáp. Đức tính đẹp ấy trong cuộc sống của con người sẽ giúp chúng ta có thêm nhiều bạn bè mới, nhận được sự kính trọng, thương yêu từ những người xung quanh mình. Còn nhân vật đáng trách ở đây chính là chú dế mèn. Được chim én giúp đỡ, không những không cảm kích mà còn vô ơn, ảo tưởng, luôn nuôi trong mình tư tưởng lợi dụng, phản bội, vì vậy mà dế mèn đã phải nhận bài học thích đáng.
Trong cuộc sống cũng vậy, nếu như ta đối xử với người khác bằng sự ích kỉ, vụ lợi thì tình cảm sẽ dạn nứt, dù đối phương có tốt bụng đến đâu thì cũng dần rời bỏ, xa lánh ta. Cuộc sống sẽ trở nên đơn độc bởi không còn ai tin tưởng mình. Vì vậy mà hãy sống chân thành, biết cho đi thì sẽ được nhận lại, và khi ta học cách cho mà không toan tính những gì mình nhận lại thì khi ấy, ta sẽ trở thành những người hạnh phúc, có ý nghĩa, nhận được sự kính yêu của những người xung quanh mình. Như nhà thơ Tố Hữu đã từng viết: “Sống là để cho/ Đâu chỉ nhận riêng mình
